Erdialdean: zaizko → zaizkio > zazkio (zezkio), sendoki sugerituz ze "-zko / -zka" formak dirá zaharragoak zein "-zkio"

Duela hiru egun ikusten genuén honako banaketa geografikoa, referitua ki"dizkio" eta esangura bereko aldaera dialektalak:

Hasteko, bota deiogun begiratu bat ki egungo banakeka geografikoa on "dizkio" moduko aldaera dialektalak, konsultatuz Euskararen Herri Hizkeren Atlasa ganik Euskaltzaindia:

Interesgarria iruditzen zaigu nóla justu bi bazterretan, ekialdekoan eta mendebaldekoan, gelditu dirén "-tzo" formak:

• deitzo

• (deu)tzos

Azken adizki horretan "-tzo-" hori ez da funtzionatzen nola benetako pluralgilea (zein dén bukaerako "-z > -s" hori), baina, jada zehaztuta dugunez (ikus adibidez #1809), "-tzo-" hori litzaké arrastoa on jatorrizko forma plural bat ("de(ra)utzo") zein, evoluzioaren zurrunbiloan, amaitu da aplikatua ki objetu singularrak, halan ze, interesgarriki, hizkera batzuetan ez da agertu puralgile berririk (forma berak erabiltzen dira kin objetu singularrak eta pluralak) eta beste batzuetan garatu da goragoko "-z > -s" pluralgile formalki redundantea. nahiz ez semantikoki. 

Bazterretako forma horien ondoan, bi aldeetan ere eta esparru zentralagoan, agertzen dirá nagusiki "-zko" edo "-zka" formak nola:

• dazko

• dizko

• dizka

• daizko

• diozka

• dozko

Eta soilik hizkera gutxi batzutan agertzen zaigú "-zkio" aldaerak, nagusiki area zentralean:

• dizkio

• dazkio

Behin "nork nori-nor" adizki hori ikusita ("hark-hari-haiek" = "dizkio"), gaurkoan ikusi nahi genuké ber banaketa baina referitua ki "nor-nori" ("hura-hari" = "zaizkio") batukoa eta esangura bereko aldaera dialektalak; izan ere, gehienetan bi paradigma horien bukaerak formalki lotuta agertzen dira, akaso hobeki erakutsiz euren jatorria. Ikus daigun, beraz:

non ikusten ditugún bazterretan "-zko / -zka / -koz"  eta "-tzo", bitárten erdialde partean nagusitzen dén gure interes bereziko "-zkio" an adizki bikoitz hau:

• za(i)zkio

zeintan dauzkagún honako bi aldaera hauek:

• zaizkio

• zazkio

eta non, nolabait esan, lehen "-i-" hori (an "zaizkio", zein den jatorrizkoa, alegia ber "-i-" zein dagoen an "zaio", an "zaizko" eta baita an "izan" aditza ere: ikus #2945), analogiaz errepikatu da an azken silaba (analogia kin "zaio"), sortuz gure "zaizkio" redundante derivatua, nondik gero hasi den elíminatzen redundantzia hori an "zazkio" (emanez "zezkio" ere):

• zaizko → zaizkio > zazkio (zezkio)

Modu horretan biríbilduz lehen "-i-" horren nolabaiteko mugimendua ki bigarren silaba.

Horrek guztiak, hala banaketa geografikoak nola aldaera horien sekuentzia logiko horrek, sendoki sugeritzen digu ze "-zko / -zka" formak dirá zaharragoak zein "-zkio" amaierak, berriro ere. [2987] [>>>]