igandea, urria 21, 2018

"e-ne" = "ni-(r)e"

Aurreko sarreran aipatu dugú euskararen baliabide prepositibo bat, "ki", zein probetxuz baliatu liteke ki eman datiboak, adlatiboak, destinatiboak eta finalak ere. Oraingoan, hona ekarri nahi dugu euskararen beste baliabide prepositibo bat, "e-", zein den kontraparte prepositibo formala e-genitibo zahar pospositiboá "-e", eta zéin dén akaso aukera naturalen afin eman genitibo prepositiboak ondo eroso eta progresiboki, kateatuta ere.

Ikus ondorengo sarrerak non aletzen baitira ontasunak e-baliabide genitibo hau:
Idatzi liteke isolaturik (gidorik gabe), eman liteke gidoi batez loturik ki bere osagarri genitiboa, eta baita eman liteke prefijatuta ere, hala nahiko balitz. Kontua da ze baliabide horrek eskaintzen digula aukera genitibo burulehen erosoa, printzipioz funtzionala (gehiago landu behar da), eta oinarritua an baliabide prepositibo zahar bat zeinen esangura posibleen artean aurki liteké esangura genitiboa ere:
  • "e-ne" = "ni-(r)e
Edonola ere, eta nioenez, "-e" pospositiboaren kide naturala da.

Euskaran da "ki" prepositiboa

Aurreko sarreran ikusi dugu zéin den diferentzia arten hizkuntza fusionalak, non kasu-markak dirén fusionatzen ki izenak an modu aski irregular eta nekez isolagarria, eta hizkuntza aglutinatzaileak, non kasu-markak dirén itsasten an modu regular ondo analizagarria.

Euskara aglutinatzailea delarik, ez dateke hain zaila aurkitzeá arrastoak e morfema interesgarriak, nola dén adibidez "ki" morfema, zein den bereziki interesgarria zeren dén prepositiboa. Ikus ondoko sarrerak non aipatzen den "ki" prepositiboa:
"ki" morfemak, aditz-forma erabilienetan, dú erakusten tendentzia ki fusionatu kin ondoko morfemak, eta halatan transformatu an "i" soila, zein litzakén datiboaren kasu-marka nagusia:
zaizu = za(k)izu
Eta gauza da ze hor daukagu, garden, "kiprepositiboa, zeinen marka nagusia "i", dá justuki berbera zein den aurkitzen an bere kide pospositiboa "-i". Nolabait esan, "ki" dá kontraparte prepositibo naturala e posposizioá "-i" (edo naturalena bederen). Eta, euskaran da.

ostirala, urria 19, 2018

"Deklinabidea" versus "kasu-markak"

Erramun Gerrikagoitiak, bere hemengo komentarioan, dio:
Halan "declinatu" hitza zein dathorren grecotic nahi du esan "clinatzen" edo declinatzen edo okertzen dela hitza, inclinatzen. Declinatu, inclinatu. Ezen hitza okertzen edo cambiatzen dela tik original propioa, halan hitza bada latines lupus dela okertzen edo declinatzen, makurtzen ti lupi.

Baina harturic euscaraz itsaso hitza dugu ikusten ze guc declinatzen dugunean hitza (itsaso) ez dela cambiatzen, makurtzen edo inclinatzen edo declinatzen ezen bethi da itsaso plus particula adjuntuac guc orain deitu ohi ditugunac declinationeac edo declinationeco casuac.
Bai, etimologikoki zehatzago izanen litzake erabiltzea deklinatibo edo flexibo terminoak noiz ari garen referitzen ki hizkuntza nagusiki fusionalak, non, Erramunek dioenez, hitza dá cambiatzen, makurtzen, inclinatzen edota, bestela esanda, modifikatzen, flexionatzen, bihurritzen, deformatzen, usually shortening the word or providing easier pronunciation (Wikipedia); bitarten-ze etimologikoki hobe litzaké reservatzea aglutinatibo terminoa ki hizkuntza nagusiki aglutinatiboak, non, hala hitza bera nola hitzari erantsitako morfemak ere ez diren aldatzen, baizik soilik elkarri itsasten: all of these morphemes (including stems and affixes) remain, in every aspect, unchanged after their unions (Wikipedia):
An agglutinative language is a type of synthetic language with morphology that primarily uses agglutination. Words may contain different morphemes to determine their meanings, but all of these morphemes (including stems and affixes) remain, in every aspect, unchanged after their unions. This results in generally more easily deducible word meanings if compared to fusional languages, which allow modifications in either or both the phonetics or spelling of one or more morphemes within a word, usually shortening the word or providing easier pronunciation. Agglutinative languages have generally one grammatical category per affix while fusional languages have multiple. The term was introduced by Wilhelm von Humboldt to classify languages from a morphological point of view. It is derived from the Latin agglutinare, which means "to glue together".

Non-agglutinative synthetic languages are fusional languages; morphologically, they combine affixes by "squeezing" them together, drastically changing them in the process, and joining several meanings in a single affix (for example, in the Spanish word comí "I ate", the suffix carries the meanings of first person, singular number, past tense, perfective aspect, indicative mood, active voice.).

[...] The agglutinative and fusional languages are two ends of a continuum, with various languages falling more toward one or the other end. [Wikipedia]
Hortaz, eta euskara izankí nagusiki aglutinatiboa (báda bere sintaxian fusio-gradu bat ere, adibidez an hitzak ze bukatzen an "-a", non: "a+e=e"), etimologikoki egokiagoa litzake deitzea sinpleki kasu-marka eta kasu-marken paradigma (nola Euskaltzaindiak ere egiten baitu) ki deklinazioa eta deklinabidea (etimologikoki laxoak). Ikus nóla azaltzen duen Euskaltziandiak zer den deklinabidea, eta zer diren hizkuntza malgukariak (flexiboak) eta hizkuntza eranskariak (aglutinatiboak)
Deklinabidea zer den
Perpausen osagaien artean izen sintagmak aurkitzen dira, perpausaren egitura aurkeztu denean seinalaztatu dugun bezala. Izen sintagma hauek gramatika edo leku-denborazko funtzioak adierazten dituzte, horretarako halako kasu-marka batzuk edo, hartuz. Izenak, izenordeak edo adjetiboak (komunztaduragatik, hizkuntza batzutan) har dezakeen kasu-marken multzo hori deklinabidea deitzen dugu. Hau dela eta, deklinabidea da, hain zuzen ere, izen, izenorde edo -izatekotan- adjetiboek hartzen duten kasu-marken paradigma.

