larunbata, abendua 20, 2008

Nola simplificatu aditza, aldiberean birsortuz baliabide prepositivo zahar bat

Demagun bi esaldi hauek:
Hura doakizu / Harek daramakizu
Hor aditza dá trinko-sinteticoa. Baldin aditz sintetico hori analiticoago (banatuago) bihurtzen badugu, orduan genituzke bi forma hauek:
Hura doa ki zu / Harek darama ki zu
non "ki" morfema pre-dativo hori bereiztu dugu ti aditz-erroa (-ma-) eta ti dativoa bera (-zu). Patroi zahar horri jarraiki, plantea genitzake honako aukerak:
Hura doa ki zu

Hura doa ki Eneko

Hura doa ki Bilbao
eta:
Harek darama ki zu

Harek darama ki Eneko

Harek darama ki Bilbao
"ki" hori erabil daiteke optativoki afin eratu edozein forma verbal dativo:
Nik eman dut ki Eneko liburua [dut + ki ... = diot + ... -ri]

Nik eman dut liburua ki Eneko

Nik eraman nuen ki Bilbao liburua

Nik eraman nuen liburua ki Bilbao
Modu horretan izanen genuke modu alternativo bat afin eman aditz trinko dativoak (zein batzuetan gerta daitezke lar astunak), eta gainera hor eskura izanen genuke preposizio dativo eta adlativo bat, zein litzake sortua (edo birsortua) ti euskara zaharra, eta zeinekin lagunduko genuke osatzen erraminta-kutxa prepositivoa zeinekin irabaziko genituzke aukera comunicativo eanguratsuki potenteagoak eta erosoagoak.

21 Comments:

Blogger Gilen said...

"ki Bilbao" horrekin zer eman nahi duzu aditzera,

Bilbao delako bati?

Ala "Bilbaora" adlativoa?

larunbata, abendua 20, 2008 1:15:00 PM  
Blogger Jesus Rubio said...

Esan nahi dut "Bilbaora", adlativoa.

Berez "ki" litzake pre-dativoa, baina bere berezko esangura hori zabalduz, baita erabil leike afin aurkeztu adlativoak.

Azken buruan, ideia adlativoa ez da hain urrun ti ideia dativoa, eta batetik bestera pasatzea ez leike hain zaila.

larunbata, abendua 20, 2008 4:42:00 PM  
Blogger Erramun Gerrikagoitia said...

Konzeptuen argigarri ondo dago klaritatea eta argi izatea zer da esaterako orai:

adlativoa.

Nik nola ez nuen argi behar izan dut konsultatu an google. Izan ahalko delakoan lagungarri baita beste inor, hara hemen nik aurkitu linka.

(http://es.wikipedia.org/wiki/Caso_alativo)

Markatzen du direktionea. Ba ahal dira adlativo differenteak? Esaterako

Portugaletera

Portugaleterantz

biak al dira adlativo? Bi adlativo differente? Ba dago adlativo gehiagorik?

Nik hontan behar nuke laguntasun puska bat (gogoan har ze puska-k ditu bi zentzu' bat originala "txikia, guti" eta ere kontrakoa "handia, asko". Nik biak behar nituzke eta akaso besterek batek ere bai.

igandea, abendua 21, 2008 8:16:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Car amico Erramun,

Euskaran badira hiru adlativo:

adlativo: ra/rat
adlativo tendentzial: rantz
eta
adlativo terminal: raino

Hitzean berean agertzen zaizu AD (=AT/A)

Io va AD casa = EtxerAT noa

Ez dago dudarik enetakotz ezen euskarazko AT eta latinezko (eta interlinguazko) AD bat eta bera direla.

Ablativoa, ordea, euskaran TIK da eta interlinguan AB

Io veni AB casa = Ni etxeTIK nator

Baldin etxearen barrutik banator interlinguan esaten da honela:

Io veni EX casa ? Ni etxeTIK nator

Ez da zail ikusten EX eta TIK/RIK artean antzekotasunik.

IKAS INTERLINGUA!

Josu Lavin

igandea, abendua 21, 2008 8:58:00 PM  
Blogger Jesus Rubio said...

Bai, adlativoak transmititzen du ideia na "ad", berdin nola, zentzuren batean, egiten du hak-dativoa (latinez adlativoa eta dativoa batu ziren an "ad").

astelehena, abendua 22, 2008 11:57:00 AM  
Blogger Josu Lavin said...

Grekoan ere AT e I gaur egun EIS (S-) preposizioaren bidez adierazten dela uste dut.

