Wednesday, July 12, 2017

Zertan datza the reliability hon lexical level respektu word-form level?

Aurreko sarreran aipatu dugú ondorengo azalpena ti Molinaro eta beste (2017):
Consequently, they [gaztelaniadun natiboek eta euskaldun natiboek] learned to efficiently predict based mainly on the regularities of their native language, adjusting their prediction mechanisms either to Spanish or to Basque. Predictors initially tuned to Spanish handle transparent and opaque items similarly during prediction, given the reliability of lexical-level [2. eta 3. divergentziak maila horretakoak lirateke: lexiko-semantikoak] grammatical gender processing (Caffarra & Barber, 2015; Caffarra et al., 2014), while predictors initially tuned to Basque show more word-form effects [1. divergentzia: formal hutsa] even in an L2 when word-form (noun endings) cues are available. [Molinaro et al., 2017:71]
non azpimarratzen-den the reliability of lexical-level [2. eta 3. divergentzia komunak maila horretakoak lirateke] respektu word-form level [1. divergentzia gehigarria].

Sarrera honetan soilik nahi nuke zehaztu zértan datzan the reliability of lexical-level [2. eta 3. divergentzia komunak] respektu word-form level [1. divergentzia gehigarria]. Ikus:
... it needs to be noted that although transparent endings [formalki, word-form level horretan] are valid cues for gender retrieval, they convey highly redundant information (Vigliocco and Franck, 2001). In  fact, while the lexical route always provides the correct gender of a noun (since all noun shave their gender value explicitly stored in the mental lexicon, Delfitto and Zamparelli, 2009), the form-based route does not. And, even when people cannot access information about word-form (Miozzo and Caramazza, 1997; Vigliocco et al., 1997), the grammatical gender can always be lexically recovered. [Caffarra & Barber, 2015:89]
Esan nahi baita ze, kontextu honetan, word-form level [1. divergentzia gehigarri] horretako lan formal hori izango litzateké:
  1.  partziala (ez du beti funtzionatzen),
  2.  insegurua (nahiz-eta funtzionatu, ez du beti ondo funtzionatzen), eta
  3.  highly redundant (ondo funtzionatuz gero ere).
____________________________
Irakur ere sarrera hauek
1:  Unitate sintetikoak vs analitikoak
2.: Marko orokorra: "...retrasa mucho..." (Molinaro, 2017) 
3.: Arrasto elektrofisiologikoen balio osagarria
4.: Hitz-generoa desagertuko balitz ere...
5.: Divergentzia gehiago egotea ezin da interpretatu nola aurreikupen-efizientzia handiagoa
6.: Zailtasun gehiago, lehenago hasi eta... beranduago bukatu

Monday, July 10, 2017

Zailtasun gehiago, lehenago hasi eta... beranduago bukatu

Aurreko sarreran esan dugu ze, Molinaroren eta besteren esperimentuan (2017), ezusteko izen-klase konkretu batek eragiten zuén divergentzia elektrofisiolgiko gehiago (azken buruan, zailtasun interpretatibo gehiago) euskaldun natiboengan ezenezta gaztelaniadun natiboengan (esperimentu horretan, puntu batean, ordenagailuko pantailan agertuko da determinante bat, eta gero izen bat, zeinen genero-gardentasun formalak eragingo luké divergentzia elektrofisiologiko gehigarri bat noiz hasi irakurtzen determinantea baldin izena ezustekoa bada eta izen horrentzat aurreikusitako generoa ez badator bat kin irakurritako determinantearen generoa).

Baina Molinaro eta beste (2017) fijatzen dira nagusiki an denbora: euren artikuluan azpimarratzen baituté ze divergentzia gehigarri hori (zein euskaldun natiboengan gertatuko litzateké arten 170 eta 250 ms atzerago ezi irakurri determinantea, baldin ezusteko izena genero-gardena bada) gertatzen dá lehenago ezi beste bi divergentziak zein baitira komunak bai gaztelaniadun natiboengan eta baita euskaldun natiboengan ere (bigarren divergentzia gertatuko litzateké 250-400 ms atzerago ezi irakurri determinantea, eta hirugarrena hasiko litzateké 200 ms atzerago ezi irakurri izena, eta bi hauek gertatuko dirá edozein delarik ere ezusteko izenaren klasea: genero-gardena [casa dá formalki eta izatez femeninoa], ustez-genero-gardena [mano izena dá formalki maskulinoa baina izatez femeninoa] edo genero-opakoa [reloj ez dá formalki maskulinoa baina izatez dá maskulinoa]).