Bestaldetik, jokabidea erabiliko dugu aditzak di tuen aldaki desberdinetako paradigma seinalatzeko. Jakina denez, aldaki hauek pertsona, numeroa eta bestelako kategoria batzutan oinarritzen dira. [Euskal Gramatika. Lehenen urratsak. I, Euskaltzaindia, 211 or.]

Hizkuntza malgukariak eta hizkuntza eranskariak

Hizkuntza klasikoak, neurri batean, hizkuntza malgukariak dira, hau da, hondarkian ematen zaizkigun adierazkien morfemak baturik daude, osatzen dituzten elementuak elkarren artean bereizteko biderik ez dugula. Beste hizkuntza batzutan, eta euskera ere hor tartean, elementu horiek errazago bereizten dira analisi egoki bat dela medio. Hizkuntza hauek aglutinatzaile edo eranskariak deitzen ditugu, hiztegiko hitzari erasten baitizkiote funtzioetarako behar diren elementuak banan banan. Euskaraz morfema guzti horiek hondarkian bi1tzen dira, kasuaren atzizkia ere bamean dagoela. Atzizki hau
kasu-marka deitzen dugu. [Euskal Gramatika. Lehenen urratsak. I, Euskaltzaindia, 213 or.]
Bai, teknikoki egokiagoa da Euskaltzaindiaren beraren kasu-marka edo kasu-atzizkia ezenezta deklinazio, deklinabide edota atzizki deklinatiboa.

astelehena, urria 15, 2018

Zenbat eta pospositiboki sintetikoagoa izan elementu sintaktiko bat, hainbat zailagoa bere dislokazio prepositiboa, logikoki

Berriki (herenegungo sarreran) aipatu dugu "dislokazio" terminoa afin azaldu evoluzio sintaktikoa zeintan "in" adverbioa hasiko zen lotzen estukiago kin izenak, hala pre nola pospositiboki, eta kin aditza, prepositiboki:
Una frase como speluncam in currunt significaba “corren adentro, a la cueva”, con el tiempo, sin embargo, se produjo una dislocación relacionándose el adverbio in ya con el verbo, con lo cual surgió el compuesto incurro, ya con el sustantivo del cual se convirtió en un determinante, asumiendo, pues, el papel de posposición (speluncam in) o, y es el caso más frecuente en latín, de preposición (in speluncam). Así, pues, una misma partícula podía usarse como adverbio, preverbio y preposición. [M. Bassols de Climent, Sintaxis Latina, 10. edizioa, Consejo Superior de Investigaciones Cientificas, Madrid, 1992, 144-145. or.]
Gauza da ze adverbioak, hitz aski independenteak izanik, aski aise mugitu edo dislokatu daitezke ki posizio ezohikoak afin bukatu bilakatzen adibidez preposizio. Antzera ere, beste maila batean, aditz-osagarriak hasi ahal dira dislokatzen ki posizio posverbalak eta bukatu sortzen VO ordenamendu sintaktikoa:
Beraz, modu ezberdinetako dislokazioak agertu ahal zaizkigu an hasiera e-evoluzio sintaktiko oso interesgarriak. Baina lehenengo urrats hori ez da izanen hain erraza noiz behar den dislokatu elementu bat zein dagoen, nolabait esan, fusionatua ki beste zerbait, nola gertatzen den kin atzizki deklinatiboak (eta, zenbat eta fusionatuago, zailagoa dislokazioa).

Latinean, adibidez, bádira arrastoak e-inesibo pospositibo indoeuroparra ("-ai") zein existitu baitzén lehenago ze orokortu zedin "in" preposizio inesiboa:
La partícula “...-ae” del genitivo latino originalmente fue “...-ai”, es decir el antigüo locativo I. “Rey de Roma” expresado por “Rex romae”, significa en realidad “Rey en Roma”. [Azkue, R.M. Diccionario Vasco-Español-Francés]
Izan ere, aurreneko latinean, artean agertzen da "...–ae" atzizki lokatiboa, nahiz izan fosildua an osagarri oso motz eta errepikatuak nola Romae.

Gauza da ze preposizio inesibo berria ez zen etorriko ti dislokazioa e-"-ai" atzizki deklinatibo inesiboa. Ez. Hizkuntza indoeuroparrak egokituko zuen beste material bat, beste partikula independenteago bat, hain justu "in" adverbioa, afin garatu bere preposizio inesibo ezaguna, bitartean-ze "...–ae" lokatiboak jarraituko zuen azpi erabilera fosilduak harik-eta, finean, desagertu.

Izan ere, zenbat eta pospositiboki sintetikoagoa izan elementu sintaktiko bat, hainbat zailagoa bere dislokazio prepositiboa, logikoki.

Etiketak: ,

igandea, urria 14, 2018

Erroteta: "... Nork uka liro hori?"

Xabier Errotetak dio noiz erantzuten ki nire aurreko arrapostu bat (ikus hemen eta baita adibidez hemen ere):
Orobat diozu: “Baina, behin jakinda zer den, ez da dudarik eze "an" partikula izanen litzateke ikaragarri ona ki euskal diskursoa. Antzera nola "gain", "aurka", "alde", "arten", "zein", "zeren"...”. Eta bai! Hots, baldin bagenitu baliabide prepositivo anitz eskura, puskaz aisago eta oparoago kurriaraziko genituzke perpausak eta diskursoa euskaraz, ez dea hala? Prefosta! Nork uka liro hori? [Xabier Erroteta]
Horra gakoa.

Etiketak: , , , ,

larunbata, urria 13, 2018

Nóla sortu zen "in" preposizioa, nondik etorriko ziren "in" edo "en". Eta antzera ere "an".

Jaso nuen an nire "Euskararen garabideak" (2002:58-59) ondorengo aipua non Bassols de Climent hizkuntzalari latinistak zuén deskribatzen mekanismoa edo prozesua nondik "in" adverbio indoeuroparra bihurtuko zén preposizio indoeuroparra aurre pasatu ki hizkuntza germanikoak edota latinoak an forma diferenteak nola "in" edo "en" (ikus adibidez atzoko eta herenegungo sarrerak gain "an" preposizioa):
Las preposiciones son palabras invariables por medio de las cuales se determina y precisa el significado de los casos. En las lenguas en que, como la española, no existen declinaciones, las preposiciones tienen una acepción más amplia, pues se utilizan para señalar el oficio que las palabras desempeñan en la oración. Existe pues una proporción inversa entre el número de preposiciones y el de casos. Los puntos extremos aparecen representados por el indo antiguo (no existen preposiciones) y las lenguas romances (no existen casos). El latín ocupa una posición intermedia.

