ostirala, ekaina 30, 2017

Divergentzia gehiago egotea ezin da interpretatu nola aurreikupen-efizientzia handiagoa

Hiztunak, aukera sintaktikoa badute, dira saiatzen kokatzen ez-itxarondako informazioa behin informazio hori egoki kontestualizatua denean, esaldi bukaeran, horrela interpreta dadin errazago eta efektiboago. Oro har, zenbat eta gutxiago espero informazio bat, zailagoa izanen da gure entendimenduan integratzeko (interpretatzeko): hortik dator interesa hon kontestualizatzen progresivoki informazio berri hori, eta bereziki informazio akontestualena.

Eta horixe da arrazoia zeinengatik munduko hizkuntzek duten jotzen ki kokatzen thema lehenago ze rhema. Eta rhemaren barruan, parte gutxien rhematikoak (nola aditza) lehenago ze parte rhematikoagoak (nola, tipikoki, objektua eta bere osagarriak). Eta detaileak dira izaten gutxiago aurreikusgarriak ezi euren referenteak, eta osagarriak gutxiago aurreikusgarriak ezi buruak. Azken buruan, horixe bera da arrazoia zeinengatik munduko hizkuntzek duten jotzen ki izaten SVO eta burulehenak. Nahi dute lortu interpretazio hobea, errazagoa eta modu eraginkorragoan.

Modu batera edo bestera, arrazoi (edo nahiago bada: kostu) interpretatibo hori egon liteké, nire ustez, azpi arrasto elektrofisiologiko divergenteak zein erakusten dituzte ez-itxarondako hitzek respektu itxaronadako hitzak. Arrasto erlatiboki divergente horiek lukete adieraziko nolabaiteko kostu interpretatibo gehigarri bat hon ez-itxarondako hitzak respektu itxarondakoak.

Molinaroren eta besteren artikuluan (2017), euskaldun natiboek gaztelaniaz dituzte erakusten dibergentzia gehiago ezi gaztelaniadun natiboek gaztelaniaz. Saiatzea interpretatzen hori an terminuak hon aurreikuspen-efizientzia handiagoa (nola egiten duten Molinarok eta bestek) iruditzen zait erratua. Izatekotan, alderantziz izan beharko litzateke: dibergentzia gutxiago, eta aurreikuspen-efizientzia handiagoa.

Dio Molinarok, erantzunez ki Nerea Azurmendi kazetaria:   
- Y la conclusión ha sido...
-Que la habilidad de predicción era más eficiente entre quienes tenían al euskera como lengua materna. La lengua materna era, de hecho, la única diferencia entre los integrantes del grupo objeto de estudio. Todos eran bilingües, con el mismo nivel de competencia en euskera y en castellano. Las pruebas, por cierto, se hicieron en castellano. [Molinaro, El Diaro Vasco, 2017ko ekainaren 1a]
Ez, esperimentu horretan, natibo euskaldunek (gaztelaniaz) dituzte erakusten ber dibergentziak zein erakusten gaztelaniadun natiboek ere (gaztelaniaz), eta baita gehiago ere. Izatekotan, gutxiago efizienteak izanen lirateke.

______________________________
Irakur ere sarrera hauek
1:  Unitate sintetikoak vs analitikoak
2.: Marko orokorra: "...retrasa mucho..." (Molinaro, 2017) 
3.: Arrasto elektrofisiologikoen balio osagarria
4.: Hitz-generoa desagertuko balitz ere...