Ildo horri jarraituta, fijatu gaitezen orain an denbora non hasi eta bukatu ustezko zailtasun interpretatibo horiek. Gauza da ze, esperimentuko izen garden horietan, euskaldun natiboak hasiko lirateke lehenago divergitzen (aipatutako 170-250 ms-ko divergentzia horretan, zein Molinarok eta bestek azpimarratu) eta bukatuko luketé... beranduago: esan nahi baita ze aipaturiko hirugarren divergentzia edo ustezko zailtasun interpretatibo hori (zeinen hasiera Molinarok eta bestek kokatzen duté 200 ms atzerago ezi irakurri izena) amaituko litzateké argiki beranduago euskaldun natiboengan ezez gaztelaniadun natiboengan (euren artikuluko 4. irudian markatuta agertzen da hirugarren divergentzia hori).

Horrek esan nahiko luke ze, onartuko bagenu ze divergentzia negatibo edo negatibitate elektrofisiologiko horiek islatzen dituzté zailtasun interpretatiboak, orduan euskaldun natiboek halako izen gardenetan izango lituzketé zailtasun gehiago (3 eta ez 2), hasiko lirateke lehenago zailtasunak izaten (1. divergentziaren hasieran), eta bukatuko luteke beranduago (3. divergentziaren bukaeran). Beraz, denborari begiratuta ere, zerbait izatekotan, efizienteagoak izango lirateké gaztelaniadun natiboak gaztelaniaz, ezez euskaldun natiboak gaztelaniaz.

Molinaroren eta besteren (2017) artikuluan irakur daiteke azalpen hau:
Consequently, they [gaztelaniadun natiboek eta euskaldun natiboek] learned to efficiently predict based mainly on the regularities of their native language, adjusting their prediction mechanisms either to Spanish or to Basque. Predictors initially tuned to Spanish handle transparent and opaque items similarly during prediction, given the reliability of lexical-level [2. eta 3. divergentziak maila horretakoak lirateke: lexiko-semantikoak] grammatical gender processing (Caffarra & Barber, 2015; Caffarra et al., 2014), while predictors initially tuned to Basque show more word-form effects [1. divergentzia: formal hutsa] even in an L2 when word-form (noun endings) cues are available. [Molinaro et al., 2017:71]
Horren arabera, gaztelaniadun natiboek gaztelaniaz ikasiko lukete ez egiten 1. divergentzia hori zeren inefizientea litzateke given the reliability of  2. eta 3. divergentziak. Euskaldun natiboak, aldiz, arituko lirateke gaztelaniaz inefizienteki egiten 1. divergentzia hori. 

______________________________
Irakur ere sarrera hauek
1:  Unitate sintetikoak vs analitikoak
2.: Marko orokorra: "...retrasa mucho..." (Molinaro, 2017) 
3.: Arrasto elektrofisiologikoen balio osagarria
4.: Hitz-generoa desagertuko balitz ere...
5.: Divergentzia gehiago egotea ezin da interpretatu nola aurreikupen-efizientzia handiagoa 

Friday, June 30, 2017

Divergentzia gehiago egotea ezin da interpretatu nola aurreikupen-efizientzia handiagoa

Hiztunak, aukera sintaktikoa badute, saiatzen dira kokatzen ez-itxarondako informazioa an esaldi-bukaera afin-eta informazio hori hobeto kontextualizatu dadin, eta horrela errazago interpreta dadin. Oro har, zenbat eta gutxiago espero informazio bat, eta gure entendimenduan integratzeko (interpretatzeko) zailagoa izango da: hortik dator interesa hon kontextualizatzea progresivoki informazio berri hori, eta bereziki informazio akontestualena.

Eta horixe da arrazoia zeinengatik munduko hizkuntzek jotzen dute ki kokatu thema lehenago ezi rhema. Eta rhemaren barruan, parte gutxien rhematikoak (nola aditza) lehenago ezi parte rhematikoagoak (nola, tipikoki, objektua eta bere osagarriak). Detaileak ere izaten dira gutxiago aurreikusgarriak ezi euren referenteak, eta osagarriak gutxiago aurreikusgarriak ezi buruak. Azken buruan, horixe bera da arrazozia zeinengatik munduko hizkuntzek jotzen dute ki izan SVO eta burulehenak. Nahi dute lortu interpretazio hobea, errazagoa eta modu eraginkorragoan.

