asteartea, abendua 16, 2025

"-(k)a / -(k)o" morfemek (eta baita "-(k)e" morfema ere an "eŕoke" iberikoa) dúte sugeritzen 3. personako referentzia datiboak, baina jatorrizko referentzia horiek euren ibilbidean galdu ahal duté euren zentzu datiboa, nola an euskarazko "hark hura dauka / dauko", zein ez diren datiboak salbu an euren forma

 Beraz, honako bilakabidea proposatzen ari gara an iberiera:  

  • euk(h)an / euk(h)on (datiboa) > eukhan (ez-datiboa) > eraukan (akaso nagusiki ez-datiboa) > erokan (akaso nagusiki ez-datiboa)

eta honakoxea an Irulegiko hizkuntza:  

  • euk(h)an / euk(h)on (datiboa) > eukan / eukon (ez-datiboa)

eta era berean, Irulegiko hizkuntzan akaso paraleloki:  

  • euk(h)an / euk(h)on (datiboa) > eraukan / eraukon (datiboa)

 halan ze euskaran izanen genukén beste pausu bat:

  • eraukan / eraukon (datiboa) >  zeraukan / zeraukon (datiboa)

Bai, "-(k)a / -(k)o" morfemek (eta baita "-(k)e" morfema ere an "eŕoke" iberikoa) dúte sugeritzen 3. personako referentzia datiboak, baina jatorrizko referentzia horiek euren ibilbidean galdu ahal duté euren zentzu datiboa, nola an euskarazko "hark hura dauka / dauko", zein ez diren datiboak salbu an euren forma.

Eta behin dauzkagunean forma ez-datibo horiek (eukan / eukon), handik sor zitekén "eraukan (akaso nagusiki ez-datiboa) > erokan (akaso nagusiki ez-datiboa)" iberikoa (edo hasieran ditransitibo sortu, eta gero galdu interpretazio datiboa, nola an goragoko adibidea). Esan nahi baita ze  diferentzia hori ez da iruditzen bereziki problematikoa. Orduña diferentzia horretaz mintzo da an bere "El verbo ibérico eŕok: contextos y posibles paralelos vascónicos" (2023):

A diferencia de la mayoría de formas de eŕok, tanto el vasco zeraukan como probablemente el vascónico eŕaukon son formas ditransitivas, con referencia a un dativo de tercera persona. [Orduña, 2023:301]

Beste momentu batean, Orduña-k dio:

Ahora bien, como en zeraukan- ka es la marea de dativo de tercera persona del singular, es el lexema -erau- el que habría que relacionar con eŕok, lo cual parece difícil, porque el radical -erau- remonta a un causativo *eradun (EHHE, 154). [Orduña, 2023:286]

 edota (ikus #2937):

Ese lexema eŕok plantea dificultades para relacionarlo con formas vascas a primera vista similares como zeraukan o el vascónico eŕaukon de la mano de Irulegi. Si la velar final fuera epentética ante sufijo vocálico, podría relacionarse con el auxiliar vasco *iro(n), tal vez relacionado con el era- que formaba causativos en vasco, y que en mi opinión quizás podría derivar de un hipotético *ero-. [Orduña, 2023:301]

Baina, nola genioen an #2937, "-k-" hori (an "eŕok") ez litzake erroarena, "-k-" hori sortuko litzaké (epentetikoa balitzake) arrén hobeto elkartu eta indartu "-a / -o" erakusleak (jatorriz, referentzia datiboak) kin zinezko erroa, halan ze, beraz, "-k-" horrek ez luke zerikusirik kin aditz-erroa, zein basikoki izanen litzakén "u", zeini joanen jakón gehitzen beste morfema verbal batzuk, nola "e-" indeterminaziokoa, edota "-la > -ra" kausatibo/datiboa, edo referentzia datiboak eurak. [2939] [>>>]