Josu Lavin

astelehena, abendua 22, 2008 12:44:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Car amicos,

In espaniol nos pote dicer:

Tu me das el libro a mí

In interlingua il ha duo possibilitates:

1) Tu me da le libro
o
2) Tu da le libro a me

Un forma como:

Tu me da le libro a me

serea incorrecte.

Euskaran, espainolaren bidetik, entzun ohi da hemen non ni bizi naizen:

Zuk ematen didazu liburua niri

Interlinguaren antzera balitz:

1) Zuk ematen didazu liburua
2) Zuk ematen duzu liburua niri

Halaber:

Espainola:

Yo le doy el libro a Pedro

Interlingua:

Io da le libro a Petro (correcte)
Io le da le libro a Petro (incorrecte)

Ez da agertzen, beraz, dativoa bi aldiz:

Euskaran:

Nik ematen diot liburua Pedrori

non dativoa bi aldiz dakusagun.

Ondoko forma hau:

Nik ematen dut liburua Pedrori

aski litzateke.

"Pedrori" kenduz gero edukiko genuke:

Nik ematen diot liburua

Adeitsuki

JL

astelehena, abendua 22, 2008 1:02:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Ez dakidana da nola sinplifika leiken konjugazioa:

INTERLINGUAn:

io canta, tu canta, ille canta, nos canta, vos canta, illes canta

EUSKARAn:

nik kantatzen dut/duzu/du/dugu/duzue/dute

Ematen du ezen DUrekin aski lizatela:

nik kantatzen du
zuk kantatzen du
etc.

baina kasik nahiago nuke DU gabe:

nik kantatzen
zuk kantatzen
etc.

Eta berdin perfectuan:

nik kantatu
zuk kantatu
etc.

eta etorkizunean:

nik kantatuko
zuk kantatuko
etc.

Ez, ez nau kamioi batek burua zapaldu. Posibilitateak aztertzen ari gara, ez besterik.

JL

astelehena, abendua 22, 2008 1:08:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Erramun,

Lekeition hau esatea:

Ez, ez nau kamioi batek burua zapaldu.

normala litzake, ezta?

Eta nola ematen dizu honek:

Ez, niri ez du kamioi batek burua zapaldu.

Igual DUT, DUZU, DU, DUGU, DUZUe, DUTE formen ordez DAU erabili leike:

Ez, niri ez dau kamioi batek burua zapaldi.

DAU hau ere erabil liteke joan, etorri, modukoekin.

ni etorri dau
zu etorri dau
hura etorri dau
gu etorri dau
etc.

Ha ha ha!

Iragandian ZUAN enbezde ZEN/ZUEN persona guztietan.

BALEU eta LEUKE

DAU/ZUAN/BALEU/LEUKE

Geu joango leuke!

Hostia!

Demasa!

JL

astelehena, abendua 22, 2008 1:17:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Eta subjunktivoan:

DAI, ZEIAN, BALEI, LEIKE

Zuzenketa aurreko mezuan:

DAU, ZEUAN, BALEU, LEUKE

Nik nahi dau Mikel etorri daian
Nik nahi zeuan Mikel etorri zeian
Ni etorri balei, zeu ere etorri leike
Ni aberatsa balei, neuk emango leuke diru guztia pobreei

Inperativoa: DAI

Etorri dai hona!
Erosi dai hori zure amari!

Bon, gu entretenitzen dau eta geuk ez dau inori minik egiten

JL

astelehena, abendua 22, 2008 1:25:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

IZAN aditzean (auxiliarra ez denetan) konjugazio osoa onartu leike guk.

naiz, zara, da, zara, zarete, dira

baina DA erabil liteke kasu guztietan.

Auxiliar bakarra UKAN (haber):

DAU, ZEUAN, LEU, LEUKE
DAI, ZEIAN, LEI, LEIKE

Auxiliarra ez denean (tener)

DU, ZUEN, LU, LUKE

varianteak erabili leike guk.

NEUK OPA DAU ZUEI GUZTIOI URTE BERR ON!

Adeitsuki

JL

astelehena, abendua 22, 2008 1:31:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Adiskide maiteak,

Igual ematen dau ezen neu brometan ari dauala, baina ez da egia. Ni serio-seriotan ari dau.

Sistema honen bidez, erdaldunek ikasi leike euskara epe labur batean.

Ez dau atera neuk ideia hauek ezerezetik, zeren Bizkaiko leku askotan geuk entzun baileike tipo honetakorik:

Etorri leikezu?
Egin leikezu?