Modu batera edo bestera, arrazoi (edo nahiago bada: kostu) interpretatibo hori egon liteké, nire ustez, azpi arrasto elektrofisiologiko divergenteak an ez-itxarondako hitzak respektu itxaronadako hitzak. Arrasto erlatiboki divergente horiek adieraziko lukete nolabaiteko kostu interpretatibo gehigarri bat hon ez-itxarondako hitzak respektu itxarondakoak.

Molinaroren eta besteren artikuluan (2017), euskaldun natiboek gaztelaniaz erakusten dituzte dibergentzia gehiago ezi gaztelaniadun natiboek gaztelaniaz. Saiatzea interpretatzen hori an terminuak hon aurreikuspen-efizientzia handiagoa (nola egiten duten Molinarok eta bestek) iruditzen zait erratua. Izatekotan, alderantziz izan beharko litzateke: dibergentzia gutxiago, eta aurreikuspen-efizientzia handiagoa.

Dio Molinarok, erantzunez ki Nerea Azurmendi kazetaria:   
- Y la conclusión ha sido...
-Que la habilidad de predicción era más eficiente entre quienes tenían al euskera como lengua materna. La lengua materna era, de hecho, la única diferencia entre los integrantes del grupo objeto de estudio. Todos eran bilingües, con el mismo nivel de competencia en euskera y en castellano. Las pruebas, por cierto, se hicieron en castellano. [Molinaro, El Diaro Vasco, 2017ko ekainaren 1a]
Ez, esperimentu horretan, natibo euskaldunek (gaztelaniaz) erakusten dituzté ber dibergentziak zein erakusten dituzten gaztelaniadun natiboek (gaztelaniaz), eta baita gehiago ere. Izatekotan, gutxiago efizienteak izanen lirateke.

______________________________
Irakur ere sarrera hauek
1:  Unitate sintetikoak vs analitikoak
2.: Marko orokorra: "...retrasa mucho..." (Molinaro, 2017) 
3.: Arrasto elektrofisiologikoen balio osagarria
4.: Hitz-generoa desagertuko balitz ere...

Tuesday, June 27, 2017

Hitz-generoa desagertuko balitz ere...

Ikus ondorengo esaldi hau:
A main effect of group [esan nahi baita diferentzia esanguratsu bat arten gaztelaniadun natiboak eta euskaldun natiboak] was observed in the grammaticality task (but not in the accuracy) indicating that Spanish grammar was more complex for Basque natives. [Molinaro et al., 2017:64]
Izan ere, Molinarok eta bestek euren artikuluan reportatzen dute nóla, behin euren ariketa elektrofisiologikoa egindakoan, burutu zituztén beste bi ariketa (behavioural task edo jardun-ariketa horietakoak, ez elektrofisiologikoak) non autore horiek saiatu ziren konparatzen gaztelaniadun natiboen eta euskaldun natiboen abilidadeak respektu gaztelaniaren hitz-generoa, horretarako erabilíz ariketa elektrofisilogikoan erabilitako hitz berberak. Bi ariketa horietako lehenengoan, hitzak pantailan agertu, eta hiztunek zehaztu behar zutén euren generoa; eta bigarrenean, hitz bakoitza eta bere determinantea batera eman, eta hiztunak esan behar zuén ea generoa bietan bat zetorren ala ez (grammaticality task). Autoreek bi ariketetan neurtu zutén hiztunek zénbat denbora tardatzen zuten erantzuten (reakzio-denbora) eta zénbat erantzun zuzen eta oker egiten zituzten (zehaztasun-ariketa).

