astelehena, uztaila 04, 2005

"Edozein informazio": zein zentzutan?

Zer esan nahi dugu noiz diogun ze hizkuntza regresibo batek eman dezake edozein informazio?

Hizkuntza regresiboek badute ezintasun praktikorik respektu progresiboak: izan ere, hizkuntza regresiboek ezin dute berdin sortu estruktura informatibo-sendo-aberats-pausaturik; hau da, ezin dute iritsi diskursibitate-gradu biziki gozagarri hori zein lortzen baitute ofizioz hizkuntza progresiboek. Hain zuzen horrexegatik, ezin dutelako, regresiboek bilatu behar dituzte bigarren mailako ADABAKIAK respektu lehen mailako SOLUZIO SINTAKTIKO-KOMUNIKATIBO OPTIMOA, zein progresiboek eskaintzen baitute sistematikoki.

Baina, hizkuntza regresiboak ez badira berdin informatiboak, ¿zein zentzutan esaten dugu ze hizkuntza regresiboek ahal dute eman edozein informazio?

Ikus dezagun adibide bat jarria per Juan Garzia an bere Joskera, lantegi (370 or.):
Los jugadores de la Real que regresaron ayer de su compromiso con la selección, y que, como todos sabemos, tuvieron una brillante actuación, han sido recibidos calurosamente por el numeroso público que asistió al entrenamiento en Zubieta. [1. bersioa]
Esaldi hori emateko, Juan Garziak proposatzen digu honako hau:
Denok dakigunez, Realeko jokalariak ederki aritu ziren Selekzioarekin jokatu zuten partiduan. Atzo itzuli ziren, eta Zubietan eurrez bildu den jendetzak oso harrera beroa egin die.
Gainera, alternatiboki, eskaintzen digu beste hau (komentarioa ere berea da):
Bistan denez, bigarren esaldiko erlatibo-prepausa ere ez da nahitaez horrela ematekoa:

Atzo itzuli ziren. Zubietan jendea eurrez bildu zen entrenamendua ikusteko, eta oso harrera beroa egin zien.
Hau da, aukerako bigarren bertsioa litzateke hau:
Denok dakigunez, Realeko jokalariak ederki aritu ziren Selekzioarekin jokatu zuten partiduan. Atzo itzuli ziren. Zubietan jendea eurrez bildu zen entrenamendua ikusteko, eta oso harrera beroa egin zien. [2. bersioa]
Juan Garziaren bide beretik, ni animatuko nintzake ematen beste bersio alternatibo are lauago hau ere:
Realeko jokalari batzuek partidu bat jokatu zuten Selekzioarekin. Denok dakigunez, partidu horretan ederki aritu ziren. Atzo itzuli ziren. Zubietan jendea eurrez bildu zen. Jende horrek Realeko jokalarien entrenamendua ikusi nahi zuen. Jende horrek oso harrera beroa egin zien atzo etorritakoei. [3. bersioa]
Argi gelditu dadila: esaten dugunean ze hizkuntza regresiboetan eman daiteke edozein informazio, onartzen ari gara ze 3. eta 1. bersioetan da agertzen informazio berbera, hau da, ezen bi bersio horiek dira informazionalki baliokideak. Zentzu zehatz horretan esaten dugu.

Baina gauza bat da informazioa ematea, eta beste gauza bat da nola ematen den informazio hori; eta azken ikuspuntu horretatik egon daitezke testu (edo diskurso) koherenteagoak, progresiboagoak, erosoagoak, ulergarriagoak, pausatuagoak, jarraituagoak, egokituagoak... eta, finean, eraginkorragoak.

Adibidez, 3. bersioan jan dugu hierarkizazio aberats guzti hori zein den agertzen an 1. bersioa. Nolabait esan:

1. bersioak badu erliebe bat, non perpaus eta osagarri batzuk daude eskegita ti beste batzuk sortuz sistema osotu eta biribildu bat non erlazio guztiak baitaude agerian.

3. bersioan, aldiz, erliebe hori desagertuta dago (hala gertatu da, neurri handi batean, 2. bersioan ere), eta aurkitzen dugu testu (edo diskurso) lauagoa, mekanikoagoa eta, edozein kasutan, zurrunagoa eta mugatuagoa (nahiz-eta, goiko zentzuan, informazio guztia eman).

Baldin 1. bersioa bada mapa bat kin erliebea, orduan 3. bersioa da mapa bat non agertu, agertzen baitira herri edo informazio guztiak, baina erlieberik gabe, edo nahiago bada, esanguratsuki erliebe gutxiagorekin (esanguratsuki erliebe gutxiago jartzen da zeren esanguratsuki nekezagoa da erabiltzea erliebea an hizkuntza regresiboagoa, bai kodifikatzeko, bai deskodifikatzeko; eta horrek kritikoki baldintzatzen du edozein emaitza komunikatibo). Emaitza optimo regresiboa da esanguratsuki mugatuagoa ezi optimo progresiboa, eta esanguratsuki gutxiago eraginkorra, oro har.

Adibidez, Juan Garziaren 2. bersioan ematen da ondorengo esaldia guztiz nagusiturik, lehenengo plano gordin batean: “Atzo itzuli ziren”, halatan ze ematen zaio intentzio bat (ikus hau eta hau) zein ez zeukan noiz agertzen baitzen bigarren plano batean, barne estruktura konplexuago bat: "... que regresaron ayer de su compromiso con la seleccción ...).

