Hiztunak erabil leiké "lei" edo "leike" transitiboak aráuz bere helburu komunikatiboa, aukeratuz artén laburtasuna ("lei") edo, akaso, pleonasmo expresiboa ("leike")

Atzokoaren ildotik, gogoratu nahi genuke gaur gure #881:

• [881] Eusebio Erkiaga: "Nork egin leza holako lanik?"

Aipatu genuén atzo "lezake" forma:

Azpimarratu nahi dugu ze "lei" forma hori dá monosilabikoa, bitartén "leike" dá bisilabikoa, eta batuko "lezake" trisilabikoa.

zein, genioenez, izanen zén printzipioz redundantea ("le-" eta "-ke" batera), eta diot printzipioz, zeren orobat erabil lei kin helburu pleonasmikoa. Edonola ere, zenbait hizkeratan redundantzia hori izan dá aukerakoa, aukeran egonik "lei" edo "leike" transitiboak aráuz hiztunaren helburu komunikatiboa, hautatuz artén laburtasuna ("lei") edo, akaso, pleonasmo expresiboa ("leike")

Edonola ere, "le gi" izanen zén "egin" aditzaren "akasoko" forma zaharra (3. persona horretan) berdin nola "le za" izanen zén ber forma an "*ezan", zeinen signifikantza izanen zén nola "ahal izan":

le za > leza → lezake
le gi > legi → legike > leike

non, hizkera batzutan, bereziki 3. personan, "-ke" atzizkia gelditu dén aukeran afin laburtu edo indartu expresioa (izan ere, 3. persona horretan ez zuen sortzen interferentziarik kin lehenaldia). Gerora, perifrastiko bihurtzean, "*ezan" aditza gamatikalduz joan zén nola laguntzaile (ez da bestela erabiltzen):

egin le(g)ike = egin lezake = egin ahal(ko) luke

Eta gauza da ze, "lezake" ere, noizbait erabili da gabén "-ke" an 3. persona hori ("leza" = "lezake"), akaso analogiaz, islatuz mendebaldeko "lei" = "leike". Ikus Eusebio Erkiaga euskaltzainaren erabilera hau ("Neurtitzak"):

Esan nahi baita: Nork egin lezake holako lanik?

Ikus ere #880. [2813] [>>>]