Molinarok eta bestek bi jardun-ariketa horietan aurkitu zutén diferentzia esanguratsu bakar bat arten gaztelaniadun natiboak eta euskadun natiboak: alegia, natibo euskaldunek erabili zutén esanguratsuki denbora gehiago noiz erabakitzen ea determinantea eta izena generoan konpatibleak ziren ala ez (grammaticality task). Hauxe da Molinaroren eta besteren beste komentario bat:
... a Group effect [berriro diot: diferentzia esanguratsu bat arten gaztelaniadun natiboak eta euskaldun natiboak] emerged [...], indicating that Basque natives were slower in their judgements. [Molinaro et al., 2017:64]
Atzerapen erlatibo horren interpretazioa dá goragoko aipua, alegia ze Spanish grammar was more complex for Basque natives. Baina, esaldi hori (ere) soilik uler daiteke an marko egoki bat, bestela soilik generatu litzake gaizkiulertuak. Zeren, azpimarratu behar da ze generoa ez da bazik gaztelaniaren gramatikaren detaile (funtzionalki) marginal bat ze-ez-dun inondik inora oztopatzen euskaldun natiboen gaztelaniazko komunikazioaren eraginkortasun erlatiboa. Inondik inora ere ez.

Esan nahi baita ze ondo ezberdindu behar dirá, alde batetik, diferentzia gramatikalák ze-duten eragiten efektu esanguratsua gain hiztunen eraginkortasun komunikatibo erlatiboa (nola diren buruazkentasun edo burulehentasun sintaktikoa, komunikatiboki kruzialak baitira), eta beste alde batetik, beste diferentzia gramatikal batzuk ze-ez-duten eragiten efektu esanguratsurik gain eraginkortasun komunikatiboa hon hiztunak (nola hitz-generoa). Ez dira inondik inora berdin.

Zeren, gaztelaniatik generoa desagertuko balitz ere, horrek ez luke sortuko batere arazo komunikatibo konparatibo esanguratsurik. Baina, kontrara, burulehentasuna galduko balitz, edo euskaran burulehentasuna irabaziko balitz emaitza komunikatiboak izanen lirateké izugarri handiak.

______________________________
Irakur ere sarrera hauek
1:  Unitate sintetikoak vs analitikoak
2.: Marko orokorra: "...retrasa mucho..." (Molinaro, 2017) 
3.: Arrasto elektrofisiologikoen balio osagarria

Sunday, June 25, 2017

Arrasto elektrofisiologikoen balio osagarria

Aurreko sarreran argi gelditu da marko orokorra non behar dugun kokatu eztabaida hau, zeinen arabera sintaxi buruazkenak dirá estrukturalki askoz gutxiago efizienteak ezi sintaxi burulehenak. Horren ondorioz hizkuntza buruazkenetan erabili beharko dirá estrategia konpentsatzaileak (hemen eta Japonian), zeinen artean aurkitzen dá nagusiki sinplifikazioa hon estrukturak afin izan daitezen sinpleagoak eta, hortaz, aurreikusgarriagoak (horrek, jakina, kostu esanguratsu bat dauka an eraginkortasuna). Kostu komunikatibo hori ordainduta ere, aurreikuspen estrukturala inoiz ez da izanen hain ajustatua nola an hizkuntzak non sistematikoki eta esplizitoki iragartzen baitira gako estrukturalak (sintaxi burulehenak). Halako estruktura sistematikoki iragarleak báditu, gainera, beste ahalbide klabe batzuk nola baita emateá askatasun diskursiboa ki jarraitu koherenteki eta eraginkorki detailatzen mezua, besteak beste.

Sarrera honetan, aldiz, nire helburua izanen dá marko egokian jartzea Molinarok eta bestek erabilitako esperimentu modua: grabatu duté (erabilíz elektrodo batzuk zein aurretik itsatsi baitira hiztunaren buruan) burmuinaren aktibitatearen arrasto elektrofisiologikoa noiz hiztuna ari den irakurtzen hitzak edo testuak an ordenagailu-pantaila bat. Zeren, azpimarratu behar da ze arrasto elektrofisiologiko horren interpretazioa ez da batere ebidentea, eta edozein kasutan askoz ere gutxiago zuzenekoa ezi intepretazioa hon emaitza objektiboki interpretagarriak zein lortuko ziren an, demagun, ulermen-ariketa bat.

Gauza da ze ebaluazio-azterketetan normalean kontatuko dugú ebaluatuak zénbat erantzun zuzen eta zenbat oker eman dituen (ariketa objektibo errazki interpretagarria baita), aski berdin zaigularik zéin burmuin-prozesu gertatu diren afin ailegatu ki erantzun horiek (zeinen interpretazioa ez litzatekeen batere ebidentea). Arrasto elektrofisiologiko horiek, jakina, ez dira baztertu behar, baina euren erabilera izan beharko litzateké soilik osagarria respektu emaitza objektiboagoak zeinen interpretazioa baita zuzenekoa (ulermen-ariketak, reakzio-ariketak, pausak, dudak, jarraitutasuna, diskursoaren analisia...).

