asteazkena, otsaila 18, 2026

Nóla derivatu ahal da "-i-" referentzial datibo "aurreratu" bat (an adizki subjuntibo/potentzialak)?

Herenegun genioen ze...

... "diaduko", "diadukozu" horietan, mantendu egiten da "-ko" referentzia zaharra, gehituz referentzia datibo berria an forma innovatiboa respektu eredu zaharragoak, alegia, kokatuz "-i-" referentzial datibo aurreratu bat, antzera nola adibidez an forma alokutibo batzuk (formak alokutiboak erlatiboki berriak dira) edota an zenbait eredu subjuntibo/potentzial tripersonal, itxura guztien arabera innovatiboak hauek ere. Edonola ere, hor gehitzen da ideia datiboa manténduz "-ko" zaharra

non mintzo ginen gain forma alokutibo batzuk (ikus atzokoa), eta baitare burúz eredu subjuntibo/potentzial tripersonal batzuk. Hor, ari ginen referitzen ki adizkiak (ereduak) nola:

  • dezan + guri = diezagun

non printzipioz, eta beti ere gure ikuspegitik, "-i-" hori (an "diezagun") lekuz kanpo egonen litzake, izanik bere jatorrizko leku propioa justuki aurrén referitutako izenordea (aurrén "-gu-"), alegia:

  • dezaigun

Kontua da ze halako adizki horiek (nola "dezaigun") printzipioz sortuko zirén bidéz analogia respektu "zaigu" forma zaharrak ("-i-" aditz referentziala, edo nahiago bada "e-i-n > i-n", zeinen erroa dén "-i-" zaharra, eta zeinen forma eratorri bat izanen zén "e-i-za-n > izan", antzera nola "-u-" erro zaharrak sortuko zuén "e-u-n" aditz zaharra ere, zeinen eratorria litzakén "e-u-ka-n": ikus #2945). 

Hortaz, galdera da, nóla trasladatu da jatorrizko "-i-" regular "atzeratu" hori (an "zaigu" edo  "dezaigun") ki "-i-" printzipioz irregular aurreratu hori (an "diezagun"). Zéin izan da prozesua nondik sortu dirén adizki horiek, eta akaso mekanismo referentzial aurreratu hori ere? Ba, izan zitekén honela:

  • dezaigun > diezaigun > diezagun

non, lehen urratsean, gure "-i-" referentzial zaharra bikoiztuko da arrén lehenago (hasieratik) erákutsi adizkiaren izaera tripersonala (bipersonakek ez dute erakusten "-i-" aurreratu hori: "dezagun"), sortuz forma irregular redundante bat ("diezaigun"). Gero, batzuetan eliminatuko zén redundantzia hori obviátuz "-i-" atzeratuena, zein ez zen jatorrizko referentzia regularra, hola geldituz soilik lehenengo "-i-" hori.  [3003] [>>>]