La lengua latina heredó del i. e. (indoeuropeo) las preposiciones ab, ante, de, ex, in, per, pro, s-ub, s-uper. Derivó de adverbios i. e. (indoeuropeos) las preposiciones post, praeter, subter, contra, y de adverbios propios prope, pone, clam e intus. Pero no sólo los adverbios, sino también formas nominales y verbales pueden, despojándose de su significado material y concreto, convertirse en preposiciones. Pertenencen a esta categoría formas como circa, causa, gratia, beneficio, trans, adversus, etc..

Según hemos ya indicado, la mayoría de las preposiciones incluso las heredadas del i. e. (indoeuropeo) derivan de adverbios. Para comprender este proceso conviene recordar que en un principio los adverbios, que con el tiempo se convirtieron en preposiciones, dependían directamente del verbo y no regían ningun caso. Una frase como speluncam in currunt significaba “corren adentro, a la cueva”, con el tiempo, sin embargo, se produjo una dislocación relacionándose el adverbio in ya con el verbo, con lo cual surgió el compuesto incurro, ya con el sustantivo del cual se convirtió en un determinante, asumiendo, pues, el papel de posposición (speluncam in) o, y es el caso más frecuente en latín, de preposición (in speluncam). Así, pues, una misma partícula podía usarse como adverbio, preverbio y preposición. En latín, sin embargo, quedan sólo tenues vestigios del uso adverbial de las preposiciones. También se restringe hasta casi desaparecer el uso libre de preverbios para modificar el verbo. En realidad sólo subsiste con fuerza el uso de estas partículas como preposiciones o posposiciones. [M. Bassols de Climent, Sintaxis Latina, 10. edizioa, Consejo Superior de Investigaciones Cientificas, Madrid, 1992, 144-145. or.]
Bistan da ze, gerora, latineko postposizioak ere preposizio bihurtuko ziren an hizkuntza romantzeak nola frantsesa edo gaztelania.

Hortaz, bidea litzaké, labur bilduta, hauxe:
  • speluncam in currunt → non daukagu speluncam kin bere kasua (dirudienez, -m akusatiboa); in adverbioa, zeinen esangura litzakén "barru"; eta currunt aditz jokatua, alegia corren.
  • (in currunt) edo (in speluncam) edo (speluncam in) → Hor gertatu zen dislokazioa: halako prozesu edo mekanismo sintaktikoa zeingatik in estukiago lotuko zén kin aditza (in currunt, nondik etorriko zen incurren) edota kin izena (prepositiboki: in speluncam; edo postpositiboki: speluncam in). 
  • Inglesez edo gaztelaniaz, kasua galduko da (alegia, "-m"), emanez "in.." edo "en...".
"an" preposizioaren sorrera edo derivazioa antzeko bidetik dator [ikus an: inesivoa (non)]:
  • etxe hán egon zen → Ustezko protoforma, non "hán" adverbioa den.
  • etxean egon zen → Hor da sorrera e-kasu inesiboa an bere forma estandar buruazkena.
  • hán etxean egon zen edota egon zen hán etxean → Forma hau existitu egiten da an euskara (hán etxean), non hán den tonikoa
  • egon zen an etxea → Azken geltokia e-bidea dá "an" atono bihurtzea eta kasu inesiboa galtzea, emanez "an..."
Horra nóla sortu zen "in" preposizioa, nondik etorriko zirén, adibidez, inglesezko "in" edo gaztelaniazko "en". Eta antzera ere "an".

Etiketak:

ostirala, urria 12, 2018

Mekanismo sintaktiko garatzaile propio bezain universalak

Atzoko sarreraren bukaeran mintzo ginen gain universalitatea e-mekanismo sintaktikoak, zeinen azpian dagó, ezin bestela izan, logika komunikatibo orokorra, universala. Horrekin lotuta, gogora gaitezen, adibidez, nóla munduko hizkuntzetan zehar erabili izan diren zeharkako galderak afin derivatu erlatibo murriztaile burulehenak
Edota orobat gogoratu gintezke kin ondorengo bi sarrerak gain "(e)ze" erlatiboa, murriztailea ere, zeinen zorioneko agerrera ahal den igarri jarraiki logika interlinguistikoa
Euskarak bere historian erabilitako (edota arian diren) beste mekanismo sintaktikoak ere ez dira baizik plasmazio partikularrak e-tendentzia komunikatibo interlinguistiko orokorrak. Horrela, munduko hizkuntzen erdiak joan dira mugitzen ki estruktura "VO" komunikatiboki potenteagoa:
Eta antzeko indar eta bide orokorrak daudé azpi beste evoluzio partikularrak nola:
Atzo aipatutako "an" preposizioa ere dá derivatzen jarraiki bide sintaktiko orokor bat nondik adverbioak diren bihurtzen preposizio, eta nondik euskara ere abiatua baitzen (ikus sarrera titulatzén "an: inesivoa (non)", non jasotzen baitira esapide realak nola "hán etxean"): soilik falta zen azken bulkadatxoa afin sortu (edo derivatu) "an" preposizio distiratsua, gardena eta... euskararena.

Etiketak: , , , , ,

osteguna, urria 11, 2018

"in" preposizio latinoa ez da baizik "in" adverbio indoeuroparra preposizio bihurtuta

Irakurtzen dut nóla Errotetak (bere hemengo arrapostu batean) dú zehazten ze berak esandako arazoa (ikus hemen) ez dela velcro-efektu bat, nola nik interpretatu nion, baizik-eta sinpleki berak ez duela jakin zer adiera eman behar zaion “an” prepositioneari (esan nahi baita: inesivoa?, soziativoa?...):
..., erraiten duzu Erramunen esaldian ere badela velcro efektu bat. Nik ez dut hori hala ikusi ez sentitu, nire arazoa izan baita ez dudala jakin zer adiera eman behar zaion “an” prepositioneari. Zuk diozu ez duzula ikusten “nóla nahastu liteken [‘an’ prepositionea] kin kasu inesivoa”, baina enetzat hautu aski naturala da hori esaldi jakin horretan: [...] "Baldin jaquin izan baguenu eraiquitzen estatuac, ikusico hintuzque guizaqui asco an [< in] erpe zorrotzac e lehoiac". Hots, hori irakurri-eta, nik aisa uler nezake: “ikusiko genituzke gizaki asko lehoinen erpe zorrotzETAN (txirtxikatuak, xehakatuak…)”. 
Horixe ba! Soilik gaineratu ze nik nire erantzunean ez nuen esaten bázela hor velcro-efekturik, baizik justuki kontrakoa; nire hitzak izan baitzirén: "Nik, ordea, ez dut ikusten arrisku hori [velcro-efektua] inondik inora (areago, justuki baliabide prepositiboak izaten dira soluzioa ki velcro efektuak)".

