Orriak

ostirala, abendua 12, 2025

Hipotesi bat: "bid-eruk-a" versus "berauka" ("Beucaz Peruc vere veyac ta nic neure çazpi çuriac.", RS)

Ikusten genituen atzo zenbait adibidé on "eroka" (≈ "erauka") iberikoak (eta haren aldaerak), zeinen artean aurkitzen ditugún honakook:

  • bideŕokan 
  • biteŕokan
  • bidiŕokan

zein erlazionatu ahal dirén kin:

  • berauka > beroka

halan ze forma iberikoak izan litezké inperatibo-klase bat (jusiboa), zein euskaran agertzen dén adibidez an "Refranes y Sentencias (1579). Ikerketak et edizioa" (Lakarra, 1996):

421. Beucaz Peruc vere veyac ta nic neure çazpi çuriac. (RS, 1579)

Adizki horretaz, Lakarra-k (1996) apuntatzen dú honako hau:

421. beucaz: Eugui-rcn inperatiboa; cf. 453 becaz, 72, 243 begi, 465 berama, 271 bez (= esan). [Lakarra, 1996:349]

Adibide iberikotan akaso agertzen da ideia subjuntiboa ere an bukaerako "-n" hori:

  • bideŕokan 
  • biteŕokan
  • bidiŕokan
akaso indartua bidéz "tine" edo "tetine":

  • bideŕoketine
  • bideŕoketetine 
hala lortuz expresio bat zein, finean, aurkituko litzakén artén jusiboa (inperatiboa) eta subjuntiboa (expresatuz gogo bat, akaso kin intentzio finala ere), adiéraziz zeozer nola hau:
  • beraukadedin
Gogora daigun ze iberierazko expresio horiek agertzen dira an kontextuak non gauzak (txanponak, merkantziak,...) elkarri ematen deutsoen ("erokaneman"). Azkenik, kontuan hartu ze  iberikoan ere existituko zirén hizkera ezberdinak, eta haien evoluzio diferenteek euren lan ezberdintzailea eginen zutén. [2935] [>>>]

3 iruzkin:

  1. DA- : es, está = DA

    ZE- + eN : era, estaba = ZEN

    LE- : fuese, estuviese = LITZ

    BE- : sea, esté = BIZ

    ErantzunEzabatu
  2. EKARRI. HARK & HAIEK

    ———
    DA- : es, está = DA
    DAkar : es traído por él/ella/ello
    DAkarTE : es traído por ellos/ellas

    Oharra: es traído = está siendo traído

    ———
    ZE- + eN : era, estaba = ZEN
    ZEkarreN : era traído por él/ella/ello
    ZEkarTEn: era traído por ellos/ellas

    Oharra: era traído = estaba siendo traído
    ———
    LE- : fuese, estuviese = LITZ

    LEkar : fuese traído por él/ella/ello
    LEkarTE : fuese traído por ellos/ellas

    Oharra: fuese traído = estuviese siendo traído

    ———
    BE- : sea, esté = BIZ

    BEkar : sea traído por él/ella/ello
    BEkarTE : sea traído por ellos/ellas

    Oharra: sea traído = esté siendo traído

    ErantzunEzabatu
  3. Ethengabeco erdaldunce processuaren eraguinez egun forma activoan itzulcen (eta sentitzen) dirade:

    dakar: trae
    dakarte: traen

    zekarren: traía
    zekarten: traían

    lekar: trajese
    lekarte: trajesen

    bekar: traiga
    bekarte: traigan

    ErantzunEzabatu