"Japanese have been criticized as having no Western sense of humor. But this requires a little correction. In fact we have it, but only halfway." (aipatua an Miller, 1977)

Jarraituz kin Mikel Mendizabal-en aipu-sorta (ikus #3087 eta #3089), gaur erreparatuko diogu ki bere azken komentarioa, non egiten zén referentzia ki umore japoniarra:

Komentario hori referitzen da ki kazeta-gutun bat publikatua an egunkari japoniar Asahi Evening News, eta idatzia ganik Tokyoko bizilagun bat (a Tokyo resident) erántzunez ki idatziak ganik argentinar bat (ikus #3089). Guri bereziki interesatzen zaigu honako textu originala:

Japanese have been criticized as having no Western sense of humor. But this requires a little correction. In fact we have it, but only halfway. We can see Western (including of course the Southem hemisphere) humor, even when applied to the Japanese way of life, so long as it is couched in Western languages; but we cannot bear to see it clothed in our own language. Curiously, the more colloquial the language becomes, the more the humor bites us. [A Tokyo resident, aipatua an Miller, 1977:89, ikus #3087]

Oso interesgarria, aipua. Tokyoko bizilagun horrek egin nahi dio zuzenketa txiki bat (a little correction) ki lehen esaldiko tesia, alegia ki:

Japanese have been criticized as having no Western sense of humor. [A Tokyo resident, aipatua an Miller, 1977:89, ikus #3087]

Eta zuzenketa txiki hori hezurmamitzen da an ondoko esaldia:

In fact we have it, but only halfway. [A Tokyo resident, aipatua an Miller, 1977:89, ikus #3087]

Esan nahi baita ze, autore ezezagun horren hitzetan, japoniarrek orohar bái izanen lukete mendebaldeko umore bera, baina soilik noiz gauzatzen den bidéz... mendebaldeko hizkuntzak: 

We can see Western (including of course the Southem hemisphere) humor, even when applied to the Japanese way of life, so long as it is couched in Western languages;... [A Tokyo resident, aipatua an Miller, 1977:89, ikus #3087]

Ados. Halabaina, eta hemen dator arazoa, ez da horrela gertatzen noiz umore hori bera (akaso verbalki landu samarra) obratzen den arartez japoniera:

...; but we cannot bear to see it clothed in our own language. [A Tokyo resident, aipatua an Miller, 1977:89, ikus #3087]

Japoniera buruazken zurrunean emanda, ber umore horrek ez die egiten ber grazia, ez die barre eragiten, ez da umorea, baizik zerbait zein ezin duten aguantatu (we cannot bear). Areago:

..., the more colloquial the language becomes, the more the humor bites us. [A Tokyo resident, aipatua an Miller, 1977:89, ikus #3087]

Kuestioa ez da soilik ze mendebaldeko umorea ez da hala ulertzen arartez japoniera, baizik ze arazoa berretzen da noiz umore horri gehitzen zaión hizkera kolokial akaso zatar samarra, eta gure ikupegitik berretzen da zeren hizkera kolokial akaso zatar samar hori ez da hain ondo ulertzen an bere konnotazio umoristikoa, baizik, tipikoki, an modu literalagoa, zein, horrela ulertuta, izan ahal dén bereziki desatsegina, eta are jasanezina.

Gainera, zehaztu nahi genuke ze halako joera (des)interpretatibo literalak doaz osátzen umore-kultura bat, zeinen efektua gaineratzen zaion ki momentuko efektu sintaktiko deskonnotatibo hutsak (etengabe sortuak ganik sintaxi buruazken zurruna) Bestela esanda: nola umore buruazken zurrun horrek ez duen barre eragiten orohar, orduan ez da normalean egiten, eta hortaz, bi aldiz bihurtzen dá lekuz kanpokoa:

1.: zio momentuko arrazoi sintaktiko-expresiboa, eta

2.: zio arrazoi kulturala (zein izanen den indirektoki sortua ganik arrazoi sintaktiko-expresiboa). 

Gure ikuskeratik, antzekoa gertatuko litzake adibidez kin Japoniako kultura on zeharkako mezuak edota isiltasuna. Komunikazio minimoki konplexua garestia da bidéz japoniera buruazken zurruna (an umorea, an hizkera zatarra eta an edozein mezu), halan ze askotan ideiak soilik sugeritzen dira bitártez mezu gutxi landuak, edota erabiliz begirada edo keinuren bat, baina ez hainbeste verbalki, bidéz konposizio egokitu, zehatz eta landuak. 

Horrek sortzen du joera moduko bat, ohitura moduko bat, eta finean  kultura moduko bat gain isiltasuna edo gain zeharkako mezuak (zein ez diren izaten argiak), zeinen jatorria dén, nola an kasua on umorea, nagusiki... sintaktikoa, eta oinarritua an zurruntasun buruazkena. Bai, gure analisian, hain kulturalki inportantea izan ahal dá... sintaxia (zenbat eta buruazken zurrunagoa, hainbat komunikatiboki-kaltegarriagoa azpi baldintza orokorrak). [3099]