asteartea, urria 23, 2018

"e-" partikula: euskararen aukera bat zein ezin den galdu

Dio Erramun Gerrikagoitiak an aurreko sarrerako komentario batean:
Arras importantea da topatzea particula egoqui eta funcional bat tzat genitivo casuac. Orain zuc Jesus darabilzu hortaraco "e" particulá, esateraco adierazteco
Iruineco Sanferminac
ordez ahal litzatequela erabili (nahi luenac)
Sanferminac e Iruinea.

Commentatu du ere Josu Lavinec baina ethorri izan zait niri ere burura eze hori "e" hori da lar sobera laburra, auqueran laburreguia. Eta beguiratuz efectivitateari pensatzen dut sortu ahal litzatequela hybrico bat, "ne". Honec ne-c corrituco luque niretzat hobe ze e soilac, bai entzuteracoan radioan edo nonnhai eta berdin visualqui ikusteracoan textualqui. Nic ere sentitzen dut naturalago "ne" ezi "e".

Halan goico exemplua gueratzen litzateque honela

Iruineco Sanferminac
nola
Sanferminac ne Iruinea.

Mezu betheagoa auditivoqui eta ere visualqui.
Gauza da ze, nola nioen hemen, "e-" partikula genitibo prepositiboak báditu anitz ontasun, zeinen artean daudén bere gardentasun derivatiboa (ez baita gutxi), bere existentzia previoa an euskal morfologia, akaso an erabilera genitiboa ere (zein baita asko), eta baita bere arintasun fonetikoa, zein, printzipioz, gehiago dén abantaila ezez arazo. Areago, esan genezake ze gaude aurré aukera prepositibo bat zein, nire ustez, ezin daiteken galdu.

Hori esanda, eta Erramunek dioenez, aipatutako arintasun hori akaso izan liteké soberakoa noiz nahi dugun erabili partikula hori fonetikoki bakarturik respektu bere osagarri genitiboa ("Sanferminak e Iruinea"). Behar da praktika gehiago, baina, edonola ere, egia da ze horixe da arrazoia zergátik nik nahiago izaten dudan fonetikoki apoiatu  "e-" partikula prepositibo garden hori gáin bere ondorengo osagarri genitiboa, harekin fonetikoki bat-eginez ("Sanferminak e-Iruinea"), ezenezta erabili "e" partikula hori solterik ("Sanferminak e Iruinea").

Hortaz, ni ere aritu naiz behin baino gehiagotan gogoetatzen nóla indartu fonetikoki oinarri genitibo garden hori, pixkat bada ere (arina izaten jarraitu behar baitu), halatan ze, nik ere, independenteki respektu Erramun, baloratu dut "ne" partikula, zein, finean, ez litzake baizik "e" bera baina fonetikoki gorpuztuagorik kin "n" tipikoki genitiboa ere, emanez "ne".

Baina, ikusten dut ze, alde batetik, "ne" partikula ez dela hain gardenki derivatua nola dén "e-" eta ez dela izan inoiz erabilia euskaraz (are gutxiago an balizko erabilera genitiboa); eta beste alde batetik, nire dudak ere báditut respektu akaso soberako astuntasun fonetikoa e-"ne" partikula (berdin nola gertatzen bide zen kin "hon" edota kin "na" bera ere), batez ere noiz osatu nahi ditugun kate genitiboak. Horrek guztiak beti eramaten nau aldé "e-" partikula.

Dena dén, biak erabil daitezke, hala "ne" nola "e-", eta praktikak esanen.

6 Comments:

Blogger Josu Lavin said...

Genitivoaren marca orocorra EN da eta locativoaren CO

ENCO sorthu liteque:

Sanferminac enco Iruina
Liburua enco guiçon hori

e soilac berce valio batzuc ditu: eh

asteartea, urria 23, 2018 11:05:00 AM  
Blogger Josu Lavin said...

El navarro salacENCO

Çaraitzuco naffarra

=> Naffarra enco Çaraitzu

Adeitsuqui

Josu Lavin

asteartea, urria 23, 2018 12:18:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Eivissaco gendea
Gendea enco Eivissa
La gente ibicenca

asteartea, urria 23, 2018 12:48:00 PM  
Blogger Erramun Gerrikagoitia said...

Orduan

Emilianoren ama

litzateque

ama e-Emiliano.

Phoneticoqui ez daquit corritzen duen asqui ongui claru, esateraco entzunic radiotic.

asteartea, urria 23, 2018 1:03:00 PM  
Blogger Jesus Rubio said...

Josu, ikus, erantzun moduan edo, sarrera hau.

osteguna, urria 25, 2018 7:17:00 AM  
Blogger Jesus Rubio said...

Erramun, erantzun dizut hemen.

osteguna, urria 25, 2018 10:39:00 AM  

Argitaratu iruzkina

<< Home