Errotetak jarraitzen du:
Gizaki bat “lehoin baten erpe zorrotzETAN gatibu eta preso” irudia gauza aski normala da, ene ustez, eta hortakoz da probablea irakurle batek identifika dezan “an” hori marka inesivoarekin, kasu horrekiko formakidetasunaz baino ez izanik ere.
Hortaz, nahizta Errotetak ez jakin zéin adiera eman behar zaion ki "an " prepositione gardenki derivatua (ikus goragoko lehen aipua), dio ze preposizio horrentan aisa uler lezakeela adiera edo marka inesivoa, izanik hautu hori aski naturala, eta probablea dela irakurle batek identifika dezala "an" hori marka inesivoarekin.

Azken buruan, gauza da ze "an" preposizioa ez da baizik "(h)an" adverbioa bera baina preposizio bihurtuta (hain gardena da bere derivazioa), berdin antzean nola "in" preposizioa ez den baizik "in" adverbio indoeuroparra baina preposizio bihurtuta

Zeren mekanismo sintaktikoak, propioak izanik ere, hain izaten baitira universalak nola logika komunikatiboa bera.

Etiketak: ,

asteazkena, urria 10, 2018

Velcro-efektuaren sakoneko soluzioa dá sintaktikoa, eta baliabideak eskura izanez gero...

Sarrera honetantxe aipatu genuén velcro-fektua, erabiliz izendapena zein Xabier Aristegietak jarri zion an bere artikulua titulatzén Euskarazko testuen komunikagarritasun-problema larriak (Senez, 2009), eta beste sarrera honetan aztertu genuen nóla Xabier Aristegietak berak azaltzen zuen zér den velcro-efektua. Horretaz, hemengo komentario batean, Xabier Errotetak dio ondorengoa gain nóla soluzionatu velcro-efektua (noiz erantzuten ki beste komentario hau): 
Ordean hori erran ondoren ez du neholako alternativa ortotipografikorik eskaintzen salatzen duen arazoa konpontzeko, iduri ta agortuak direla komekin ateka horretatik ateratzeko bideak. [Xabier Erroteta]
Nire ustez ordea, Aristegietak dú proposatzen soluziobide hau:
Nik uste dut komak euskaraz oraingoz esleituta daukan erabilera-eremua zertxobait zabaldu beharko litzatekeela, aipagai dauzkagun pausaldi berezi hauek ere, kasu batzuetan, koma bidez adierazteko. [Xabier Aristegieta, Senez, 2009, Euskarazko testuen komunikagarritasun-problema larriak]
Eta gauza da ze hala bide batak (komak) nola besteak (koma garaiak, arrastak edo apostrofoak) areago agerian utziko dituzte a-distantzia estuak non beharko den mugitu euskal prosa buruazkena. Nire ustez, soluzioak jo beharko luke ki izan sintaktikoa, ez grafikoa, zeren hori izanen litzake seinale argia eze sintaxia ari den irabazten jarraitutasun irekia, zein baita azken helburua.

Gauza litzake erabiltzeá baliabide burulehenak noiz-ere ikusten den posible, izan ere baliabide burulehenak baitira sakoneko soluzioa ki velcro efektuak, zein diren zuzeneko ondorioa e-inkoherentzia sintaktiko-interpretatiboa. Norberak ikusi beharko luke noiz zer erabili, baina euskal tradizio idatzi edo mintzatuan existituko balira baliabideak zeinekin soluzionatu kasu puntualak, nire ustez hori litzake biderik zuzenena.

Adibidez, goragoko aipuan dio Errotetak:
Ordean hori erran ondoren ez du neholako alternativa ortotipografikorik eskaintzen salatzen duen arazoa konpontzeko,...
Hor ez dago velcro-efektu puru bat, baina bi aditz-forma horiek jarraian emanda, duda sor dakiguke zér ari garen irakurtzen. Hor báda soluzio sintaktiko bat zein den askoz eraginkorrago ze koma edo apostrofoa, eta zein jada den existitzen an euskal textugintza, gutxitan agertua bada ere: "afin(-eta)" baliabide prepositiboa:
Ordean hori erran ondoren ez du neholako alternativa ortotipografikorik eskaintzen afin konpondu salatzen duen arazoa,...
non, "konpondu salatzen" horretan, berriro ageri zaigu velcro-efektua, zein berriro konpondu ahal izanen dugun erabiliz a-erlatibo prepositibo "zein":
Ordean hori erran ondoren ez du neholako alternativa ortotipografikorik eskaintzen afin konpondu arazoa zein salatzen duen,...
Velcro-efektuaren sakoneko soluzioa dá sintaktikoa, eta baliabideak eskura izanez gero... 

Etiketak: , ,

asteartea, urria 09, 2018

Beraz, finean, soilik erabili ahal dugu ezezko esaldietan? A ze desbidea!

Justuki publikatu berri nuelarik atzoko sarrera, zeinen atzeneko bi hitzak dirén gutxiago potentea, hara non ikusten dudan Luis Lauzirikaren ondorengo komentarioa (hemen):
Possible izango da inoiz honelakoak erabiltzea euskaraz:

- gutiegi effizientea.
- oso guti radiactivoa.
- gutiago zuria, gehiago zuria. [Luis Lauzirika]
Eta gauza da ze posible... báda, izan ere Euskaltzaindiaren gramatikak, behin esanda ze:
Arazoa, hortaz, aditzondo baten edo izenondo baten mailaz ari garenean sortzen da. Hemen desberdintasuna gehiagotasunezkoa dela besterik ezin esan daiteke. Horrela, *etxe bat bestea baino gutxiago garestia dela esatea debekatua badago, ... [Euskal Gramatika. Lehen Urratsak V, 274. or.]
eta ikusiz nóla idazle zaharrek halako formak erabili izan dituzten, amaitzen du esanez, aski desgogara, eze:
Dena dela, arazo honen aurrean gomendioren bat eman behar balitz, hau izango litzateke: modu guztiz mugatuan erabiltzea horrelako esamoldeak, zehaztasuna beste bideren batetik ezin salba badaiteke. [Euskal Gramatika. Lehen Urratsak V, 275. or.]
Eta nire galdera da: zergatik horrela ebaki hegoak ki estruktura sintaktiko bat? Ez litzake askoz jarrera hobea estruktura uzteá hegaldi librean, hiztunei utziz erabaki dezaten, modu askoz askeagoan, nólatan eta zénbat alditan erabili behar den estruktura hori? Zein irizpide komunikatibo ari dira erabiltzen hor? Zergatik ibili beharko nintzake ni, edo beste edozein, murriztuz nire erabilera e-estruktura bat zein iruditzen baitzait hain beharrezkoa nola ondo ekarria?