Gainera, suposatuz, adibidez, ze arrasto elektrofisiologikoek neurtzen dute nóiz gertatzen diren desfaseak (mismatch) arten hiztunaren aurreikuspen linguistikoak eta pantailan irakurritako benetako balioak hon aurreikuspenak, oso kontuan hartu beharko genuke desfase guztiak ez direla berdinak: ez da berdin erratzea an elementu gramatikal bat ze-baldintzatzen-dun aurreko perpaus osoaren zentzua, edo erratzea an aurreikuspena hon hitz bat ze-ez-dun inolako eraginik gain koherentzia hon aurreko diskursoa, adibidez.

Hortaz, konparatuko balitz zéin arrasto elektrofisiologiko uzten duten euskaldun natiboek euskaraz, eta gaztelaniadun natiboek gaztelaniaz, lortuko genukeena izango litzateké material osagarri bat respektu ebidentzia anitza eta sendoa ze-ari-den etengabe ohiukatzen ze hizkuntza buruazkenak dirá estrukturalki askoz gutxiago efizienteak ezi burulehenak.

______________________________
Irakur ere sarrera hauek
1:  Unitate sintetikoak vs analitikoak
2.: Marko orokorra: "...retrasa mucho..." (Molinaro, 2017)

Friday, June 23, 2017

Marko orokorra: "...retrasa mucho..." (Molinaro, 2017)

Gilenek (aurreko sarrerako komentario batean) apuntatutako artikulu horretan agertzen dira zenbait deklarazio ti Nicola Molinaro (ikertzailea an Basque Center on Cognition and Language) zein baita autoretako bat hon:
Molinaro, N., Giannelli, F., Caffarra, S., & Martin, C.D., (2017) Hierarchical levels of representation in language prediction: The influence of first language acquisition in highly proficient bilinguals. Cognition, 164, 61-73.
Doi: 10.1016/j.cognition.2017.03.012 
non oinarritzen baitira Molinaroren deklarazioak. Molinarok (Gara, 2017) diosku:
Tenía en la cabeza una idea: los euskaldunes deben predecir más. ¿Por qué? Por la forma de la lengua. «En castellano y muchísimos idiomas europeos tenemos preposiciones, auxiliares, artículos… que nos ayudan a estructurar el contenido. Estas palabras pueden ir antes o después. En castellano van antes, en euskara después. Ese hecho retrasa mucho a los euskaldunes el momento en el que pueden estructurar el contenido. Asumir un proceso palabra por palabra implicaría un coste de trabajo muy importante, hasta el punto dificultar la comunicación. Por eso, los euskaldunes han desarrollado más la predicción; lo necesitan». [Molinaro, an Gara, 2017-06-18]
Eta hortxe dago kuestio honen guztiaren marko nagusia: sintaxi buruazkenak asko atzeratzen du estrukturazioa hon eduki komunikatiboa; hots, asko atzeratzen du interpretazio segurua. Inseguritate estruktural eta interpretatibo horren arrazoi bakarra dá sintaktikoa, eta bere zuzeneko efektua dá eraginkortasun komunikatibo esanguratsuki txkiagoa respektu hizkuntzak non ordenazioa baita burulehena. 

Hizkuntza burulehen batean hiztunak ez du aurreikusi behar estruktura, zeren estruktura hori (eta berekin doan interpretazio zehatza) emana datorkio gabé errore posiblerik (horrek ahalbidetzen du, jakina, eduki komunikatibo horien expresio egokituago bat, expresio eraginkorrago bat). Hizkuntza buruazken batean (eta zenbat eta buruazkenagoa izan, gehiago) aldiz, hiztun-entzulea saiatu beharko da ematen zentzua ki informazioa zein doan jasotzen (hori ez da izanen zaila an mezu oso kontextualak, baina definitiboki ez da inola ere izanen estrategia optimoa noiz mezuak izan konplexuagoak edo akontextualagoak); eta hiztun-mezuigorlea saiatuko da sortzen estruktura erlatiboki sinpleagoak (erlatiboki aurreikusgarriagoak), horrela esanguratsuki mugatuz bere aukera (eta eraginkortasun) komunikatiboa.

