astelehena, otsaila 16, 2026

Axular: daduko + hari = diaduko (mantenduz "-ko" zaharra)

Euskaltzaindia-k aipatzen dizkigu Axular-ek erabilitako honako adizkiak:

  • dauko + hari = diaduko
  • dauko + zuri = diadukozu

Kontua da ze, behin "dauko" adizkiak galdú bere zentzu datiboa, garatuko dira forma berriak (formalki redundanteak) ki berriro erantsi ideia datiboa noiz behar den. Forma berri horiek izanen dirá berrikuntzak respektu "-ko" forma askoz zaharragoak (kin "-ko" referentzia zaharra). Euskaltzaindia honela mintzo da an bere "Aditz sintetikoa" (1979:825):

Euskal idazle zaharrek erabili izan dute, noski, aditz honen zenbait datiboko forma. Hara nola Axularrek, besteek beste, diaduko, diadukozu, diaukaio (diadukeo), ziadukon. Egungo egunean ere entzun daitezke bizkaieraz deukotsa, neukotsan eta abar, Refranes y Sentencias-en agertzen den deukok-en antzeko.

non azpimarratu behar dugun ze, "diaduko", "diadukozu" horietan, mantendu egiten da "-ko" referentzia zaharra, gehituz referentzia datibo berria an forma innovatiboa respektu eredu zaharragoak, alegia, kokatuz "-i-" referentzial datibo aurreratu bat, antzera nola adibidez an forma alokutibo batzuk (formak alokutiboak erlatiboki berriak dira) edota an zenbait eredu subjuntibo/potentzial tripersonal, itxura guztien arabera innovatiboak hauek ere. Edonola ere, hor gehitzen da ideia datiboa manténduz "-ko" zaharra. [3001] [>>>]

1 Comments:

Blogger Josu Lavin said...

https://zuzeu.eus/euskara/adizkitegia-eduki/

astelehena, otsaila 16, 2026 6:55:00 PM  

Argitaratu iruzkina

<< Home