astelehena, uztaila 08, 2019

Nondik garatu da "hain" partikula konparativoa?

Aurreko sarreran aipatzen genituén ondorengo bi esaldiak e-Mikoleta (Modo breue de aprender la lengua vizcayna, 1653):
Baize enaz orren delikadua zein judegua barikuz. Mic 13r. Dala berori aen ondo etorri zein urte onak. Ib. 13r. [OEH, Mikoleta, 1953]
non, esaldi banatan, elkarren ondoan dauzkagu "orren" eta "aen" partikula konparativoak, zein, bestalde, ez diren baizik bigarren eta hirugarren pertsonak e-erakusle singularrak ("ori" eta "a") an kasu genitivoa, eta justuki hirugarren persona horretatik gramatikalizatuko zaigu "ain" edo "hain" forma, segun dialektoa (besteak beste). Dio OEH-k buruz etimologia e-partikula hau:
HAIN: Etim. Contracción de (h)aren, vizc. ant. aen, genitivo del demostrativo de. 3.a pers. v. FHV 141. [OEH]
Eta gauza da ze, nahiz existitu lehenengo eta bigarren pertsonetako konparativoak ere ("honen" eta, nola ikusi an goragoko adibidea, "horren"), hirugarren pertsonakoa erabil liteke tzat edozein pertsona:
HAIN: Tr. De uso general. Aunque originalmente se refiere al 3.er grado demostrativo, ya desde los textos más antiguos parece ser empleado indistintamente para todos los grados. [OEH]
Ikus, gainera, ondorengo aldaera dialektalak:
HAIN: Tr. La forma arcaica aen la emplea Micoleta (y modernamente Orixe), pero ya en textos vizcaínos anteriores se documenta ain. Hay kain en textos salacencos y roncaleses, y gein en aezcoanos. En DFrec hay 725 ejs. de (h)ain y 2 de aiñ. [OEH]
Eta gauza da ze, mediozta gramatikalizazio-prozesu sortzaile hori, orain existitzen dira, ondo diferentziatuak, alde batetik "haren" hirugarren pertsonako erakusle genitivoa, eta bestetik "hain" partikula konparativoa, zein, nahiz ziren jatorriz bat eta bera, orain betetzen dituzté funtzio ondo ezberdinak.

Eta holaxe, esan nahi baita erabiliz material zaharrak an funtzio berriak, holaxe gramatikalizatzen dira baliabide sintaktiko berezitu berriak, holaxe garatzen dira sintaxiak, eta, jakina, eurekin batera hizkuntzak.