Progresiboa an interpretazioa, progresiboa an estruktura sintaktikoa, progresiboa an konplexutasuna, progresiboa an expresibitatea..., sortuz aukera expresibo potenteak, efizienteak eta bereziki efektiboak

Mintzo ginen atzo burúz "ze" konparatibo progresiboa, eta horren harira lagun batek galdetu dit zergátik den progresiboa konparatibo hori, halan ze saiatuko gara erantzuten.

Alde informatibotik, esaten dugunean ze, adibidez, SVO progresiboa dela, esan nahi dugu ze ordena horretan informazioa tipikoki ematen/ordenatzen da koherenteki, progresiboki, abiatuz ti elementu ezagunenak, kontextualenak, referentzialenak, oinarrizkoenak, thematikoenak (nola izaten dén sujetua, S, zein gainera askotan izaten dén labur eta sinplea), jarraituz kin informazio berri estrategiko transizional laburra (nola den aditza, O), eta tipikoki amaituz an informazio ezustekoena, berriena, sorpresiboena, akontextualena, rhematikoena, eta gehienetan luzeena eta konplexuena. Hala egindako esaldia da progresiboa an rhematikotasuna, progresiboa an detaileak, zein izaten diren gerota finagoak, luzeagoak eta konplexuagoak. Ordena horrek sortzen dú koherentzia interpretatiboa.

Alde sintaktikoan, hori guztia gauzatzen da an ordenazio bat zeintan kokatzen dirén lehenago buruak zeinda euren osagarriak, lehenago osagarriak zeinda euren azpiosagarriak... osatuz estruktura bat non elementu zehaztaileak (osagarriak) kokatzen dirén lehen ze elementu zehaztuak (buruak). Ordena horrek sortzen dú koherentiza sintaktikoa. 

Alde expresiboaz, honela mintzo ginen an gure #265:

Arazo expresiboa: Inkoherentzia sintaktiko-informatiboak (normalean biak batera baitoaz) ekarri ohi dú berekin desoreka expresiboa, esaldian ezin baitira egokitu berdin efektiboki azentuak edo bestelako ñabardura intonatiboak noiz informazioa ez dagoen koherenteki oinarritua sintaktiko-informatiboki. Salbu an kasu oso-kontextualak, non koherentzia sintaktiko-informatiboa ez den bereziki beharrezkoa, esaldi-amaieran egoten dira baldintza expresibo egokienak afin efektiboki eman eta interpreta daitezen osagarri rhematikoenak (zeinek eraman ohi dute azentu fokala edo bestelako enfasi-moduak). Eta baldintza abantailatsu horietan datza koherentzia interpretatibo-expresiboa. 

Amaitzeko esan ze, normalean esaldietan hobe digeritzen dira aurrena elementu laburragoak eta gero elementu luzeago/konplexuagoak, zein justuki izaten dirén rhematikoenak, berrienak, sorpresiboenak, informatiboenak, halan ze ordena koherente-progresiboa bihurtzen dá baita ere digestiboena, zeren sujetuak, aditzak, edota nexuak izaten dira ondo laburragoak zein bukaerako osagarrien kateazio rhematiko tipikoa. 

Ikus ondoko esaldi hau, non dugun perpaus konparatibo bat:

Zure irakaslea da zaharragoa ze Matusalen.

Hor, "zure irakaslea" dá sujetu thematikoa, ezaguna, referentziala (hori persona zeintaz mintzatuko garen), "da" da informazio estrategiko labur, sinple bat (aditza), zeinekin hasten/aurkezten den predikatu rhematikoa, "zaharragoa" horretan jada aurrikusten dugu konparazioa, baina oraindik ez dakigu zerékin konparatuko dugún irakasle horren zahartasuna, eta kontua da ze hortxe aurkitu ohi dugu esaldiko elementu ezustekoena, zein kasu honetan dén sorpresiboa eta labur/siplea, baina zein izan zitekén edozein osagarri ondo ezustekoa, eta ondo luzea eta konplexua:

Zure irakaslea da zaharragoa ze kaka egitea gain lurra begiratuz ki hodeiak...

Esaldi progresatzen doa an osagarriak eta an osagarrien osagarriak, zein izaten diren gerota rhematikoagoak, gerota akontextualagoak, gerota zehatzagoak. Zentzu horretan diogu ze halako konparatibo burulehena dá progresiboa, progresiboa an rhematizitatea, progresiboa an interpretazioa, progresiboa an estruktura sintaktikoa, progresiboa an konplexutasuna, progresiboa an expresibitatea..., sortuz aukera expresibo potenteak, efizienteak eta bereziki efektiboak. [3203]