asteazkena, uztaila 03, 2019

Báda esparru zabala bezain kritikoa haruntzago zein esangura

Aurreko sarreran irakurtzen genuen a-expresioá "con negación expletiva", referitua ki "ez" partikula an "zeinda ez...":
(Con negación expletiva). Oba da bada zerbait luzatu estudijuetan, zeinda ez arin aringa ordendu. JJMg BasEsc 218. Naijago dot ill, ta sepulturaan sartu, zeinda ez ausi Jangoikuaren agiñduba. Ib. 143. [OEH]
Baina, zértan da expletivoa "ez" partikula hori? Ikus dezagun zer dioskun Sareko Euskal Gramatikaren glosategiak:
Espletibo: Perpausaren esanahian ezinbestekoa izan gabe, balio espresiboa eransten duen hitza edo esapidea. [SEG]
Hor beraz nabarmentzen da arrazoi expresiboa. Ikus RAEren definizioa an bere sekzioa e-termino linguistikoak:
Expletivo-va. Se aplica a la palabra o elemento que no resulta imprescindible ni para la correcta construcción ni para la comprensión del enunciado, pero que aporta mayor expresividad o hace más armoniosa la frase. Son expletivos en español los elementos resaltados en los ejemplos siguientes: Apenas si se cansó; Es mejor que cantes que no que bailes. [RAE]
Eta, Google-en "expletivo" bilatuta, lehen agertzen zaigun definizioa dá hau:
Expletivo: [palabra, expresión] Que se utiliza para hacer más llena, intensa o armoniosa la frase, aunque no se necesite para entender su significado. ["la palabra ‘bien’ es expletiva en construcciones conjuntivas como ‘antes bien’, ‘o bien’, o ‘pues bien’"].
Nik nabarmenduko nituzke bi helburu linguistiko noiz erbili partikula edo expresio expletivoak:
  • Helburu expresivoa, bilatuz adibidez ze mezua indartsuago hel dadin ki bere jasotzailea (esangura berdina izanik ere).
  • Helburu argitzailea, bilatuz ze mezua argiago ailega dadin ki bere jasotzailea.
Maila sintaktikoan ere, esangura hutsaz gain, kruzialak dira argitasuna eta adierazkortasuna, biak ere direlarik ezinago erabakiorrak ki lortu efektivitate-kota altuagoak an komunikazioa (argitasun-eza ez da baizik efektivitate-falta maximoa noiz expresatzen edozer).

Eta gauza da ze hitz-ordena burulehenak horixe eskaintzen du, oro har: aukera potenteagoak, argiagoak, expresivoki moldagarriagoak (aukeran), eta finean efektivoagoak. Báda esparru zabala bezain kritikoa haruntzago zein esangura.