igandea, abendua 14, 2025

Orduña (2023) gain "erok" (ustezko lexema iberikoa): "Si la velar final fuera epentética ante sufijo vocálico, podría relacionarse con el auxiliar vasco *iro(n),..."

Dio Eduardo Orduña-k an bere "El verbo ibérico eŕok: contextos y posibles paralelos vascónicos" (2023) burúz ustezko lexema iberikoá "erok":

Ese lexema eŕok plantea dificultades para relacionarlo con formas vascas a primera vista similares como zeraukan o el vascónico eŕaukon de la mano de Irulegi. Si la velar final fuera epentética ante sufijo vocálico, podría relacionarse con el auxiliar vasco *iro(n), tal vez relacionado con el era- que formaba causativos en vasco, y que en mi opinión quizás podría derivar de un hipotético *ero-. [Orduña, 2023:301]

Gure ikuspuntutik, ordea, abiapuntua dá "(hari hura) e-u-k(h)-a-n" iraganeko forma datiboa, nondik gero eratorriko zén "(hark hura) e-u-k-a-n" forma aktibo hutsa (galdu du interpretazio datiboa), zeinen forma kausatibo-datiboa izanen zén "(hark hari hura) e-ra-u-k-a-n / e-ra-u-k-o-n" aktibo-datiboa, nondik hizkera batzuetan normaltasunez gertatuko zén "au > o", osatuz "erokan" ("eŕokan") iberikoa (akaso soilik kausatiboa, ez datiboa: "hark hura erokan", derivatua zuzenean ti "hark hura eukan > eraukan"):  

  • euk(h)an > eraukan > erokan

 nola genioén an:

Atzokoan genioén:

... ez gaitezen ahaztu ze daukagu "ukan" aditza (akaso ti "*e-u-k(h)a-n"), zeinen oinarrizko erro zaharrena izan litekén "u" hori, eta zeinen iraganeko forma regularra an 3. persona singularra izanen zén:

  • eukan

zek, itxuraz bederen, ematen dú datibo zahar horietako bat (ikus #2927):

  • (hari hura)     e-u-k(h)-a-n

zein gero bilakatu zén ez-datibo:

  • (hark hura) e-u-k(h)-a-n

zeinen forma kausatibo-datiboa (kin "-la- > -ra-") izan zitekén hau:

  • (hark hari hura) e-ra-u-k(h)-a-n / e-ra-u-k(h)-o-n

eta gaurko puntua da ze "e-ra-u-k(h)-a-n" horretatik, arartez "au > o",  zuzenean ateratzen dá:

  • e-ra-u-k(h)-a-n > erokan (eŕokan)
zein dén adizki iberiko oso komun bat an inskripzioak (bera edo bere aldaerak),...
Esan nahi baita ze oinarria ez litzaké "erok" (amaitua an "k"), nahiz azken "k" hori bái litzake epentetikoa, baina gure ikuspuntutik honela sortua:
  • eu - (k) - ha -n / eu - (k) - ho - n
zein izanen litzakén abiapuntua ki "eraukan > erokan" iberikoa eta "eraukon" Irulegikó. Horrela, ez du ematen arazorik dagoenik. [2937] [>>>]