Horrela, estruktura dá gelditzen desnormalizatua aurrez-eta egon dadin guztiz normalizatua. Zeren gauza da ze Orotariko Euskal Hiztegian bázen estruktura hori normaltasunez jasoa, hainbesteko normaltasunez nola-ere jasotzen baitzen Azkueren iritzi personala gain halako erabilera bat: lo considera barbarismo:
- (Con adj. o part.). Espiritua izanen duzu idekiago, gutiago nahasia eta freskoago. Phil 92. Beste hortz batzü gütiago xuriak. "Moins blanches". Arch Gram 144. Gutiago gizon bihurtu naiz. SP Imit I 20, 2.

- (En oraciones negativas, con adj. o predicado). No es menos. Azkue, que cita el ejemplo de He Phil, lo considera barbarismo. Ez naiz hargatik gutiago iustu. Ch III 30, 5. Bertze bat ez gutiago ederra. He Phil 60. Neglijatzia ezta gutiago bekatu mortal. CatLan 4. Handia balinbazaitzu ere, ez da gutiago egia. Dv Lab 361 (v. tbn. ezta gutiago egia en Hb Egia 117, Jnn SBi 89, HU Zez 76s, JE Ber 66). v. tbn. Gutiago: Mih 105. Dh 112. JesBih 21s. Elsb Fram 176. Arb Igand 104.

- (Precediendo al sust.). Gutiago bazka emanik ere, garbitik emanez. Dv Lab 119. Aita hemen baginu, gutiago oinhaze ginuke! Laph 200.
Euskaltzaindiaren Hiztegi berrian aldiz, ikusi uste dudanez, Orotarikoaren hiru erabilera horietatik soilik utzi digute justuki hori zein Azkuek konsideratzen zuen barbarismo (ezezko esaldietakoa), beste biak kendu, ebaki dituztelarik:
- (Ezezko esaldietan, izenondoaren ezkerrean). Beste bat, ez gutxiago ederra.
Beraz, finean, soilik erabili ahal dugu ezezko esaldietan? A ze desbidea!

Etiketak:

astelehena, urria 08, 2018

Bistakoak dira diferentziak

Atzoko "El Correo" egunkarian ahal dugu irakurri editorial bat dedikatua ki euskara batua (seguruena idatzia zatio norbait ondo lotua kin euskal kultura), zeinen hasiera eta bukaera diren hauek:
El euskera comenzó a unificarse como lengua literaria hace 50 años, cuando Euskaltzaindia resolvió en Arantzazu que esa era la vía más segura para su pervivencia como referencia común de los vascohablantes ante un mundo que ya entonces se adivinaba global. Nada hubiera sido igual ni para el euskera ni para el desarrollo de una cultura compartida si la Real Academia de la Lengua Vasca se hubiese limitado a contemplar la situación precedente, deleitándose con la variedad dialectal como fuente indiscutible de riqueza lingüística y expresión de la diversidad. [...] El euskera batua fue una reclamación expresa de quienes a finales de los 60 del pasado siglo escribían en esa lengua siguiendo cánones de universalidad. Pero el logro no hubiera sido posible sin el magisterio indiscutido y, sobre todo, la claridad de ideas y el tesón de Koldo Mitxelena; de un sabio que pensaba en el país.
"El Correo"-n ere, Isabel Ibáñez kazetariak dú sinatzen artikulu bat gain euskara batua, zeinen lehenengo paragrafoa doakizun jarraian:
Sería interesante poder mirar por un agujero en el tiempo y en la pared para poder contemplar a los expertos de Euskaltzaindia discutiendo un proceso que había comenzado en 1918 con la propia constitución de la Academia de la Lengua Vasca: el de la unificación de los distintos dialectos del batua en uno solo, el batua, presentado al mundo hace justo 50 años. Como suele suceder en cualquier revisión de una lengua, aquellas sesiones, lejos de sucederse en aguas calmas, tuvieron lugar en medio de una tempestad provocada entre otras cosas por una letra, la "h", que lejos de quedarse muda -eso querían los puristas con su desaparición- aspiraba a sobrevivir, como sucedió.
"Berria" egunkarian ere Garikoitz Goikoetxea kazetariak ber gaia erabiliko du an artikulu bat zeinen lehenengo bi paragrafoak diren hauek:
Egindako bideari bai, baina batez ere etorkizunari erreparatu nahi izan diote Euskaltzaindiaren hamazazpigarren biltzarrean: euskara batuak zer erronka dituen. Euskara batuaren adierazpena sinatuta amaitu da Arantzazuko kongresua, eta etorkizunari begira jarri dira dokumentu horretan ere: transmisioari heldu diote. Kezka agertu dute euskara batuari buruz zabaltzen ari diren aurreiritzi ezkorrekin, eta estandarizazioak ekarritako aurrerabidea goraipatu dute: «Euskaldun oso izateko modua ekarri digu euskara batuak». Erronkatzat jarri dute sortutako oinarria belaunaldi berriei transmititzea: «Haiei dagokie eskuratu dieguna osatu, hobetu eta hurrengoei transmititzea».

Hiru eguneko kongresua egin du Euskaltzaindiak Arantzazun. Oraintxe dira 50 urte 1968ko biltzarra egin zutela; euskara batuaren oinarria jartzeko bilkura nagusia izan zen. Horregatik bildu dira Arantzazun, 1968an bezala. Ekitaldia ixteko, familia argazkia egin zuten atzo; euskaltzainekin batera izan ziren erakundeetako eta euskalgintzako ordezkariak.
Bistakoak dira diferentziak an fluentzia, aberastasuna, koherentzia sintaktiko-interpretatiboa, irekitasuna, eraginkortasuna... zeinen atzean dagó... sintaxi buruazken, gutxiago potentea.

Etiketak: , ,

igandea, urria 07, 2018

Baliabide funtzionalak gradualki

Euskarak behar ditu baliabideak afin ahalbidetu sintaxi burulehen potente eta efektiboa (gero bakoitzak erabil ditzala a-baliabideak zein nahiago). Euskal Herritik agerikoa da, guztiz evidentea, eze hizkuntza burulehenak nola inglesa (edo frantsesa) dirá askoz ere funtzionalago ze hizkuntza buruazkenak nola japonesa (edo euskara buruazken estandarra).

Pare bat urte daramatzat japonesa ikasten eta, ia egunero entzuten ditudalarik irrati japonesak, ia egunero ere harritzen naiz gehitxoago kin izugarrizko falta e-fluitate expresiboa e-hiztun japoniar tipikoak noiz ez duten irakurtzen (asko-askotan egiten dituzte etenak, modu guztietakoak, errepikapenak...), hala nola kin euren izugarrizko falta e-expresibitatea noiz irakurtzen duten (gero, entzuten dituzu inglesez eta beste batzuk dira komunikatiboki, fluitatez beteak). Eta arrazoia ez da hizkuntza japoniarra artifiziala denik, baizik hizkuntza japoniarra buruazkena dena, buruazken zurruna, are zurrunago ze euskara buruazken estandarra, inkluso askoz zurrunagoa ere.

