"Eneko Erroko = Errokori = Erroko hori", non lehenengoa ("Eneco") dén diminutibo/hipokoristikoa, bitárten bigarrena ("Erroco") dén referentziala, zehazki interpretagarria nola leku-genitiboa, nahizta, gure ikuspegitik, biek konpartitzen dutén ber jatorria

Jarraituz kin gure minirepasoa on erabilera zaharrak on "ho" erakusle atxikia (jatorriz), emanez "ho > -ko (/-to)" (ikus #2951 eta #2953), Ertaroan testigatzen dá ber "-ko" erakusle/referentziala an funtzio bat zein interpreta litekén nola leku-genitiboa. Ikus 1219ko adibide hau:

• [1854] Eneco Erroco   

Genioén herenegun:

Puntu honetan gogoratu nahi genuke ondorengo komentarioa, zein Josu Lavin-ek egin zuén hemen:

TO: KO, TSO Nori atzizkien itchura ere badaducate.

Eta hortik doa argumentua. Esan nahi baita ze antzera nola, demagun, mendebaldeko "jako" edo "natorko" formetan egiten dugún "-(k)o" analisia, non bukaerako "-o" morfema hori dén referitzen ki, kasu horretan, objetu indirektoa (3. persona singularra), garai zaharragoetan "Otsoko" diminutibo-hipokoristikoan ere, amaierako "-(k)o" hori interpreta geinke nola hurbileko referentzia (deiktiko) bat ki pertsona hori zeini referitzen ari dén hiztuna. Zérbait nola:

Otsoko = Otsokori = Otso hori  

Halako referentziak (esan bezala, deiktikoak) denborarekin joanen ziren galtzen euren transparentzia morfologikoa, eta pixkanaka bihúrtzen sufijo diminutibo-hipokoristiko derivatibo hutsak, zein aplika litezkén ez soilik ki hurbileko pertsonak, baizik ere ki elementu inanimatu ez-hurbilekoak. Batzuetan erabiliko zén "-to" (alternatiba epentetiko tipikoa), hasieran nagusiki zatio arrazoi fonikoak (inguru fonikoa).

Gure azalpenaren arabera, "-(k)o" referentzia diminutibo-hipokoristiko hori (hasiera batean akaso gehiago izan zitekén hipokoristikoa zéinda diminutiboa) joango zén galtzen bere hurbileko zentzua, eta bihurtzen derivatibo hutsa, esan nahi baita sufijo diminutibo bat. Baina, gerora, hasiko zen erabiltzen kin zentzu referentziala adibidez an abizenak:

..., Eneco Erroco (..., 1219), ... [Mitxelena, 1969:8-9]

non, gure ikuspuntutik, akaso esaten ari zén:

Eneko Erroko = Errokori = Erroko hori

horrela referitzen zirelarik justu ki Eneko Erroko (hori), eta ez ki, demagun, Eneko Iturraldeko (hori). Hor, jada, izeneko "-ko" hori izanen zén diminutibo hutsa, bitárten abizenekoa hasiko zén nola referentziala (kin amaierako "-o").

Hor, lehenengo erabilera ("Eneco") dá diminutibo/hipokoristikoa, bitárten bigarrena ("Erroco") dén referentziala, zehazki interpretagarria nola leku-genitiboa, nahizta, gure ikuspegitik, biek konpartitzen dutén ber jatorria, Horretaz mintzo ginén an ondorengoa sarrera, zein orobat gogoratu nahi dugun:

• [1832] Momentuz bederen, guk aldeztuko genuke "-ko" genitiboaren sorrera propio bat. Baina, galdera dá: sorrera propioa izan balitz, nóndik eta nóla gerta ziteken?

Laburbilduz aurreko egunetakoa, ez dirudi dagonenik evidentzia argirik respektu "-ko" genitibo zaharrik an akitaniera (K.o. I-III mendeak), baizik soilik haren erabilera (ondo testigatua) nola diminutibo-hipokoristikoa, zein bat etor litekén kin antzeko erabilerak an iberikoa (nahiz azken hori ez dagoen hain ondo testigatua). 

