Analogia areagotua (kin "zaio"): "zaizko → zaizkio / zaizkizaio" eta higadura ezberdina (abiatuz ti "zaizkio" orokorra): "zaizkio > zazkio / zizkio" (indartuz atzoko interpretazioa)

Atzokoan izan genuén urrutiko ikuspegi (orokortzaile eta sinplifikatzaile) bat gain euskararen erdialdeko "haiek-hari" formak, bidéz "za(i)zkio" hori (an Euskararen Herri Hizkeren Atlasa, EHHA)...

... zeintan dauzkagún honako bi aldaera hauek:

• zaizkio

• zazkio

eta non, nolabait esan, lehen "-i-" hori (an "zaizkio", zein den jatorrizkoa, alegia ber "-i-" zein dagoen an "zaio", an "zaizko" eta baita an "izan" aditza ere: ikus #2945), analogiaz errepikatu da an azken silaba (analogia kin "zaio"), sortuz gure "zaizkio" redundante derivatua, nondik gero hasi den elíminatzen redundantzia hori an "zazkio" (emanez "zezkio" ere):

• zaizko → zaizkio > zazkio (zezkio)

Modu horretan biríbilduz lehen "-i-" horren nolabaiteko mugimendua ki bigarren silaba.

Horrek guztiak, hala banaketa geografikoak nola aldaera horien sekuentzia logiko horrek, sendoki sugeritzen digu ze "-zko / -zka" formak dirá zaharragoak zein "-zkio" amaierak, berriro ere.

Nolabait esán atzoko azén teleskopioa. Gaurkoan nahi genuke gehiago findu gure lentearen ikuskera (detailea, lupa moduko batez), finéz ikusi zenbait partikularitate lokal zein akaso digúten lagunduko hobeki ulertzen adizki horien bilakabidea. Ikus adibidez ondoko datuak tikan Berako varietatea:

zeintan aurkitzen ditugún honako aldaera dialektalak (an Pedro de Yrizar-en "Morfología del verbo auxiliar. Alto navarro septentrional", 1992):

eta non, espero genuenez, forma orokorrena izanen litzaké "zaizkio", nahizta, era berean, eta bakartuagoa, ikusten dugún adibidez forma oso berezi hau an Etxalar:

• zaizkizaio

zein, herri berean, txandakatzen den kin "zaizkio" formak, eta zeintan esanen genukén ze areagotu egin da hóri atzo aipatutako analogia kin "zaio" harik errépikatu horren hasierako "zai" osoa:

• zaizkizaio

halan ze ondorioz, alde batetik agertzen zaigú hirugarrenez "-i-" redundantea eta bestetik bigarrenez "za" redundantea ere, hola indartuz gure atzoko hipotesia ezen "zaizkio" sortu dá (nagusiki) zatio analogia kin "zaio", zein ez den analogikoa.

Beste alde batetik ikusi ahal dugú beste forma hau ere an Lerin:

• zizkio

zein, herri berean, txandakatzen den kin "zaizki-" eta "zazki-" formak an beste adizki batzuk, halan ze argi dirudi ze aurkitzen garen aurrén higadura partikular ezberdin bat, berdin abiátuz ti "zaizkio" orokorra:

• zaizkio > zazkio / zizkio

Bai analogia areagotu horrek (respektu "zaio"), bai higadura ezerdin horrek (zazkio / zizkio) indartzen dúte atzoko ibilbidea:

• zaizko → zaizkio / zaizkizaio > zazkio / zizkio

 halan ze errepikatu behar dugu atzoko bukaera bera:

Horrek guztiak, hala banaketa geografikoak nola aldaera horien sekuentzia logiko horrek, sendoki sugeritzen digu ze "-zko / -zka" formak dirá zaharragoak zein "-zkio" amaierak, berriro ere.

[2988] [>>>]