igandea, martxoa 30, 2008

Galdegai-legea: ezta galderantzun idatzietan ere

Galdegai-legea zeharo da gailendu an euskara idatzia na XX. mendea, osoro da gailendu an testuinguru linguistiko guztiak. Horrenbesteko arrakastaren aurrean, zenbait hizkuntzalarik zehaztu digute nola ustezko galdegai-legea ez da aplikagarri an zenbait testuinguru komunikatibo aski orokor, hala nola narrazioa.

Ikus Koldo Mitxelenak zer dioskun buruz puntu hau an bere Galdegaia eta mintzagaia euskaraz (Sobre historia de la lengua vasca, 656. or.), non dun aipatzen Patxi Goenagaren iritzia ere:
... , haren [Altuberen] oinarrizko iritziaren ondoren, baiezko eta ezezko perpausak (hobe, agian, esaldiak) gertatu edo, maizago, gertakizun diren galderen erantzun gisa ulertzen eta moldatzen ditugu. Moldamodu horrek ez luke, beraz, balio, berez behintzat, eske eta aginduak aditzera ematen direnerako, ezta ere bihotz barruan irakiten daramakeguna bridarik gabe isurtzen zaigunean. Edo, berdin dena, itsumustuko eta heriosuarreko ahapaldiak artoski eratzen ditugunean hotz-hotzean.

Direlako lege horiek ez dute ere balio ez gogoetan ari garenerako eta ezta ere kontu kontari mintzatzen denarentzako. Begira zer dioen honetaz Patxi Goenagak atera berri duen liburuan: “Galdegaiaren legea batez ere perpausa laburretan eta elkarrizketetan errespetatu ohi da, galdera-erantzun bidez ari garenean, alegia ... Narrazio kutsua dagoenean ere, ordena libreago gelditzen da galdegaiari buruzko lege honetatik (...)”.

“Hemen [narrazio kutsua dagoenean] ez dela errespetatzen dirudi –gehitzen du- galdegai kontua”, eta nik ere ezetz esango nuke, eta ez dela errespetatzen, gainera, ez dagoelako errespetatzeko premiarik.
Hortaz, Mitxelenak eta Goenagak nahikoa mugatzen dute galdegai-legearen esparrua : “... batez ere perpausa laburretan eta elkarrizketetan errespetatu ohi da, galdera-erantzun bidez ari garenean, alegia ...”.

Nahiz-eta gaur egungo idatzietan galdegai-legea da aplikatzen baita narrazioetan ere (salbuespeneak salbuespen), hurrengo mezuetan saiatuko naiz erakusten nola euskararen idatzi zaharretan (Azkue baino lehenagokoetan) ez da errespetatu ustezko galdegai-legea ezta erantzun esplizitoetan ere.