Hemen, gainera, bada beste puntu bat: bigarren planoan zentzua duen informazioak ez du zertan zentzurik izan behar an lehenengo planoa.

Etiketak: , ,

3 Comments:

Blogger Josu Lavin said...

Arratsaldeon Jesus,

Catalunyatik idazten dizut non aste pare bat ematen ari gara.
Hemen gazteek ez dute ezein ere oztopo catalanez mintzatzeko. Ez da hemen gertatzen euskararekin gertatzen ohi dena behin 11 ezpa 12 urtetara ezkero. Catalana hizkuntza normala da catalanak ere diren bezala. Haien prensa erosten eta irakurtzen dut ezein ere zailtasunik gabe: Hizkuntza normala darabilate eta!
Gaixo euskaldun anormalak!
Gaixo euskara anormala!

Josu Lavin
**********

igandea, uztaila 10, 2005 3:40:00 PM  
Blogger Bereterretxe said...

Kataluniaren eta Euskal Herriaren artean duzuen alde negargarrian, nik uste, eragiten dute kontu sozio-politikoek hizkuntzaren eiteak baino areago. Bistan da katalana errazagoa dela edozein Romanicadunentzat, baina ziur nago suediera eta suomiera arras ezbedinak direla ere. Euskararen izaera postpositiboak du erru guztia orduan? Baliteke, neurri batean. Behin eta berriz jarkitzen zarete Euskaltzaindiaren euskara batuari, baina halere nik ez dut hain exkax eta murritz ikusten, bai ordea gehienek ematen dioten interpretazio eta erabilera. EGLUn aukera ugari agertzen dira, baita aztertu samartzen ere klasikoen jarrera burulehena. Osterantzean, hainbatek aukera hori zabaltzen digute (ikus B. Hidalgo edo are IVAPen "GALDEZKA"). Beste kontu da hedatzaileak eta ondorioz herria horretaz behingoan jabetzea. Arian-arian ibili beharreko bidea dugu eta, ez dago dudarik, sistema prepositiboaren afera mahai gainean azalduko zaigu puntu batera garenean. Baina horretarako, eta honetan Josunekin ados nago, euskarak izan behar du benetako komunikabide, ez sinbolo bat ez itxurak emateko zuribidea. Izan ere Jesusek aldezten duena ez dago euskaldunen gogoetan hauek ez baitute euskara, derragun, "bitalki" ("vitalki") baliatzen, gizartean ez baitu inongo estamenturik zeharo euskaraz funkzionatzen, etab. Honetan bai adi dezakegu Kataluniaren aldeko diferentzia. Eta hau ez da Katalunia zeren euskara, bere txikian, ez baita ekonomikoki rentablea (bai "errentagarria"-ri munstrokeria deritzat), eta gure agintari abertzaleak (halakoak ditugun lekuetan) gehiago ari dira ekonomiari begira ezi kulturari, arrazoi dena askoren ustez. Hau ez da Katalunia ere zeren hango nagusiek beti izan baitute eraspen handia hizkuntzaren aldera. Amaitzeko nik uste dut biziki ondo molda gaitezkeela euskararen baliabide prepositibo klasikoekin, bidea itxi barik ekarpen eta proposamen berrie. Halere ez nuke hizkuntza ikusi nahi guztiz bestelakaturik. Beharrezkoa den arloetan begi onez dakusat lizentzia handiagoak onartzea (h.n. matematikan).

Josu kontatu nizun behin egiteko xedea nuela hiztegi bat. Egia esan, daramadan abiaduraz uste dut amaituko dudala 2050 aldera. Dena den asmoa eta egitura aski definituak ditut eta preposizioak erabiltzen ari naiz alor berezi batean: etimologiak. Hona adibide bat: abondat [frantsesa, tik latin abundans, orai. part. en abundare ‘abondatu, gainezkatu’].

Ea noizbait ikusten dugun proiektu hau gauzaturik. Beharbada ordurako euskara izango da guztiz prepositiboa.

astelehena, uztaila 18, 2005 2:20:00 PM  
Blogger Jesus Rubio said...

Kaixo Gilentxo:

Zure jarrera kritiko eta ireki hori da aire freskoa, bereziki euskararen munduan, non begirada kritiko eta irekiak lausotzen baitira hantxe non amaitzen baitira soluzio errezak (barne hizkuntza estandarra).

Eta gogoratu nahi dut, eta azpimarratu, ezen hemen sakoneko kontua da geure esku izatea (edo ez) pentsabide irekiagoa, koherenteagoa, ahaltsuagoa, ..., eta hori guztia ez dela ahuntzaren gauerdiko eztula.

Afera honi kendu dakioke inportantzia, nola egiten dute gure guruek azken buruaren buruan, baina afera ez da horregatik izanen gutxiago inportantea.

Zeren preposizioen atzean dago bidea buruz (hacia) bizitza komunikatibo esanguratsuki hobeago bat (gutxiago estua), bizitza komunikatibo esanguratsuki aberatsago bat (gutxiago ahalkea), bizitza komunikatibo esanguratsuki kontrolatuago bat (gutxiago bapatekoa), bizitza esanguratsuki komunikatiboago bat (gutxiago regresiboa); eta hori, jaun/andreok, asko da.

ostirala, uztaila 22, 2005 10:55:00 AM  

Argitaratu iruzkina

<< Home