Horrela izanen zén sorrera, nahizta, gero, garai eta hizkera ezberdinetan, suertatuko zirén era guztietako interferentziak (tipikoki bidéz analogia)

Amaitzen genuén atzo esánez ze...

... azpimarratu nahi genuke paralelismo hori artén bi oinarrizko paradigma datibo horiek, zein ez lirakén aktiboak (ez legoke sujetu aktiborik, are gutxiago ergatiborik), baizik sinple-sinpleki datiboak. Esan nahi baita ze:

• sagar da-u-t = sagar ha (orain/hemen ikusten dugun ha) +  pertenentzia-ideia ("-u") + ni ("da > -t") = ha niri pertenitzen zait, ha nirea da

• sagar da-i-t = sagar ha (orain/hemen ikusten dugun ha) + referentzia-ideia ("-i-") + ni ("da > -t") = ha niri tokatzen zait, ha niri dagokit (nahiz ez izán nirea)
  

Dira expresio datiboak, hasieran esaldi osoen antzekoak, nondik gero, sortuko zirén adizkiak, adizki sintetikoak, zein gerora bihurtuko zirén adizki laguntzaileak, oinarrizko adizki laguntzaileak (hain oinarrizkoak dira): zehazki lehenengotik ("da-u-t") sortuko zirén oinarrizko laguntzaile transitiboak, eta bigarrenetik ("da-i-t") oinarrizko laguntzaile intransitiboak.

Horrela izanen zén sorrera, nahizta, gero, garai eta hizkera ezberdinetan, suertatuko zirén era guztietako interferentziak (tipikoki bidéz analogia), hala nola adibidez "zaut" erabiltzea ("-u-" errokoa) ordézta "zait" ("-i-" errokoa) an "nor-nori" paradigma laguntzailea, nola ikusten genuén an ondorengo sarrera, zein honatzen dugún osorik:

• [2024] "zait" dator ti "da" aski regularki, eta "zaut" bipersonala ("nor-nori") litzaké berrikuntza bat, zein ez den heldu adibidez ki Eskiula (ekialdeko parterik ekialdekoena)

Gure ikuspegitik, "zait" dator ti "da" hitz zaharra (ikus #2919), zein gerora bihurtuko zén "izan" aditzeko 3. persona singularra (besteak beste):

• (hura) da

eta, "da" hori oinarri hartuta, sortzen dá:

• (hura niri) da-i-t 

zeini gehitu zitzaión bustidura bat (berrikiago, seguruena erabilera alokutiboek eraginda bidéz analogia):

• (hura niri) z-a-i-t

Forma zahar horiek agertzen dirá adibidez an ekialdeko parterik ekialdekoena, zein den Eskiula, non:

"zait" moduko adizkiek, jatorriz, ez daukate zerikusirik kin "zaut" (jatorriz "*eradun"), zein izanen litzakén berrikuntza bat an "izan" aditzeko "nor-nori" erabilera. Berrikuntza hori sor zitekén baita analogiaz ere, baina kasu honetan kontrako norabidean, hau da abiatuz ti "*eradun" tripersonala ("nork-nori-nor") buruzki "izan" bipersonala ("nor-nori"). Ikus daigun mendebaldeko behenafarrera (Bonaparte-ren datuak):

• (hark hura niri) daut → (hura niri) zaut

• dauzu → zauzu

• dako → zako
  

• dau → zau

• dauzü → zauzü

• dee → zee   
  

Kasu honetan, zaharragoa liraké "daut" adizki tripersonal regularra ("*eradun") ze ez "zaut" adizki bipersonal irregularra (kin "-u-" tikan "*eradun" aditza), halan ze bilakaera analogikoa gertatuko zén ti "*eradun" buruzki "izan".

Ikusten denez, interferentziak izan ahal dirá handiak eta oinarrizkoak, eta errepikatzen dugú, tipikoki bidéz analogia. [2947] [>>>]