Zenbat eta zenbat hobeto biziko lirateke komunikatiboki japoniarrak baldin hasiko balira gradualki garatzen baliabide burulehenak! Hainbesteraino non ez den dudarik eze noiz edo noiz hasi beharko direla egiten bide hori (akaso milurteko bat beharko da evidentzia linguistiko hauek euren bidea egin dezaten, baina noizbaiten oso argi egonen dira gauza hauek). Edonola ere, bide hori ez da erraza, eta ikusitakoak ikusita, esango nuke ondo zaila dela, izanik ere zentzuzko bide bakarra.

Gainera esan behar da ze beharrezko baliabide burulehen horiek ezin dira izan edozein, eta ezin dira inplementatu edonola. Halako sintaxi burulehen eraginkor bat ezin da inplementatu mediante baliabide burulehen motelak, kaskarrak edo astunak ze ez duten ondo betetzen euren funtzio diskursibo fluizante eta askatzailea. Ez horixe. Aurkitu behar dira baliabide egokiak, funtzionalak, euren funtzio diskursiboa ondo betetzen dutenak.

Behin aurkitutakoan, eta gorago nioenez, baliabide horiek ezin dira denak ere inplementatu kolpez eta batera. Ez, inplementatu beharko dira gradualki, prozesu batean, non zorioneko hiztun erabiltzailea joango den moldatzen ki aukera burulehen berri horiek pausuz pausu, halatan ze, behin lehenengo pausua eginda, bigarren pausua askoz errazagoa izanen baita, zeren existitzen dira efektu sinergiko-osagarriak arten baliabide burulehen guztiak.

Lehenengo pausu batean, saiatu gintezke normalizatzen erabilera e-baliabide prepositibo guztiak zein erabili diren noizbait, behin bada ere, eta edozein kontextutan delarik ere. Hor sartuko lirake, jakina, "zein" familiako erlatiboak, baina baitare "(e)ze" erlatiboa, edota "noiz", "nor", "afin", "aurka", "gain" edota "bitartean-eta" besteak beste, eta euren derivatu hurbilak nola "bitartean-ze", "bitarten" edo "arten A eta B". Ez da dudarik eze, hasteko, baliabide sorta horrek eginen zuen lan ederra.

Eta behin lehenengo pausu hori emanda, hurrengo pausuak lirake ondo errazagoak.

Etiketak: , ,

larunbata, urria 06, 2018

Koherentzia sintaktiko-interpretatiboa dá preventziorik onena kontra velcro-efektua

Aurreko sarreran aipatzen genuén velcro efektua, erabiliz izendapena zein Xabier Aristegietak jarri zion an bere artikulua titulatzén Euskarazko testuen komunikagarritasun-problema larriak (Senez, 2009). Jarraian doakizu, irakurle, nóla Xabier Aristegietak berak azaltzen dun zér den velcro-efektua:
Adierazpen grafikorik gabeko pausaldia eta «Velcro efektu» gogaikarria

Esan bezala, problema hau eta atzerakargarena dira -biak aspalditik diagnostikatuak baina oraindik ere ebatzi gabeak, euskal testuetan barra-barra agertzen baitira-, askoren ustez, eta ni erabat ados nago irizpen horretan, euskarazko testugintzak gaur egun dituen bi problema larrienak, eragiten dituzten ulermen-oztopoen norainokoarengatik eta daukaten hedapenarengatik, mota guztietako testuak kutsatzen dituzte-eta.

Laburki adierazita, honakoan datza problema: euskaraz hitz egiten ari garenean badago egiten dugun pausaldi bat, zeina, hitz horiek idatziz jasotzean, inolako zeinu berezirekin adierazten ez den. Ondorioz, idatzitako testua irakurtzen dugunean, grafikoki adierazitako inolako etenik ikusten ez dugunez, ez dugu detektatzen, eta horrek gaizki-ulertuei atea irekitzen die.

Izan ere, testu bateko ondoz ondoko edozein bi hitz sintaktikoki uztartzea bideragarria den bakoitzean, uztardura hori egiteko berezko joera sortuko da irakurlearengan, eta horrenbestez, hitz horiek bata besteari semantikoki lotuta daudela interpretatuko du, baita berez halako loturarik ez dagoenean ere. Arropa edo oinetakoak lotzeko erabili ohi den velcro-sistemarekin gertaturiko gauza bera da, azken finean: velcro-mutur batek oihal bat ukitzen duen bakoitzean horri itsatsita geratzen den bezalaxe, hitzak ere, bata bestearen aldamenean egote hutsaren ondorioz, elkarri «itsasteko» joera sortzen da irakurlearengan, hitz horien artean esanahi-loturarik ez egon arren. Horrenbestez, ez bada argi agerrarazten halako loturarik ez dagoela eta, are gehiago, pausaldi edo eten bat egon badagoela, arriskua da irakurleari iradoki ahal izatea testugileak bilatzen ez duen esanahi bat.

Egia da, dena den, pausaldi horrek ez daukala antzik ikur bereki batez adierazten diren pausaldiekin. Koma batek adierazten duen etena baino laburragoa dela esango nuke.
Argi ikusten dudana da pausaldi horiek egin beharra nolabait adierazi behar dela, ez adierazteak ulermen-arazo larriak sortzen baititu. Agian eztabidagarriagoa da zer ikurren bidez markatu behar diren eten horiek. Nik uste dut komak euskaraz oraingoz esleituta daukan erabilera- eremua zertxobait zabaldu beharko litzatekeela, aipagai dauzkagun pausaldi berezi hauek ere, kasu batzuetan, koma bidez adierazteko.

