astelehena, abendua 17, 2018

A atonizazioa e galdetzaileak, adverbioak edota izenordainak an oinarria e erlatiboak, preposizioak eta artikuluak

Aurreko sarreran ikusten genuen zéin zen bide tipikoa nondik sortu artikulu definituak (atonoak) tik erakusleak (tonikoak). Eta gauza da ze prozesu horrek bádu analogia argia kin sorrera e, adibidez, erlatibo murriztaileak, nola zein (atonoak), tik euren kide galdetzaileak (tonikoak):
Ikus: Mekanismo propioak: zeharkako galderak an sorrera e zenbait eraikuntza erlativo
Edo orobat kin sorrera e zenbait preposizio (atono), nola in (edo, antzera, an), tik euren pareko adverbioak (tonikoak):
Ikus: Nóla sortu zen "in" preposizioa, nondik etorriko ziren "in" edo "en". Eta antzera ere "an".
Izan ere, prozesuaren finean dá gertatzen berranalisi sintaktiko bat (erakuslea nola artikulu, galdetzailea nola nexu erlatibo, adverbioa nola preposizio), zein den islatzen fonologikoki an atonizazioa e erakuslea, galdetzailea edo adverbioa.

Gogora dezagun eskematikoki zéin den prozesu tipikoa nondik sortzen diren nexu erlatiboak tik galdetzaileak: 
1:  Erlatibo korrelatiboa (galdera-erantzuna):
1.1: Zuzeneko galdera:

Zéin lagun etorri ziren atzo? Lagun horiek etorri dira gaur ere.
1.2: Zeharkako galdera, nondik etorriko litzake "-n" subordinazio-marka:

Zéin lagun etorri ziren atzo, eta lagun horiek etorri dira gaur ere.
2: Erlatibo anaforikoa:
2.1: Erlatibo oraindik tonikoa:
Gaur etorri dira lagun horiek, zéin etorri ziren atzo.
2.2: Erlatibo jada atonoa:
Gaur etorri dira lagun horiek zein etorri ziren atzo.
Ohartu ze, jatorriz behintzat, perpaus erlatiboaren aditzak joko luke ki kokatu justuki atze nexu erlatiboa, lein-ze atzerago.

Bestalde, komentatu ze, erlatiboen kasuan, bilakaera dá zerbait konplexuagoa ezez artikuluetan; izan ere, aurrena gertatzen da birrordenazio sintaktiko bat (dislokazio bat) ki kokatu galdetzailea an posizio anaforikoa (pausu hau ez da beharrezkoa an bilakaera e artikuluak zeren hasieratik ondo kokatuak dira), eta gero dator birranalisia, zein, diogunez, den islatzen an atonizazioa e galdetzailea.

Etiketak: , , , ,