osteguna, uztaila 04, 2019

1659: "Uçac, anaya, oray ere gueyago dituc oronac eces egunac" [ezagutu da an 2011]

Azkenaurreko sarreran aipatzen genuen a-partikula konparatibo burulehena: "ezez...", zein agertzen zaigu an urté 1659 an ahoa e-pertsona bat zein zuzentzen zaion ki bere anaia an terminu hauek: 
[…] que le dixo al dicho Miguel de Alemán, su hermano, con mucha cólera estas raçones en vascuence: Jaincoaren passioa! Uçac, anaya, oray ere gueyago dituc oronac eces egunac, que en romance quiere decir: “Dexarlos, hermano, que, por la pasión de Dios, son las más horas que los días”, que al sentir de dicho testigo las dichas raçones son palabras de amenaças y desafío. [1659]
Textu hori dá aipatzen, besteak beste, an tesia e-Urtzi Reguero titulatzén "Goi-nafarrera arkaiko eta zaharra: azterketa eta testuak" (2017), behin konsultaturik jatorrizko textua zein eman zen ezagutzera duela oso gutxi, justuki Maiora Mendiak an 2011:
Nafarroako iparraldean jarraituz, Baztangoak dira orain dakartzagun esaldiak. Guztiak dira XVII. mendekoak, eta eskualdeko hiru herriri dagozkie: Amaiur, Irurita eta Arantzari, hain zuzen ere. Maiora Mendiak (2011: 148-152) eman zituen ezagutzera hiru lekukotasun hauek. [Urtzi Reguero, 2017:109]
Urtzi Reguerok dioenez:
Sintaxi aldetik, konparaziozko perpausak osatzeko eces partikula erabiltzen da: oray ere gueyago dituc oronac eces egunac (1659). [Urtzi Reguero, 2017:110]
Bide batez komentatu a-interesa e-partikula kontraitu hori ("ezez...") zeren biltzen baitu an 2 silaba hori bera zein "ezen ez..." edo "eze ez..." edo "ezi ez..." partikulek biltzen an 3 silaba, izanik horrela kasu askotan bereziki erabilgarria.

Baita komentatu, an haria e-azken sarrera, eze "ez" expletivoa an "ezen ez..." ez dela jada bere osotasunean expletivoa an "ezez...", non, behin kontrakzioa eginda, soilik litzake expletivoa bukaerako "-z" morfema

Azkenik esan ze adibideko baliabide burulehen horrek ez du aurkezten konparagai luze edo konplexua, baizik justuki alderantzizkoa, hemen ere.

2 Comments:

Blogger Unknown said...

Lagunak on Balbula:

Askotan dugu pentsatzen ze bakarrik gure hizkuntzak ditula arazoak. Zorionez edo zoritxarrez gaude oker gai honetan. Nire uste apalean, batzuk hizkuntzak dute lortu garapen maila bat eta beste batzuk gara gelditu bide erdian. Honek ez du esan nahi hau denik behin betirako, ezta gutxiagorik ere. Beti ahal dugu –eta behar dugu- jo aurrera, garatuz gure hizkuntza ahalik eta gehien. Eredua ez du zertaz izan behar bakarrik romanikoa, izan ahal da tik munduko edozein hizkuntza. Are gehio, guk asmatuko bagenu esaterako sintaxi bat ago evoluzionatua alderatua kin egungo edozein hizkuntza, inplementatu beharko genuen hitz orden berria eta hori izango zen gure ekarpena an egungo giza komunikazioa. Hau benetan diot, nahiz eta egun oso urruti gaude tik horrelako egoera bat.

Nahi dudana esan da, ez zaiola izan behar beldurrik aldaketari. Are gehiago, beldurra izan behar zaio ez aldatzeari, ez evoluzionatzeari, zeren honek gaitu eramaten modu saihestezinean heriotzara. Hau ahal dugu ikusi gure inguruan, dena aldatzen baita. Adibidez, enpresa mundua, teknologia, kirolak eta abar. ¿Zeinek du errepikatzen betiko eskema? Inork ez, zeren horrek luke suposatuko hondamendia, txikizio segurua.

Dut bidaltzen link bat non ahal duzuen irakurria artikulu bat, on Martin Ehala finlandiarra non idazten duen buruz sintaxi aldaketak lituanieran. Artikulu bikaina.

Txopi

https://www.sejongjul.org/download/download_pdf?pid=jul-7-1-49

osteguna, uztaila 04, 2019 6:58:00 PM  
Blogger Unknown said...

Lagunak:

Hemen duzue bigarren artikulo bat on Martin Ehala, agian ago interesgarri ezen lenengoa.

Txopi

file:///C:/Users/MIKEL/Downloads/How_a_man_changed_a_parameter_value%20(1).pdf

osteguna, uztaila 04, 2019 7:06:00 PM  

Argitaratu iruzkina

<< Home