asteazkena, uztaila 10, 2019

Defektuz, "zein" monosilabikoa

Dio atzoko sarreran Txopik:
Zein da gehio motza ezen Zeinda. Biak ahal dute sostengatu esaldi bera baina lehenak du ematen informazioa an modu gehio arin eta gainera du kargatzen memoria gutxio. [Txopi]
Bai, oro har, ona izaten da hitzak laburrak izatea (edo gutxienez aukera laburrak izatea): gauza da ze diskursoaren adreilu komunikatiboak (informazio-unitateak) mugatuak dira ki 7-8 silaba, eta ezin ditugu silaba horiek alperrik gastatu: zenbat eta hitz laburragoak, informazio gehio sartu ahal izanen dugu informazio-unitate bakoitzean, eta, alde horretatik eta oro har, hobeki moldatuko gara.

Eta hori hola izanik oro har, bereziki hola da an kasua e-hitz funtzionalak, nola genioen hemen:
Frogatu da ze, hizkuntzetan zehar, hitz funtzionalak izaten dira esanguratsuki laburragoak ze hitz ez-funtzionalak. Eta logikoa da, zeren hitz funtzionalak dira, alde handiz, maizen erabiltzen diren hitzak (inglesez: "the", "of" eta "and" omen dira hiru hitz erabilienak). Halako hitz funtzionaletan inportantea dirudi laburrak izan daitezen, zeren, esan bezala, euren luzera izan liteke hesi bat per euren erabilera.  [Balbula, 2006]
Bai, hitz funtzionalak maiz erabiltzen dira, eta hobe baldin laburrak izan. Inglesez, adibidez, partikula konparativo erabiliena dá "than", zein aparte izan burulehena, dén monosilabikoa. Luzeraz mintzo ginen berriki hemen ere:
Bide batez komentatu a-interesa e-partikula kontraitu hori ("ezez...") zeren biltzen baitu an 2 silaba hori bera zein "ezen ez..." edo "eze ez..." edo "ezi ez..." partikulek biltzen an 3 silaba, izanik horrela kasu askotan bereziki erabilgarria. [Balbula, 2019]
Alde horretatik, "zein" dá monosilabikoa bitarten "zeinda" edo "ezen" edo "ezez" dirén bisilabikoak eta, hortaz, gutxio arinak.

Baina, bestalde, aukera luzeagoak ere izaten dute euren lekua noiz nahi ditugun lortu helburu bereziak, zein doazen haruntzago zein arintasun hutsa. Adibidez, duela sarrera gutxi aipatzen genituen partikula eta expresio expletivoak nola "ez" an "zeinda ez" konparativoa, zeinen helburua izaten zén nagusiki expresivo-argitzailea. Hemen genioenez:
  • Helburu expresivoa, bilatuz adibidez ze mezua indartsuago hel dadin ki bere jasotzailea (esangura berdina izanik ere).
  • Helburu argitzailea, bilatuz ze mezua argiago ailega dadin ki bere jasotzailea. [Balbula, 2019]
Ohartu ze "zeinda ez" horretan ez da soilki "ez" expletivoa, baizik-ere "-da" morfema ("-eta"); esan nahi baita ze, "-da" morfema kenduz gero, esangura ez dela aldatzen ("-da" hori litzaké indartzaile moduko bat).

Konkretuki goiko adibidean, akaso autoreak nahi izan du evitatu errepikapena e-"zein" partikula (konsekutivoa eta konparativoa), eta akaso aukeratu du "zeinda" luzeagoa eta printzipioz intensoagoa afin eman indar gehiago ki perpaus konsekutivo luzeagoa. Esan nahi baita ze, aukera labur-arinak ia ezinbestekoak izanik ere, bestelako aukera luzeago berezituek ere bádute euren lekua noiz bilatu efektu bereziak. Defektuz, ordea, "zein" monosilabikoa.

1 Comments:

Blogger Unknown said...

Bai, ados. Alderatuz kin egungo teknologia, antzeko galdera dut ipiniko:

-Ona al da kotxeak arinak izatea?

Batek esan ahal du: bai. Gehio bixkorra, gutxio kontsumo, hobe frenatzean...

Eta beste batek ahal du esan: ez. Ziurtasuna da gehien inportantea.

Biak daukate arrazoia. Dira erantzun erlatiboak. Gainera ez ahaztu dela errazago ulertzea hizkuntza bat zeinek duen hitz luzeak. Mandarina omen da oso zaila entenditzea. Ingelesarekin ere zenbat arazo filmak eta ikustean. Dena dala, natiboak ez dute arazo hau.

Txopi

asteazkena, uztaila 10, 2019 11:44:00 AM  

Argitaratu iruzkina

<< Home