Mitxelena (FHV): "Las oclusivas fuertes iniciales se perdieron regularmente (de todos modos, la desaparición de 't-' fue mucho mas radical que la de 'k-'), salvo en algún caso en que las protegió el carácter expresivo del término..."
Atzokoan mintzo ginen burúz prozesu fonetiko zahar bat (gertatua en circunstancias y fecha no exactamente precisables), zeinen arabera galdu ahal zén soinuen oklusibitatea hala an hitzen hasiera nola ere an barneko posizioa on hitz konposatu/derivatuak (inguru intervokalikoak barne):
12.18. Conviene hacer aquí, para fijar las ideas, un breve resumen del esquema, en su mayor parte conjetural, que proponemos para el sistema oclusivo del vasco antiguo. (...)
Las fuertes, sordas y plenamente oclusivas, eran aspiradas o no según la posición. De aquí que, en circunstancias y fecha no exactamente precisables, las aspiradas - o algunas de ellas- llegaran a aflojar la oclusión y terminaran por reducirse a h y naturalmente a cero en los dialectos que perdieron la aspiración e incluso en los otros muy a menudo. Lo más probable es que este proceso se cumpliera no solamente en inicial absoluta, sino también en muchos compuestos y derivados cuando la oclusiva no se apoyaba en una sibilante -o al menos en una consonante- anterior. [Mitxelena, FHV, 254]
Gaur komentatu nahi genuke faktore bat zek oztopa leiké oklusibitate-galera hori: expresibitatea. Ikus Mitxelena-ren hitzok (FHV):
Las oclusivas fuertes iniciales se perdieron regularmente (de todos modos, la desaparición de t- fue mucho mas radical que la de k-), salvo en algún caso en que las protegió el carácter expresivo del término: khe, ke(e), kei 'humo', khiño etc. 'hedor' (ant. *keno), t(h)u 'saliva' y alguno más (...). Cuando la sorda inicial latina fue reproducida excepcionalmente por una fuerte vasca, se perdió también. [Mitxelena, FHV, 255]
Nolabait esan, expresibitate handiago batek eman leio indar gehiago ki soinu oklusiboa, batzuetan evitatuz oklusibitate horren galera. Eta bide beretik (alegia, indartuz oklusibitatea), expresibitate handiago batek akaso orobat eragin lei oklusibitatearen sorrera ere, abiatuz adibidez ti aspirazioa ("-ho > -ko"), kasu horretan ere gertatzen baitá, finean, oklusibitatearen indartze bat.
Esan nahi baita ze baldin nolabaiteko expresibitate bereziak indartu ahal badu oklusibitatea, gordez oklusibitate hori an baldintza fonetiko printzipioz kontrarioak ki euren permanentzia, pensatzekoa da ze prozesu hori gerta zitekén an norabide sortzailea ere: esan nahi baitá, eraginez oklusibitatea (non lehenago soilik zegoén aspirazioa) an kontextu komunikatibo bereziki adierazkorrak, nola an diminutibo hipokoristikoak:
- seni-ho > seniko
- neska-ho > neskato
Gainera, hasieran bederen, bilatuko litzaké diferenziazio bat respektu erabilera ez-hipokoristikoak (zein lortuko litzakén bidéz oklusioa). akaso horregatik ere, erabilera diminutibo hipokorisitiko hauetan ez legoke "-k-" edo "-t-" gabeko aldaerarik ("seni(k)o / neska(t)o"), independenteki zéin izan inguru fonetikoa. Eta, finean, behin "-ko" diminutibo hipokoristikoa sortuta, analogiaz zabalduko zén ki erabilera berriak, adibidez soilik diminutiboak (ez hipokoristikoak).
Laburbilduz, berdin nola expresibitate batek lagundu leikén oztopatzen oklusibitatearen galera, era berean ere lagun leiké eragiten oklusio berriak (adibidez ti aspirazioa), hola hobeto ezberdinduz erabilera expresibo horiek (adibidez diminutibo hipokoristikoak), hasieran bederen. [2965]

0 Comments:
Argitaratu iruzkina
<< Home