PSZF(4): Chomsky bai dela ausarta!

[PSZF seriea, esan nahi baitá "Pello Salaburu-ren Zientzia Faltsua", hasi dá hemen] 

Chomsky-k dio an "Mintzairari buruzko gogoetak" (Gaiak, 1997; titulu originala: "Reflections on Language", 1975):

Mintzairaren azterketaren bitartez, haren (mintzairaren) egitura eta erabilera antolatzen duten printzipio abstraktuak idoro ahal izatea da ene arreta gehien erakartzen duena; printzipio horiek premia biologikoz dira unibertsalak, ez halabehar historiko hutsez eta espeziearen adimen-ezaugarrien ondoriozkoak. [14. or.]

Ikus azalpena ganik Xabier Artiagoitia hizkuntzalaria:

Gure hornidura biologikoak emandako dohaintzat jotzen du hizkuntza; gizaki orok partekatzen dugun Gramatika Unibertsala azken batean. Zer da orduan GU (Gramatika Unibertsala)? Hornidura genetikotik datozkigun, esperientzia aurretik jaiotzez giza espezieari dagozkion hizkuntz hatsarreak. ...

Gramatika Unibertsala egon badagoela joz gero, ... ["Hatsarreak eta parametroak lantzen", 2000:29]

Beraz, Chomsky-k postulatzen du ze existitzen dira printzipio abstraktu batzuk (deitzen baitzaie "hatsarreak") zein, akaso, inoiz deskubritu eta frogatu egin litezken, baina, deskubritu eta frogatu gabe ere, Chomsky hizkuntzalari hiper zelebratuak teorizatzen digu ze printzipio horiek premia biologikoz dira unibertsalak. Hau da, Chomsky esaten ari zaigu ze existitzen da mintzairaren egitura edo gramatika universal bat zein dén oinarritzen gain printzipio biologikoak gehiago ze gain printzipio komunikatiboak.

Frogatu al du Chomsky-k (edo Salaburu-k) existitzen dela gramatika universal hori? Ez. Eta hala ere dio ze gramatika hori déla universala, eta gainera biologikoa, eta areago: gure espeziearen ezaugarri (eta hori guztia basikoki zeren, bere ustez, haurrek oso azkar ikasten dute mintzátzen eta sortzen pensamendu propio eta originalak). Pello Salaburu-k esan leiké, zentzunez, ezen baieztapen generiko horiek dirá oso ausartak, baina ez du hor berak halakorik esan, ez horixe!

Nik, ordea, zer diot? Ba ze existitzen da ordena informatibo ahaltsu eta ireki bat, ordena deduktibo bat, ordena progresibo bat, ordena burulehena, zeinek oro har ahalbidetzen duén ematea informazioa an modu pausatuagoa, kontrolatuagoa, malguagoa, arinagoa, landuagoa... respektu ordena antiinformatibo ahul eta itxia, induktiboa, bapatekoa, buruazkena, zeinen interes orokorra mugatu ahal da ki kasuak non interesatzen baitzaigu adierazkortasun berezi bat, kasualki. Hizkuntza baten aurreneko estadioetan, sintaxiaren sorreran bertan, mezuak oso sinpleak eta kontextualak direlarik, halako sintaxi horrek paper inportantea jokatu daike (eta zinez jokatu zuen); baina argi dago ze, exigentzia komunikatiboak handitzen direnean, ordena komunikatiboa dá aurrerapausu komunikatibo ondo esanguratsua.

Hemen esan behar da ze, ordenaz gain, existitzen dira baliabide adierazkor alternatibo erabilterrazak, nola entonazioa; baina ze, estruktura eta baliabide prepositiboez gain, ez direla existitzen baliabide informatibo alternatibo errazak afin iritsi helburu informatibo ahaltsuago eta landuagoak (hor, estruktura eta baliabide prepositiboek markatzen dute diferentzia).

Nik diodana frogatu ahal da bai teorikoki bai praktikoki ("Mintzairari buruzko gogoetak" liburuaren beraren itzulpen lazgarria bera da ageriko froga bat non argi ikusten baita nola ordena deduktiboa bai da, oro har, esanguratsuki ahaltsuagoa ezi ordena induktiboa); eta, adibidez Euskal Herrian, existitzen dira mila aipu non argi gelditzen dén arazoaren muina.

Teoria eta evidentzia sendo horietan oinarrituta, nik egin nuen aurrikuspen universal bat: alegia, baldintza orokor arruntetan, hizkuntzek joko dutela aldé estadio diskursiboa non garatzen dirén aukera gehiago eta arinagoak, efizienteagoak eta efektiboagoak, kantiatean eta kalitatean. Hori, bistan denez, ez da baizik konklusio logiko bat zein dén ateratzen ti aurreko lan guztia, besterik ez.
 
Guztiarekin ere, Pello Salaburu-k niri egiten dit kritika (eta ez Chomsky-ri). Ikus an bere "Euskararen etxea":

Zuzena da funtsezko hipotesia? Zuzena da euskarak indar komunikatibo ez garatua duela, eta hizkuntza guztien garapena beti alde batera gertatu dela? Egia da ez-garatze horren kontua, hala bada, hizkuntzaren barneko zerbait dela?

Nik ez dut uste galdera hauek hain erantzun erraza duten. Hasteko, sei mila hizkuntza inguru ditugu lurrean, eta haiei buruz baieztapen generikoak egitea ausarta da, gutxieneko zerbait esatekotan. Bestetik, izen handiko hizkuntzalariek aipatu izan dute ...

Nik, Salaburu jauna, soilik egin dut teoria ondo fundamentatua an argumentuak eta evidentzia, eta hortik ilki dut nire konklusio falsagarria, zein, ondo fundamentatua egoteagatik, ez den batere ausarta; bitartean-eta Chomsky-k egin du teoria gaizki fundamentatua (eta horrexegatik ausarta), eta areago, nekez falsagarria (nóla erakutsiko dugu bere teoria horren falsutasuna?). Hala ere, Salaburu-ren ustez, nik egiten omen ditut baieztapen generiko ausartak: Salaburu jauna, hau ez da serioa.

Diferentzia handiak aparte utzita, akaso Darwin-ek aztertu al zituen munduko animalia guztiak lehenago ezi proposatu bere teoria evoluzionista? Akaso Newton-ek bota al zituen munduko sagar, fruitu eta objetu guztiak lehenago ezi plazaratu bere teoria? Akaso Einstein-ek bidaia intergalaktikorik egin al zuen noiz aurkéztu bere teoria orokor universala (zeinek zabaltzen zuén Newton-en teoria)? Jakina ezetz, teoria bat paperaren gainean egin ahal da, ondo erabiliaz eskura daukagun evidentzia, eta ondo erabiliaz logika, zein baita zentzuna.

Baieztapen generikoak egitea ez da arazo berezia baldin ondo fundamentatuak badaude; arazoa da teoria gaizki fundamentatua egotea, zein baita justuki Chomsky-k egiten duena. [61] [>>>]