Problema agerian uzten duten adibideak:
  • «Aralar bakarrik aurkeztuko da EAEko hauteskundeetara».
Esaldi honek ematen digun informazio hutsean oinarriturik, ez dago jakiterik zer esan nahi duen: Aralar beste inorekin koaliziorik egin gabe aurkeztuko dela, ala hauteskundeetara alderdi politiko bakar bat, Aralar, aurkeztuko dela. Agian baten batek esango du testuinguruak argitzen duela zalantza, edo esanahia hain dela nabaria non gure ingurunean bizi den edozein irakurlek esaldia berehala ulertuko lukeen. Baina nik uste dut hori ez dela kontua. Esan nahi dudana da ez zaidala oso onargarria iruditzen nork eta testugile batek, alegia, testuak egiteaz arduratzen den norbaitek, bere lanaren eskastasunei aurre egiteko sorospen bila jotzea zertara eta testuingurura. Testugilearen erantzukizuna baita testu beregaina ekoizteaz arduratzea, salbuespen bakanak salbuespen. Ikuspegi horretatik, testuingurura jotzea (joaraztea, zehazkiago esatearren) iruditzen zait dela testugileak bere zeregin batzuei aurre egin behar ez izateko asmaturiko nolabaiteko aitzakia. [Xabier Aristegieta, Senez, 2009, Euskarazko testuen komunikagarritasun-problema larriak]
Aurreko sarrerako "an" partikula dá preposizio bat, edo bestela esanda, buru sintaktiko prepositibo bat, zeinen irakurketak berak ("an") adierazten baitu ze hortxe hasten da sintagma prepositibo bat, sintagma prepositibo justuki inesibo bat. Horrela, preposizio argi horren ondorengo izen-sintagma itsatsiko da an gure entendimendua an modu inesibo artikulatu, progresibo eta koherentea. Eta koherentzia sintaktiko-interpretatiboa dá preventziorik onena kontra velcro-efektua.

Etiketak: , ,

ostirala, urria 05, 2018

"an" izan daiteke "estonagarria" bezain estonagarria, lehenengo aldiz entzundakoan, baina luzera, askoz erabakiorragoa

Ikusi berri dut komentario bat (an bloga deitzén Referentziak) non XE.-k erantzuten dion ki ondorengo esaldia e-Erramun Gerrikagoitia:
"Orduan animalien regueac erantzun zuen: "Baldin jaquin izan baguenu eraiquitzen estatuac, ikusico hintuzque guizaqui asco an lehoien erpe zorrotzac"!

Baina azquen auquera hau duc gutiago hurbila ganic original grecoa nondic nic dudan traducitu. Ari nauc bide berri bila nire cautan Erroteta, ondo daquiquean lez. Besteric duc ea "bide berri hortan" bilakatzen den textua -mezua- sobera opaco eta infranqueable ulergarritasunean, nic ezetz uste.
Hauxe da komentarioa e-XE.:
Beharbada ez da textu bat "sobera opaco eta infranqueablea", baina baditu haatik bere nekeak irakurle arruntarentzat.

Funtsean, arazoa da "an" partikula, zeina irakurle euskaldun gutiz gehienek intuitiboki lotuko duten inesivo kasuarekin (etxe-AN, gure-AN, Donosti-AN, etc). Bizkitartean, zentzu inesivoa eratxikitzen badiogu hemen, esaldiak ez du zentzurik, eta hortik heldu dira preseski arazoak, ez "infranqueableac" baitezpada, baina bai irakurle eli bat estonatu eta ohiltzeko bezain patarrak.
Pozgarria da irakurtzea ze irakurle euskaldun gutiz gehienek intuitiboki lotuko dute "an" partikula  kin kasu inesivoa. Hala ere,  XE.-k dio ze zentzu inesivoa eratxikitzen badiogu hor, esaldiak ez duela zentzurik. Hau da, ulertzen dudanez, arazoa da ze "an" partikula lotuko genuké kin "guizaqui asco" ordezta kin "lehoien erpe zorrotzac", eraginez halako velcro efektu bat. 

Nik, ordea, ez dut ikusten arrisku hori inondik inora (areago, justuki baliabide prepositiboak izaten dira soluzioa ki velcro efektuak): 
  • Mintzatuan, ez dago batere arazorik, argiki lotzen baita "an" kin ondorengo materiala.
  • Idatzian ere ez, zeren "an" partikula hori agertzen da isolaturik, eta zerbaitekin nahastekotan izanen zén kin "han" adverbioa", nondik derivatzen den "an" (hala ere, "h"-ak argi uzten du ze dá beste "an" bat), baina ez dut ikusten nóla nahastu liteken kin kasu inesivoa.
    Jakina, estonagarria izan daiteke entzutea edo irakurtzea lehenengo aldiz "an" prepositiboa, antzera nola estonagarria izan ahal den entzutea edo irakurtzea "estonatu" aditza edo "zein" erlatiboa bera ere baldin inoiz ez badituzu entzun. Baina, behin ulertuta zer den, ez da dudarik eze "an" partikula izanen litzateke ikaragarri ona ki euskal diskursoa. Antzera nola "gain", "aurka", "alde", "arten", "zein", "zeren" ... 

    osteguna, urria 04, 2018

    "n gain r" ordezta "n, r-ren gainean"

    Aurreko sarreran aipatu dugu nóla matematikaren arlotxo batean dén erabiltzen "A gain B" expresioa ordezta "A, B-ren gainean". Ikus hiru.eus atarian nóla zehazten den puntu hau:

    Jakina, "gain" hori bera zabaldu liteke ki beste edozein adiera e-bere bikote postpositiboa ("-(r)en gainean"), izanki halako zabaldura semantikoak aski mekanismo naturalak ki garatu sintaxiak.

    Eta horrela, adibidez, esanguratsuki errazago mintza gintezke gain gaiak zein interesatzen zaizkigun.

    Etiketak: , ,

    asteazkena, urria 03, 2018

    Eta ez da dudarik eze asmatu zuten

    Itziar Ugarte-k bere atzoko artikulu mamitsuan (ikus atzoko sarrera) ekartzen dizkigú ondorengo hitzak e-Jabier Agirre mediku eta tekniko linguistikoa (ikus "«Eta hau nola esan?»"):
    Bi bidetara jo zuten [afin bete hutsune lexikoak], Agirrek azaldu duenez: «Euskarazko hitz zaharrak berreskuratzera edo zeuk asmatzera; eta hor aukerak zabaltzen dira: maileguak, hitz eratorriak, hitz elkarketak, zabalkunde semantikoa...».
    Beraz, gauza zen hitz zaharrak berreskuratzea edota hitz berriak asmatzea jarraikí betiko bide edo mekanismo lexiko sortzaileak, hala nola zabalkunde semantikoa edo beste edozein modu e-moldapen lexikoa.

    Sintaxian ere, bádira estruktura eta baliabide zahar aski ahaztuak zein saiatu beharko ginen berreskuratzen lehenbailehen, berdin nola bádiren betiko mekanismo sintaktiko sortzaileak, zein diren orobat euskararenak nola latinarenak edota munduko beste edozein hizkuntzenak, hala nola adibidez baliabide postpositiboen aurreratzea (latinezko cum postpositiboa preposizio bihurtuko zen) edota zabalkunde semantikoa bera (latinezko ad adlatiboa datibo ere bihurtuko zen).

