Matematika-arloa da adibide ona ezen aukera argiki aberasgarriak naturaltasun osoz eskaini eta onartu ahal dira an denbora erlatiboki laburra

Migeltxo-k atzo:

7 8 + =15:
25 12 - =13 ala
4x3 =12
Txikitan nuen ikasi taulak: 4 2ko=8: 4 3ko=12; 4 4ko=...

Bai, matematika-arloa da adibide ona ezen aukera argiki aberasgarriak naturaltasun osoz eskaini eta onartu ahal dira an denbora erlatiboki laburra. Ikus, adibidez, ondoko sarrera, non ikusten dugun hasiera postpositiboa:

• [2149] Lopez Mendizabal (1913): "... 10, 5 gutxiago izango dira 5, 10-5=5"

Atzokoan, amaitzen genuen esánez:

Azken azpimarran agertzen zaigu nóla adierazi kenketa;

7 ta 9 = 7 ta 10, 1 gutxiago = 16 [Lopez Mendizabal, 19]

zein den modu postpositiboa.

Gehiago zehaztuz, Lopez Mendizabal honela mintzo da gain kenketa:

 Hortaz:

5 eta 5, 10 badira, 10, 5 gutxiago izango dira 5, 10-5=5 [Lopez Mendizabal, 21]

Hortaz, gorago genioenez, hasiera horretan esamoldea ("1 gutxiago") zén postpositiboa.

edota ikus daigun beste sarrera hau ere:  

• [2157] Lopez Mendizabal (1913): "8:2 irakurtzen da 8, 2'ek zatituba, edo 2, 8'an"

Eta azkenik, aipatu behar dugú zatiketa, zeintaz Lopez Mendizabal tolosarrak zioén honakoa an bere liburua burúz aritmetika, jada aipatua:

nondik, gaurkoan bederen, nabarmendu nahi dugún honako modua ki adiérazi zatiketa:

8:2 irakurtzen da 8, 2'ek zatituba, edo 2, 8'an [Lopez Mendizabal, 1913:28]

eta non nabari dugún ze esakera horiek ez diren urruntzen ti ohiko erabilera postpositiboak, hola sortuz etenak artén zatituba eta zatilea, bitárten itxaron behar dén harik esán bigarren zenbakia (zein, nola lehena, izan ahal dén potentzialki luzea) ki ezagutu zértaz ari garen, halan ze expresio horiek bihurtzen dirén ondo nahasgarrriak (ikus sarrera hau edo beste hau ere, non sortzen den arazo berbera).

Gaur egun, aukera postpositiboak ere existitzen dira, batera kin.... aukera prepositiboak nola "ken..." edo "zati...". Honetaz mintzo zén Andoni Egaña an ondoko artikulua (Berria, 2022), nola jasotzen genuén an ondoko sarrera eta haren inguruko beste batzuk ere:

• [2139] Andoni Egaña (2022): "... esaeran, ulermenean, denean."

Atzokoan gogoratzen genuén honako pasartea ganik Egaña bersolari txapelduna (Berria, 2022), non gaur zabaldu dugún atzoko azpimarra: 

Ratioa

2022ko ekainak 23

Umetan, ez genuen ikastolan bider erabiltzen. Zeinua bai; hitza ez. -ko atzizkia erabiltzen genuen biderketak burutzerakoan. Sei seiko, hogeita hamasei. Zazpi lauko, hogeita zortzi. Bi zazpiko, hamalau. Euskararen senetik pare-parera zetorren esamoldea zen. Seina behiko sei multzo, hogeita hamasei behi. Zifrak handitzen hastean sortzen zen arazoa. Berrehun eta berrogeita hamabi, laurogeita hamazazpiko... Ditxosozko -ko biderkatzailea heltzen zenerako zorabiatu egiten zinen esaeran, ulermenean, denean. Eraginkorragoa da, bai, bider hori tartean sartzea. Arnasa handia ematen dio esan behar duenari bezala ulertu behar duenari ere.

nondik, "-ko" atzizki biderkatzailea heltzen zenerako, zorabiatu egiten zinén ...

• ez soilik esaeran,

• ez soilik noiz akaso eman nahi intonazio zehatz bat, 

• ez soilik noiz akaso eman nahi ritmo esanguratsu bat,

• eztare soilik an ulermena,

• ez soilik an ulermen informatibo hutsa, 

• ez soilik an ulermen hotza, deskriptiboa,
  

baizik-ze, harago, ...

• zorabiatzen zinen an dena,
  

• an edozer,

• an expresioa bera,

• an komunikazioa.

Komunikazioaren arrakasta ez datza soilik an (akaso nekez) ulertzea mezuko eduki informatibo hutsa, ustez-ze behinda deskódifikatu eduki informatiboa, orduan jada arrakastatsuki bete dugú gure helburu komunikatiboa, adibidez noiz irakurtzen novela bat. 

Ez, gauza da ulertzea eduki horiek an baldintza komunikatibo abantailatsuak ki joan jasotzen mezuko eduki informatiboa baina kin bere  matiz pragmatiko edo intentzio expresibo guztiak, arian ondo interpretatuz aukera textual guztiak an modu indartsu eta aberatsa, esan nahi baitá an modu pragmatikoki eraginkorra. 

Eta emaitza potente eta aberats hori doá askoz harago ze eduki informatiboa. Zeren, ulertu ahal da (nahiz akaso nekez) zér esaten den an esaldi edo textu bat, baina hor ez da amaitzen komunikazioa. Komunikazioa zinez biribiltzen da noiz goázen arian ulertzen mezu hori ondo jasóz mezuko elementu guztiak an bere puntu sintaktiko, semantiko eta intonatibo egokia, zeinekin geureganatuko ditugún mezuaren kontu pragmatiko-expresibo guztiak. Eta justuki potentzia sintaktiko-semantiko-intonatiboak sortzen dú eraginkortasuna, efektibitate komunikatiboa.

Eduki informatiboa ez ulertzea dá, esan gabe doa, erabateko porrot komunikatiboa, baina askoz lehenago ere hasten dirá ahuldade pragmatiko-expresiboak, zein nabari dirá... esatean, ulertzean, denean.

Bai, matematika-arloa da adibide ona, bide-erakuslea (ikus ere #2155). [3225]