Hipokoristikoak dirá hitzen euren aldaerak, sortuak bidéz modifikazioa, derivazioa, laburpena,... baina hitzen euren aldaerak, zeinen prozesamendua izaten dén sintetikoa

Herenegun Mieltxo-k egiten zigún honako galdera:

Len-lenik, zorionak ki irakurle guztiak on Balbula. Ziur naiz ze 2026 izanen da urte ona. Kin zailtasunak baina orokorrean urte positivo. Galdera bat: ingleseko adjektiboak "Little", iten al du ba funtzio hipokiristiko? Hoi bai, gabe posposizio; eta hau, al da abantaila?

Mieltxo

Propioki, hipokoristikoak ez dira sortzen bidéz adjetiboak, nahiz eman ahal dirén adjetiboen aldaera hipokoristikoak ere. Izan ere, hipokoristikoak dirá hitzen euren aldaerak, sortuak bidéz modifikazioa, derivazioa, laburpena,... baina hitzen euren aldaerak, zeinen helburua izaten dén erakustea hurbiltasuna, laguntasuna,... Horrela gertatzen da kin "mieltxo", non daukagún laburpentxo bat eta diminutibo kariñosoa ere. 

Hortaz, hipokoristikoa da lehengo hitz berbera baina nolabait modifikatua, erákutsiz aipatutako hurbiltasuna, eta beraz, tipikoki prozesatuko dá sintetikoki, dena batera, gabén analisirik (ez da analizatzen ordenarik).  Esan nahi baita ze "Mieltxo" adibidez, prozesatuko dá nola unitate bat non ez dagoen zatirik (alegia, sintetikoki). 

Adjetiboek, ordea, ametitzen duté analisia (osagarriak baitira, ez buruak), eta analisi horretan ordenak bádu eraginik gain prozesamendua, ondo bereziki noiz adjetibo horiek pilatzen diren. Puntu horretaz, gogora daigun honako sarrera (ikus ere #2537 edo #2536):  

• [2538] Adjetiboak konplementatzen dú izena, halan ze, osteko posizoa (alegia: izena + adjetiboa) dá posizio analitikoa eta koherentea (sintaktikoki, informatiboki eta expresiboki), eta hortaz, moldagarriagoa expresiboki

Amaitzen genuén atzo galdétuz:

Eta gauza da ze, dakigunez, adjetiboak inglesez tipikoki kokatzen dira aurrén izena, eta ez atzén izena, halan ze, galdera dá: bi ordena horietarik (eta ceteris paribus, alegia, beste guztia berdin delarik), zéin izanen litzake printzipioz ordena kontrastiboagoa, expresiboagoa, eta tipikoki efektiboagoa xedé sortu eta erabili expresio ofensiboak?

• izena + adjetiboa

ala

• adjetiboa + izena

Printzipioz, orokorrean, zér esan geinke?

Ba, ceteris paribus, printzipioz eta orokorrean esan geinke ze adjetiboak konplementatzen dú izena, halan ze, osteko posizioa  (alegia: izena + adjetiboa) dá posizio analitikoa eta koherentea (sintaktikoki, informatiboki eta expresiboki), eta hortaz, moldagarriagoa expresiboki.

Kontrara, aurreko posizioa (alegia: adjetiboa + izena) sintetikoa da, ez da zatika koherentea, eta dena hartu behar da an osotasun bat (esan liteké, holistikoki), zeren adjetiboa ez da ezer ere gabén izena (ez du ezer ere signifikatzen).

Hortaz, ceteris paribus, printzipioz eta orokorrean, "caradura" dá kontrastiboagoa, expresiboagoa eta tipikoki efektiboagoa zein "duracara" eta "cráneo vacío" zeinda "vacío cráneo".

Harago, norbaitek konparatu nahiko balu goragoko "-txo" derivatiboa (an "mieltxo") kin adjetibo bat (eta saiátu analizatzen analitikoki), esango genuke ze, ariketa horretan, hau da, "-txo" hori adjetibotzat hartuko bagenu, hobe joango litzakela atzén izena (nola doán, an posizio analitikoa) zeinda aurrén izena, zeren horrela, noiz adiérazi "-txo" hori, jada argi legoke nóri erakusten diogun hurbiltasuna (ki "Miel"), horrela areagotuz gure posibilitate expresiboak. [2956] [>>>]