Zein diferentzia dago berauen eta ondokoon artean:?

Etorri leike zu?
Egin leike zuk?

Adeitsuki

Josu Lavin

astelehena, abendua 22, 2008 2:38:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Zuek ikusten ahal dauanez

Etorri leikezu
=> Etorri leike zu
Egin leikezu
=> Egin leike zuk

formak existitzen badau, zergatik ez dau existituko beste hauek:

Etorri daike zu
Egin daike zuk

Etorri zeiken zu
Egin zeiken zuk

Eta berdin:

Etortzen dau zu
Egiten dau zuk

Etorriko dau zu
Egingo dau zuk

Etorri zuan zuek
Egin zuan haiek

Laburbiltzen. Hirurgarren personak izango leuke erabiliak persona guztietan, INTERLINGUA bezala:

dau (=da/zuen)
zeuan (=zen/zuen)
baleu (=balitz/balu)
leuke (=litzateke/luke)

dai (=dadi/deza)
zeian (=zedin/zezan)
balei (=baledi/baleza)
leike (=liteke/lezake)

Beste hauek ere onargarriak lirake:

daike (=daiteke(dezake)
zeike(a)n (=zitekeen/zezakeen)

dauke (=dateke/duke)
zeuke(a)n (= zatekeen/zukeen)

daian (=dadin/dezan)
zeian (=zedin/zezan)

Evidentementean subjektuak agertu behar dau beti.

Onartu dai ene agurrik bihotzetikoenak

JL

astelehena, abendua 22, 2008 2:54:00 PM  
Blogger Erramun Gerrikagoitia said...

Ametsa (amesa) ona da beti noiz den ederra eta dakarren sensatioa na zoriona eta ondo bizi. Behar dugu amestu ahalik goren eta ederren jakinik batzutan -beharbada gehienetan- geratzen dela hor an ames soila baina ere batzuetan zorionez izaten da amesa hasierea na bide prospero, mesedegarri eta positivo bat.

Atxik dezagun amesetan bidean na etorkizun hobea ezi oraikoa, an etorkizuna euskara hobe bat ezi oraikoa zeren ba dugu horren behar gorria eta goria mesedea gu euskaldunok eta bidenabar subordinatuki ere euskara bera.

Amesaren ederra, ames onaren ederra!!!

astelehena, abendua 22, 2008 5:27:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Halan gustaten jata!

Poetazo!

JL

astelehena, abendua 22, 2008 5:33:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Ah, gauzatto bat, Xabier Erroteta eta neu ez gara persona berbera.

JL

astelehena, abendua 22, 2008 5:44:00 PM  
Blogger Erramun Gerrikagoitia said...

Orduan, Josu, txarto ulertu nuen zure mezua ze nik ulertu nuena da zeu zinela delako Xabier Erroteta.

Txarto ez legoke berak ziurtatzea ze horrek gehiago poztuko ninduke, hortara bat gehiago gu, bakoitza kin geure singularitateak.

astelehena, abendua 22, 2008 5:55:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Beste posibilitate bat da EUSKARA/EUSKERA dagoen dagoenean utzi eta hartu erdara bat noranahikoa. Neuk badaukat erdara hori zein INTERLINGUA deitzen den.
Hauxe litzateke praktikoena.

JL

astelehena, abendua 22, 2008 5:55:00 PM  
Blogger Erramun Gerrikagoitia said...

Hara email zati bat ganik Xabier Amuriza.

Hire bloga bajaukaat. Lantzean behin sartzen nok, baina mezurik ez deuat uzten. Ni, oraindino, blog munduan sartzeko najagok. Dena dela, hik, gauza askotan, arrazoi handiak izan arren, idazkera prepositibo horrek zeharo desorientatzen najok. Askatasunaren janduntzat ondo ikusten joat, baina ez jakiat, ba, hizkuntzari hortik asko lagundu leitekionik. Hik segi heureari, horrelakoxea ez bahintz, ez leukek mereziko eta.

astelehena, abendua 22, 2008 5:58:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Zinez aitortzen derauzut ezen Xabier Erroteta eta neu ez garela bat.

Ainu neuk idazten berak bezala!

Adeitsuki

Josu Lavin

astelehena, abendua 22, 2008 5:58:00 PM  
Blogger Gilen said...

Josu, identitateak bezainbatean ez duzu sobera kredibilitarerik.

igandea, abendua 28, 2008 1:53:00 PM  

Argitaratu iruzkina

<< Home