Euskal Hiztegi Historiko-Etimologikoa (2019): "Bi forma nagusien artean 'ide' proposatu izan da forma zahartzat; 'kide' gerora orokortutako forma litzateke,... ..., 'ide' bera '*hide' berreraiki behar da,..." [halan ze "*hide > -ide / -kide" aráuz inguru fonetikoa]

Amaitzen genuén atzokoa esánez:

Mekanismo horren arabera, "-k-" (edo "-t-") epentetiko hori zerotik sor liteke ("o > -ko"). Baina, berriro galdetzen dugu: Proposatu al da beste adibiderik non holako fusio batean "-h- > -k-" gertatu den (nola an gure "-ho > -ko")?

Jarraitzen dugu irakurtzen an atzoko pasartea on Euskal Hiztegi Historiko-Etimologikoa (2019, zuzendua ganik Joseba Lakarra eta koordinatua ganik Julen Manterola), bilatuz honako ibilbide fonetiko/fonologikoa: "-h- > -k-", nola an gure "-ho > -ko":

Bi forma nagusien artean ide proposatu izan da forma zahartzat; kide gerora orokortutako forma litzateke, [2] hitz elkartuetako bigarren osagai izatetik beregain izatera pasatu ondoren (FHV218, 242, 246). Jarraian azalduko ditugun xehetasunen arabera, ide bera *hide berreraiki behar da, zeina *hi-de analizatu behar den; *khi(n) batetik eratortzen dugu lehen osagaiko hi-.

Hitzaren bi formen arteko harreman zehatzean sakontzeko, proposa daiteke banaketa osagarrian zirela -ide eta -kide hitz elkartuetan, hastapenean bederen: -ide bokal eta kontsonante zenbaiten ondotik, eta -kide txistukari ondotik nagusiki (FHV 245). [3] Arazoak arazo (ik. FHV 247-251), banaketa honen bidetik *hide protoforma proposa daiteke. [EHHE, 2019]

halan ze "*-hide > -ide / -kide", non genukén "h > -k-" an hitz-elkarpenak (eta an zenbait testuinguru fonetiko). Hortaz, báditugu bi ibilbide posible:

• zerotik abiatuta: "o > -ko" (jarráiki Azkue-ren mekanismoa an "ide > -kide")

• "-h-"-tik abiatuta: "ho > -ko" (jarráiki goragoko ibilbidea an "*hide > -ide / -kide")  

Biak ere euskararen barne-mekanismoak ki sórtu "-ko". Esan nahi baita, biak ere euskara hutsa. [2960] [>>>]