    Zergatik ezin gara gu saiatu aurreratzen kin? Zergatik ezin gara gu saiatu lehenago berreskuratzen eta gero semantikoki zabaltzen ki morfema ki erabilera adlatiboak (edota destinatiboak), aparte datiboak?

    Adibidez, euskaran ere, matematikaren arlotxo batean bada ere, garai horretan proposatuko zén
    A gain B
    ordezta
    A, B-ren gainean
    eta ez da dudarik eze asmatu zuten.

    Etiketak: , ,

    asteartea, urria 02, 2018

    Itziar Ugarte: "Hitz guztiak dira garai batean sortuak,..."

    Dio Itziar Ugarte kazetariak an bere artikulua titulatzén "«Eta hau nola esan?»" (ikus gaurko Berria):
    Hitz guztiak dira garai batean sortuak, testuinguru baten oinordekoak. [Itziar Ugarte]
    Bai, existitu zen garai (eta testuinguru) bat non ez zen hitzik bat ere, eta handik hona hitz guztiak izan dirá noiz edo noiz sortuak, nola edo hala, halabeharrez.

    Zergatik ez genuke jarraitu behar sortzen hitzak?

    Eta ber gauza gertatzen da kin estruktura eta baliabide sintaktikoak: denak ere izan direla noiz edo noiz sortuak, nola edo hala.

    Zergatik ez genuke jarraitu behar sortzen estruktura eta baliabide sintaktikoak?

    Etiketak:

    Automatismoz edo ez, imitazioz edo ez

    Dio Irene Arraratsek an artikulua e-Lander Arretxea zein aritu garen komentatzen an azken hiru sarrerak (hau , hau eta hau) [Prosa apropoposa gurea? (2016-1-17]:
    ... prosa modu hori ez da bere baitakoa, hau da, sortzen duen gehiena erdararen imitazioa da.
    Prosa eredu horren zabaltzeak automatismo batzuk ere ekarri dituela dio Arraratsek: atzerakargagerundio faltsuakpuntuazio pobrea –komak eta puntuak bakarrik erabiltzea–, perpaus erlatiboen erabilera neurrigabea… [Ikus Prosa apropoposa gurea? (2016-1-17)]
    Beraz, Arrarats-en hitzetatik segitzen da ze:
    • imitatu egiten da eredu bat, erdararena, non ez dagoen atzerakargarik, baina emaitza ateratzen dá atzerakargatua
    • imitatu egiten da eredu bat, erdararena, non puntuazioa ez den pobrea, baina emaitza agertzen dá pobreki puntuatua 
    • imitatu egiten da eredu bat, erdararena, non perpaus erlatiboak ez diren erabiltzen neurrigabeki, baina emaitza dá perpaus erlatiboen erabilera neurrigabea;
    • edo, laburrean, imitatu egiten da sintaxi bat potentea eta eraginkorra, erdararena, baina emaitza ez dá ez potentea ez eraginkorra.
    Zein da arazoa? Arazoa da ze ezin da inplementatu sintaxi burulehenaren potentzia (informazional eta expresiboa) arartez estruktura eta baliabide sintaktiko buruazkenak, zein diren hagitz ahulago ze euren kontraparte burulehenak, halatan ze justuki ahultasun sintaktiko horregatik sortuko da atzerakarga, justuki ahultasun sintaktiko horregatik beharko da puntuazio erlatiboki gehiago, eta justuki ahultasun sintaktiko horregatik askoz kontu handiagoz erabili beharko dira perpaus erlatiboak. Automatismoz edo ez, imitazioz edo ez.

    Etiketak: ,

    igandea, iraila 30, 2018

    Ohiko baliabide buruazkenekin, nekez askatuko da prosa (diskursoa).

    Irene Arrarats-ek rematatzen du a-pasartea zein ari garen komentatzen an azken bi sarrerak (hemen eta hemen) kin ondorengo hitzak ([Ikus Lander Arretxeren Prosa apropoposa gurea? (2016-1-17)]):
    "Nolanahi ere, beste askok ez dute porru hori irensten [referitzen da ki prosa estandar oso zabaldu hori zein deskribatu berri dun], eta, bistan denez, bestelako prosa modu batzuk ere sortzen dira, komunikatiboagoak eta erakargarriagoak”. [Ikus Prosa apropoposa gurea? (2016-1-17)]
    Espero beharko genuke topatzea bestelako prosa-modu horiek an egunkaria zein Arratsas-ek zuzendu linguistikoki baina alferrik (ikus adibidez, gaurko alea). Eta gauza da ze ia 3 urte dira noiztik Arraratsek idatzi zuen bere artikulua.

    Areago, ezin dut imajinatu nóla egin liteken prosa askea kin baliabide mugatuak, nóla egin liteken prosa sintaktikoki aberatsa kin baliabide sintaktikoak ze ez duten ametitzen euren konbinazio arin eta potentea, nóla egin liteken prosarik eraginkorrena kin baliabide buruazkenak zeinen osagarri informatibo eta expresiboak eman diren potentzialki askoz atzerago, ezinduz bukaerako kolperik eraginkorrenak.

    Ohiko baliabide buruazkenekin, nekez askatuko da prosa (diskursoa).

    Etiketak: ,

    larunbata, iraila 29, 2018

    Irene Arrarats: "Prosa hori, erregistro formalean, hankamotza; lagunartekoan pozoi hutsa"

    Irene Arrarats-ek aurreko sarreran dú karakterizatu prosa estandar oso zabaldu bat, pobretua, baliabide gutxikoa, errepikakorra eta inguruko erdaren imitakorra, zeinen efektuak valoratzen ditun honela (ikus Lander Arretxearen Prosa apropoposa gurea? (2016-1-17)]:
    “Batzuentzat hori da euskara batua, hori baino ez. Erregistro formaletan, prosa modu hori hankamotza da, zehaztasunik gabea; lagunarteko erregistroan ordea, pozoi hutsa da, artifiziala eta graziarik gabekoa delako... [Ikus Prosa apropoposa gurea? (2016-1-17)]
    Nik soilik esan ze, aldean izanda eredu burulehen potentea (zein, jakina, saiatzen garen imitatzen), edozein eredu buruazken gertatuko dá hala formalean nola lagunartean argiki mugatuagoa eta nabarmenki gutxiago eraginkorra, gehiago kostata ere.  

    Hortaz eta oro har, zenbat-eta baliabide burulehen gehiago berreskuratu ti ahanztura, zenbat-eta baliabide gehiago sortu erabilíz euskararen mekanismo sintaktiko zaharrak edo berriak, hainbat askeagoa, aberatsagoa, erakargarriagoa eta eraginkorragoa izanen da emaitza komunikatiboa.