Nóla gertatuko zen prozesu hori zein abiátu ti "*eradun"-go laguntzaile tripersonal zaharrak ("deukot/deutzot") eta amáitu an "e(d)uki"-ko forma tripersonal formalki redundanteak "deukotsot/deukotsodaz"?

Atzokoan (ikus ere #1804) aipatzen genuén ze...

... mendebaldeko euskaran jasota dagó "deukot" tripersonala:

Peco gassoa deucot ...  "Mala sospecha le tengo ..."  ["Refranes y sentencias", 1596:425]

non, "-e-" horrek iragarriko luké (iragarri ohi duenez) argumentu datibo bat, zein kasu horretan dén 3. persona singularrekoa, bidéz "-o-". Eta gauza da ze "deu(k)ot" horren kide plurala izanen zén "deutzot/deutsot", halatan non hauxe litzaké sorta plural osoa:

• deutzut / deutsut
  

• deutzot / deutsot
  

• deutzuet / deutsuet
  

• deutzet / deutset
  

zein, formalki bederen, bat datoz kin egungo mendebaldeko singularrak (zeini, hizkera eta adizki gehienetan gehitu zitzaien "bukaerako "-z(a) > -s" pluralgilea). Horrek indartzen dú gure atzoko hipotesia ezen mendebaldeko singularrak derivatu dirá ti ekialdeko pluralak (bidéz reinterpretazio singularra).

Gure ikuspegitik, prozesua garatuko zén honela:

1.: Hasiko gara ti "deukot/deutzot" forma tripersonal regular zaharrak ("*eradun" laguntzailea: "de(ra)ukot/de(ra)utzot").

2.: "deukot" forma tripersonal zaharra ("*eradun" laguntzailea) reinterpretatuko dá nola "e(d)uki" tripersonal sintetikoa, zeini dagokion goragoko adibidea an "Refranes y sentencias" (1596: Peco gassoa deucot...).

3.: "deutzot" jatorriz tripersonal objetu-plurala ("*eradun" laguntzailea) reinterpretatuko dá nola objetu-singularra ("deutzot/deutsot").

4.: Konkordantzia objetu-pluraletan zenbait hizkeretan gehituko zaié pluraleko partikula berria ("deutzodaz/deutsodaz"), bitárten beste batzuetan ez ("deutzot/deutsot" erabiliko da berdin an konkordantzia objetu-singularrak eta pluralak ere).

5.:  Bestalde, 2. puntuko "deukot" tripersonal sintetiko reinterpretatua ("e(d)uki", nork-nori-nor) konfunditu ahal da kin forma bipersonalak on "e(d)uki" bera (nork-nor), halan ze garatuko dira forma tripersonal berriak: "deukotsot/daukotsot/dekotsot" // "deukotzot/daukotzot/dekotzot", zein sortuko zirén analogikoki respektu laguntzaile tripersonal singular reinterpretatuak ere: "deutsot/deutzot" (ikus 3. puntua). Berdin gertatzen da kin goragoko "deukotso/deukotzo // dekotso/dekotzo" respektu "deutso/deutzo".

6.: Hemen ere (ikus goragoko 4. puntua), hizkera batzuetan konkordantzia objetu-pluralak sortuko dira: "deukotsodaz/deukotzodaz", non "-tzo > -tso" morfemak galdu duén bere jatorrizko zentzu plurala, antzera nola lehenago "-ko-" morfemak galdua zuén bere zentzu datiboa. Horrela, azken forma horietan izanen genituzke bi redundantzia formal: datibokoa eta objetu-pluralekoa. 

Hor nonbait. [2998]