Bá al da "*eradun" adizki argirik kin "-st-" edo "-sk-" ordéztuz jatorrizko "-zt-" edo "-zk-"?
Amaitzen genuén atzo zehaztuz gure posizioa burúz jatorria on mendebaldeko laguntzaile tripersonal indikatiboak nola "deust/deutsut/deustet":
Gure posizioa dá: halako formak nola "deustet" edo "deutsut" (tripersonalak, zein agertzen dirén an erabilera ez-laguntzailea ere, signifikatuz "eman") ez dira "eutsi" aditza (esangura oso ezberdinekoa, zeinen erabilera dén aski marginala eta zein dén bipersonala an erabilera beregaina), baizik "de(ra)uztet" edo "de(ra)utzut" ("*eradun" laguntzailearen forma tripersonal higatuak) non "z → s" eta "tz → ts" (izan zitekén noiz hasi zirén berrinterpretatzen an modu singularra ere eta akaso bidéz analogia kin formalki antzeko aditzak). Hala ere, gelditu ziren "*eradun"-forma singularrak ("deuat/deunat"), zein galbidean ari dirén oraintsu ere.
Gaur galdetzen dugu: Bá al da "*eradun" adizki argirik kin "-st-" edo "-sk-" ordéztuz jatorrizko "-zt-" edo "-zk-"? Bai, ikus adibidez honako bi hauek an esparrua on gipuzkera (baita ere = an esparrua e-gipuzkera):
- diraust "dizkit" (XVI. mendea, mendebaldeko gipuzkera: Urolaldea-Goierri)
- diuscu "dizkigu" (1716, Lasarte)
zein aipatzen diren an ondorengo pasartea ganik Borja Ariztimuño (2020, "Gipuzkoako euskara zaharre(ta)tik erdialdeko euskarara", ikus ere #1811) [Bide batez esán ze aipuan agertzen zaigú errata bat, izan ere ageri da ze "diraust" adizkia da XVII. mendekoa, eta dá lehenagokoa, XVI.koa, aski zaharra beraz]:
Ez dago garbi *eradun-en aldaeratzat hartzen den erro honen hedadura zehatza, baina XVII. mendean [errata dago hor: dá XVI. mendea] Gipuzkoa mendebaleko bi testutan ageri da, aldi banatan (Mis diraust 'dizkit' , Smn dirauze 'dizkiete'), eta XVIII. mendean, Azpeitiko gutunetako dirauzanac 'dizkionak' (Madariaga et al., 2009); lekukotasun ipar-ekialdekoena, aldiz, Lasarteko bertsoetan aurkitzen da: diuscu 'dizkigu' . Orobat darabilte, ezagm1 denez, Otxoa Arinek, Irazuztak eta Lanamendik. [Ariztimuño, 2020:63]Hortaz, eta ikusten denez, gipuzkeran dokumentatzen dira "*eradun" objetu-plural argi batzuk kin "-st-" ("diraust") eta "-sk-"("diuscu"), aldeztuz gure hipotesia ezen mendebalderagoko "deust" edo "deusku"ere haien erro berekoak direla, alegia "*eradun" aditzekoak. [3023]


0 Comments:
Argitaratu iruzkina
<< Home