Jakina, inefizientzia estruktural horriek sortutako gainkostua ezin izanen da gastatu modu efizienteago batean, esan nahi baita ze inefizienteki gastatutakoa ezin izanen da gastatu aurreikusiz eta integratuz detaile aberasgarri gehiago an estruktura sendo eta jarraituago bat, adibidez. Gauza da ze, inefizienteki gastatutako energia komunikatiboa ezin dela gastatu efizienteki afin lortu helburu komunikatibo sortzaileak

Arazo kruzial hori konpontzeko, soilik dago tajuzko bide bat: pixkanaka joatea garatzen baliabideak ze-duten-ahalbidetzen interpretatzen eta sortzen mezu potentzialki konplexuak efizienteki eta seguru, halako moldez non hiztunaren ardura soilik izan dadin eduki komunikatiboa bera, eta ez estruktura. Arazo sintaktikoari soluzio sintaktikoa eman behar zaio: hiztunari eman behar zaizkió baliabide sintaktikoki eta interpretazionalki potenteak. Horrela hiztunaren energia kontzentratu ahalko da an bere eduki komnikatiboa, aurreikusiz bere ildo komunikatiboaren jarraipen efizientea bitarten-ari den erabiltzen estruktura sendoak non ez den ibili behar egiten aurreikuspen estruktural inefizienterik.

Eta horixe da marko nagusia non mugitu behar garen: sintaxi buruazkenak retrasa mucho el momento en el que se puede estructurar el contenido, atzeratzen du asko eduki komunikatiboaren estrukturazio eta interpretazio segurua. Hortik aurrera, jarraitu dezakegu mintzatzen buruz detaileak hon ikerketa zein burutu dute Molinarok eta beste koautoreek.

_____________________________
Irakur ere sarrera hau:
1:  Unitate sintetikoak vs analitikoak

Monday, March 27, 2017

Unitate sintetikoak vs analitikoak

Bittor Hidalgoren hitzak dira hurrengo erantzunekoak: (Argia, 2003ko azaroaren 23a)
GALDERA: Zuk esana da: "errazago ulertzen da, beti, segida komunikatiboan antolatutako testua, alderantzizkoan antolatua baino". Zer da "segida komunikatibo" hori?

BITTOR HIDALGO: Oso garbi dagoena da, guk ez ditugula gauzak osoki sortzen, ez jasotzen. 4 lerroko esaldi bat ezin da osoki entzun, ez irakurri, ez ulertu. Zatika jasotzen dugu, eta zati batek bestera garamatza. Lehen zatia ez badugu ondo lotzen bigarrenarekin, eta bigarrena hirugarrenarekin, ulertzeko zailtasuna sortzen da. Beraz, testu bat komunikatiboa izan dadin, zatiek elkarri ondo lotuta egon behar dute.
Badirudi guk bai irakurtzean eta bai entzutean kolpe batean ulertzen ditugun zatiak direla 10 bat silabatakoak. 10 silabatik gorako zatiak nekez ulertzen ditugu. 7-8 silabatako multzo hori da "informazio unitatea" deitzen dena. Gure mintzoa informazio unitateak lotuz antolatzen da.
Bestalde, gure memoriaren barruan zati desberdinak daude: gauzak ulertzeko eta esateko erabiltzen dugun memoria zatiari "short term memory" deitzen zaio, epe laburreko memoria alegia, edo "work memory", lanerako memoria. Badirudi guk lanerako memoria horretan erraz gorde genitzakeen datuak direla 7 silabatakoak, oso zati laburrak, ia informazio unitateen tipokoak.
Informazio unitate independente pila bat ematen baditugu hasieran, entzuleak elkarrekin lotzeko zailtasunak ditu, esaterako: "Alemanian, iaz, gure lagunak, mendira joan zirenean..." zailtasuna dugu hori dena gure buruan gordetzeko harik eta amaieran esaten den aditzak dena borobiltzen duen arte. Bukaerako aditzak lotura ematen duenerako, hasierako xehetasun pila bat galdu ditugu, geure garunak, ez euskaldunen garunak, baizik gizakien garunak, ez daukalako gaitasunik dena gordetzeko, ez bada beste ideia nagusiago batekin lotuta.
Horrek eragiten du idatzitako mezuak deskodetzeko arazoa. Esaldia hobeto antolatu behar da. Lehenengo ematen diren informazio unitateak globalizatzaileak badira, jakiten dugu geroztik datozen zatiak non kokatu. Hori da euskarazko modu naturalean idatzi diren testuetan oso erraz gertatzen dena. Eta hori da euskara batuarekin zaintzen ez duguna, horrekin beharrean kezkatu garelako galdegaiaren legea errespetatzearekin. 
Oso interesagarria da, dudarik gabe, Bittor Hidaldok dioena. Informazioa zatika jasotzen dugu, eta zati horiek ez badira ondo lotzen, ulertzeko zailtasuna sortzen da. Galdera dá: noláko luzeak izan litezke zati edo unitate prozesagarri horiek? Erantzuna soilik izan liteke orientagarria, baina Hidalgo mintzo da buruz 7 silaba, oso zati laburrak.