Zeltiberikoan, bestalde, bázen sufijo derivatibo bat adiéraziz leku-genitibotasuna (antzera nola akitanierako atzizki derivatiboá "-t(h)ar"), baina ez dugu momentuz aurkitu haren testigantza diminutibo-hipokoristikorik (zein existitu ahal den), halan ze momentuz behintzat lerratuko ginake aldé interpretatu "-ko" atzizki diminutibo-hipokoristikoa nola propioa an akitaniera-euskara, eta akaso propioa an iberikoa ere.

Bestalde, euskararen "-ko" genitiboak bádu askoz erabilera zabalagoa zein "-ko" zeltiberikoa, nola Domene-k zioén hemen (2011):

En efecto, el sufijo (...) -ko sustituyó al antiguo sufijo -tar en los apellidos y en los gentilicios, aunque el significado del sufijo -ko es más amplio que el del sufijo -tar y este último es un sufijo derivativo. [Domene, 2011:134]

Bai, euskararen "-ko" sufijo genitiboa erabiltzen dá nola nexua artén sintagmak (zein egon litezkén adibidez an inesiboa), eta, momentuz (ikusi behar da nóla interpretatu ahal den "sorioneku" agertu berria) ez dira agertu testigantza argiak on "-ko" genitibo hori lehénda Erdi Aroa, non dauzkagún hainbat deitura personal kin "-ko", bai diminutibo-hipokoristikoak an izenak, eta baita genitiboak an abizenak, nola ikusi ahal den an ondorengo aipua on Gorrotxategi (ikus ere hemen):

Horrela, momentuz bederen, guk aldeztuko genuke "-ko" genitiboaren sorrera propio bat, gehiago ze konsíderatu mailegua ti zeltiberikoa, zeinen justifikazioa ez zaigun iruditzen hain argia eta erraza haratago ti antzekotasun formala (an erabilera mugatu bat non bázen "-t(h)ar" ere), nahiz, jakina, azalpen hori ez den ezinezkoa. Baina, galdera dá: sorrera propioa izan balitz, nóndik eta nóla gerta ziteken?

Horren harira, gogora daigun, azkenik, honako sarrera, non lotzen genituén aditzetako "-ko" referentzialak (an "eraukon", ikus #2951) , hurbileko "-ko" hipokoristikoak (an "senicco", ikus #2953) eta "-ko" diminutibo orokorragoak (an "sesenco", ikus #1849), hirurak ere sortuak bidéz ber mekanismo fonetiko-fonologikoa:

• [1852] Eta nóndik defenda liteke "-(k)o" edo "-(t)o" analisia non "-k-" eta "-t-" dirén epentetikoak? Interpretátuz '-(k)o' diminutibo-hipokoristikoa nola hurbileko referentzia (deiktiko) bat

Jarraituz kin gure ildoa, galdetzen dugu an titulua:

Eta nóndik defenda liteke "-(k)o" edo "-(t)o" analisia non "-k-" eta "-t-" dirén epentetikoak?

Puntu honetan gogoratu nahi genuke ondorengo komentarioa, zein Josu Lavin-ek egin zuén hemen:

TO: KO, TSO Nori atzizkien itchura ere badaducate.

Eta hortik doa argumentua. Esan nahi baita ze antzera nola, demagun, mendebaldeko "jako" edo "natorko" formetan egiten dugún "-(k)o" analisia, non bukaerako "-o" morfema hori dén referitzen ki, kasu horretan, objetu indirektoa (3. persona singularra), garai zaharragoetan "Otsoko" diminutibo-hipokoristikoan ere, amaierako "-(k)o" hori interpreta geinke nola hurbileko referentzia (deiktiko) bat ki pertsona hori zeini referitzen ari dén hiztuna. Zérbait nola:

Otsoko = Otsokori = Otso hori  

Halako referentziak (esan bezala, deiktikoak) denborarekin joanen ziren galtzen euren transparentzia morfologikoa, eta pixkanaka bihúrtzen sufijo diminutibo-hipokoristiko derivatibo hutsak, zein aplika litezkén ez soilik ki hurbileko pertsonak, baizik ere ki elementu animatu/inanimatu ez-hurbilekoak. Batzuetan erabiliko zén "-to" (alternatiba epentetiko tipikoa), hasieran nagusiki zatio arrazoi fonikoak (inguru fonikoa).

Eta diogunez, jatorri beretik datorkigu "-ko" erlazionatzaile/referentzial orokorra (an "Erroco"). Bai, finean, denak ere ber jatorria, euskara hutsa. [2958]