astelehena, maiatzak 04, 2020

Eta, euskal aditz batuan ahaztuenetan ahaztuena....: "egin" laguntzailea

Atzo (eta baita adibidez herenegun) kritikatzen genituen Euskaltzaindiak egindago zenbait aukera respektu euskal aditz batua, non, genioenez, agertzen zaizkigu zenbait forma ondo luze, zail eta are inpraktikable, denak ere oinarrituak an "*ezan" laguntzailea. Baina báda beste aukera orokor bat zein gutxitan hartzen den kontuan, bihurtu delarik beste ahaztu horietako bat: "egin" laguntzailea.

Akaso baten batek esan lezake ze hala gertatzen da zeren, ezaguna denez, euskara batua, eta bereziki euskal aditz batua oinarritzen da an gipuzkera, eta zehazkiago an beterriko gipuzkera, eta hor ez direla hain ondo egokitzen "egin" laguntzailearen formak. Baina, esan behar dugú biribilki, hori ez da horrela; izan ere, "egin" laguntzailea erabili dá an gipuzkera atzorarte eta existitzen dá "egin" laguntzailearen versioa (nolabait esan), zein erabil liteke bihartik bertatik, eta zein den ondo regularragoa eta sinpleagoa zein oraingo batuko aukera. Aukera horren subjuntibo-formak dirá:
deion  = diezaion
deidazun = diezadazun
deiguzuen = diezaguzuen
deieten = diezaieten
eta pluralak:
deizkion  = diezazkion
deizkidazun = diezazkidazun
deizkiguzuen = diezazkiguzuen
deizkieten = diezazkieten
Osatzen da guztiz regularki tikan forma indikatiboa, gehituz "-e-" ki hasierako morfema ("d-", "n-", "h-", "zen-", "z-" edo "gen"), eta bukatuz kin subjunktiboko "-n" orokorra, baldin ez badu:
didazu (ind) -> deidazun (sub) [diezadazun]
nizun (ind) -> neizun (sub) [niezazun]
zenizkigun (ind) -> zeneizkigun (sub) [zeniezazkigun]
zizkidaten (ind) -> zeizkidaten (sub) [ziezazkidaten]
Dena dá, diogunez, ondo regularragoa eta sinpleagoa zein oraingo batua. Eta hor da, aukeran. []

Etiketak:

3 Comments:

Blogger Gilen said...

Hona pluraleko formen konparazioa adizki klasikoak ere inklus:

dietzon = deizkion = diezazkion
dietzadazun = deizkidazun = diezazkidazun
dietzaguzuen = deizkiguzuen = diezazkiguzuen
dietzen = deizkieten = diezazkieten

astelehena, maiatzak 04, 2020 11:27:00 AM  
Blogger Josu Lavin said...

Batueraz deion eta deGion eta dirade.
Niri forma labur hauec gustatzen çaizquit, baina nahiago ditut naffarrerazcoac (dieçon eta).
Bizcaierazco horiec ere osso onac (deion, deizquion/deioçan).

astelehena, maiatzak 04, 2020 12:32:00 PM  
Anonymous Anonimoa said...

Barkatuko didazue nire ignorantzia baina noiz nintzen txikia genuen erabiltzen aditza an oso modu praktiko, xinple eta eraginkor:
- Berari emateko
- Zuk gu etxera ekartzeko
- Nik zuek ikusteko
- ...

Edo besterik gabe: emateko, ekartzeko, ikusteko... zeren kontestuak esaten digu zein den subjektoa ta opbjektoa.

Txopi

astelehena, maiatzak 04, 2020 10:26:00 PM  

Argitaratu iruzkin bat

<< Home