ostirala, abendua 12, 2025

Hipotesi bat: "bid-eruk-a" versus "berauka" ("Beucaz Peruc vere veyac ta nic neure çazpi çuriac.", RS)

Ikusten genituen atzo zenbait adibidé on "eroka" (≈ "erauka") iberikoak (eta haren aldaerak), zeinen artean aurkitzen ditugún honakook:

  • bideŕokan 
  • biteŕokan
  • bidiŕokan

zein erlazionatu ahal dirén kin:

  • berauka > beroka

halan ze forma iberikoak izan litezké inperatibo-klase bat (jusiboa), zein euskaran agertzen dén adibidez an "Refranes y Sentencias (1579). Ikerketak et edizioa" (Lakarra, 1996):

421. Beucaz Peruc vere veyac ta nic neure çazpi çuriac. (RS, 1579)

Adizki horretaz, Lakarra-k (1996) apuntatzen dú honako hau:

421. beucaz: Eugui-rcn inperatiboa; cf. 453 becaz, 72, 243 begi, 465 berama, 271 bez (= esan). [Lakarra, 1996:349]

Adibide iberikotan akaso agertzen da ideia subjuntiboa ere an bukaerako "-n" hori:

  • bideŕokan 
  • biteŕokan
  • bidiŕokan
akaso indartua bidéz "tine" edo "tetine":

  • bideŕoketine
  • bideŕoketetine 
hala lortuz expresio bat zein, finean, aurkituko litzakén artén jusiboa (inperatiboa) eta subjuntiboa (expresatuz gogo bat, akaso kin intentzio finala ere), adiéraziz zeozer nola hau:
  • beraukadedin
Gogora daigun ze iberierazko expresio horiek agertzen dira an kontextuak non gauzak (txanponak, merkantziak,...) elkarri ematen deutsoen ("erokan ≈ eman"). Azkenik, kontuan hartu ze  iberikoan ere existituko zirén hizkera ezberdinak, eta haien evoluzio diferenteek euren lan ezberdintzailea eginen zutén. [2935] [>>>]

3 Comments:

Blogger Josu Lavin said...

DA- : es, está = DA

ZE- + eN : era, estaba = ZEN

LE- : fuese, estuviese = LITZ

BE- : sea, esté = BIZ

ostirala, abendua 12, 2025 10:20:00 AM  
Blogger Josu Lavin said...

EKARRI. HARK & HAIEK

———
DA- : es, está = DA
DAkar : es traído por él/ella/ello
DAkarTE : es traído por ellos/ellas

Oharra: es traído = está siendo traído

———
ZE- + eN : era, estaba = ZEN
ZEkarreN : era traído por él/ella/ello
ZEkarTEn: era traído por ellos/ellas

Oharra: era traído = estaba siendo traído
———
LE- : fuese, estuviese = LITZ

LEkar : fuese traído por él/ella/ello
LEkarTE : fuese traído por ellos/ellas

Oharra: fuese traído = estuviese siendo traído

———
BE- : sea, esté = BIZ

BEkar : sea traído por él/ella/ello
BEkarTE : sea traído por ellos/ellas

Oharra: sea traído = esté siendo traído

ostirala, abendua 12, 2025 5:27:00 PM  
Blogger Josu Lavin said...

Ethengabeco erdaldunce processuaren eraguinez egun forma activoan itzulcen (eta sentitzen) dirade:

dakar: trae
dakarte: traen

zekarren: traía
zekarten: traían

lekar: trajese
lekarte: trajesen

bekar: traiga
bekarte: traigan

ostirala, abendua 12, 2025 5:46:00 PM  

Argitaratu iruzkina

<< Home