Nire ustez 7-8 silabatako zati horiek izan litezke handiagoak edo txikiagoak segun transmitutako informazioa izan kontestualagoa edo rhematikoagoa. Baldin informazioa kontestualagoa bada, tope hori luzatuko litzateke, eta informazio oso ezustekoa bada (oso akontextuala), tope hori bihur liteke are mugatuagoa ere.

Halako zati prozesagarriak itsatsiz (segida komunikatiboan), eraiki daitezké adibidez izen-sintagma luze bezain ondo prozesagarriak, zeinen barruan egon litezke beste izen-sintagmak edota perpaus subordinatuak, ondo kateatuak beti-ere.

Baina azpimarratu behar dugu ze potentzia kateatzaile koherente hori ez da existitzen an izen-sintagmak hon Juan Garzia (ikus aurreko sarrerak). Gauzak horrela, Juan Garziak behin da berriro deitu beharko du atentzioa buruz tamaina hon bere adreilu linguistikoak (izen-sintagmak), behin eta berriro azpimarratuz ze bere adreilu horiek osatzen dute unitate bat:
Berriro diogu: luze-konplexuena delarik ere, izen-sintagmak osatzen duen unitate-hori esaldia den etxearen adreilu bat baino ez da, eta adreiluen tamainen mugan ibili behar da betiere, bere eginkizuna taxuz beteko badu. Prepositiboa (buru-buztan) izan zein postpositiboa (buztan-buru) izan, batera hartzeko unitate bat da halakoa, formaz eta esanahiz. [Juan Garzia, 2014:20-21]
Jakina, "airean" eraikitako adreilua soilik uler daiteke nola unitate sintetiko bat, ezin baita ondo interpretatu harik ailegatu ki amaierako buru itsasgarria, zein izan daiteke printzipalki izena, postposizioa edo aditza (elementu horiek izaten baitirá buru sintaktiko-interpretatiboak hon euren aurreko osagarriak).

Sintaxi buruazkenetan kateazioa ez da izaten koherentea. Sintaxi prepositiboan, aldiz, 7-8 silabako zati koherenteak metatu daitezke aiseki eta efektiboki (kantitatean eta kalitatean), osatuz izen-sintagma eta esaldi luzeak zeinen osotasuna baita analitikoa: zati koherente bakoitza báda berez unitate itsasgarria eta prozesagarria.

Ez, ez dira inondik inora funtzionalki berdinak osotasun sintetikoa eta osotasun analitikoa (unitate sintetikoak eta analitikoak), eta diferentzia funtzional hori dagó an oinarria hon potentzia rekursibo diferentziala artén sintaxi burulehena (buru-buztan) eta sintaxi buruazkena (buztan-buru).
______________________________
Irakur ere sarrera hauek:
1.: Arazo guztiak joan ohi dirá batera
2.: Adreiluak nola etxeak
3.: Adreiluak
4.: Juan Garzia: "berdin" ala "oso desberdin"?  
5.: Zer gertatzen ari da hemen?

6.: Ordena regresivoa: zentzu batean, izenzalekeriarik gogorrena
7.: Sintaxia da ekonomia purua
8.: Informazio referentziala izaten da arinagoa (aurre aditza), eta informazio berria izaten da pisuagoa (atze aditza)