igandea, urria 11, 2026

Lola Pons (2017): "Para el castellano, 'respe(c)to' es una forma culta traída directamente desde el latín..."

Duela egun batzuk honela amaitzen genuén gure sarrera: 

Horren arabera, expresio modu hori [alegia, "...-(r)en respektuz"] sortu eta garatuko zen an elkarrizketa normalak artén inguruko herritarrak, ordezta edúki jatorri kulto bat, jatorri landu bat, ordezta izán sortua an textuinguru idatzia, ordezta izán idatziz sortua, idatziz garatua eta soilik gero, onenean, trasladatua ki hizkera mintzatu landua, lehenago ze, finean, akaso zipríztindu registro guztiak ere (nahiz jarraitu izaten registro landua), nola gerta zitekén an zirkunstantzia normalak.

Halako zirkunstantzia normal-antzekoak gertatuko zirén adibidez an gaztelania, non, referentzia baterako, saiatuko garen ikusten nóla sortu eta garatu ziren "respecto" saileko lokuzio erlazionalak. Bihar hasiko.

Horren harira aipatu nahi genuke Lola Pons-en artikulua titulatuá "Deudas latinas y variaciones romances en la creación del marcador de topicalización respecto" (2017), non autoreak aztertzen duen nóla garatu ziren "respecto" saileko lokuzio erlazionalak an gaztelania, zeintan suposatu ditugún zirkuntstantzia arketipikoak. Honela mintzo da Pons an bere konklusioak (2017:160):

Surgimiento: las formas respeto y respecto remiten a un mismo étimo latino, pero su distinto valor (más “léxico” el primero, más “gramatical” y relacional el segundo) no derivan, respectivamente de una forma en origen léxica que ha iniciado un proceso de gramaticalización “clásico” de lo referencial a lo relacional funcional. Para el castellano, respe(c)to es una forma culta traída directamente desde el latín y que, desde ese mismo punto de partida, goza de dos significados (uno más concreto y otro más abstracto derivado de éste) preexistentes ya para el castellano, que no ha evolucionado uno a partir de otro.

 

Gaztelanian, beraz, "respecto" saileko lokuzioak garatuko zirén an textuinguru landua, latinetik zuzenean mailegatuak kin latinezko esangura, zein gure ardurapeko kasuan dén esangura erlazionala. Gaztelanian ere, beraz, mailegua izanen litzake, zuzeneko mailegua tikan latina:

... una forma culta traída directamente desde el latín...
Jarraitukó. [3238] [>>>]