asteazkena, maiatza 28, 2014

Erantzunez i MC (3): Hain sinplea nola...


Afera da hain sinplea nola izan ala ez izan "hiru" zenbakia, edota izan ala ez izan konjunzio koordinativoak nola "eta" edo "edo" (adibidez).

"Hiru" zenbakiak ez du sortzen kontzeptua hon "hiru", ezta ere "eta" edo "edo" konjunzioek sortzen ideia hon koordinazioa, baina bai dute biziki laguntzen expresatzen eta konbinatzen ideia horiek an modu eroso bezain preziso eta an edozein textuinguru komunikativo: dialogikoa zein monologikoa, mintzoz zein idatziz.

Gainera, horiek valiabideak, edozein hizkuntzatzan ere non diran garatzen, dira oso-oso erabiliak an edozein textuinguru komunikativo. Zergatik?

larunbata, maiatza 24, 2014

Erantzunez i MC (2): Hurford: ..., Pirahã is both simpler and has less expressive power than many other languages.

Nolabait esan, 
  1. zenbatzea anumerikoki (hots, subitizatzea) izango litzake nola moztu ogia kin esku soilak (ez baita erabiltzen tresna berezitu eta egokiturik nola diran aiztoa edo zenbakiak),
  2. zenbatzea numerikoki (hots, kontatzea) baina erabiliz sistema numeriko ez-osoa, edo osoa baina atzerakargatua (hala nola binarioa), izango litzake nola moztu ogia kin aizto kamutsa, eta azkenik,
  3. zenbatzea numerikoki eta erabiliz sistema oso eta erosoa izango litzake nola moztu ogi zenbatzailea kin aizto zorrotza (ikus nire artikulua an Mikelen liburua).
Antzera ere,
  1. hitzak konbinatzea ken erabili tresna sintaktiko berezitu eta egokiturik litzake nola moztu ogia kin esku soilak (soilik erabiliz juxtaposizioa arten elementu oso sinpleak an modu oso atomizatua); 
  2. hitzak konbinatzea erabiliz sistema sintaktiko murritza (non ez dan, adibidez, valiabide subordinatzaile bereziturik ki eman perpaus erlativoak), edo erabiliz sistema oparoa baina atzerakargaturik, litzake nola moztu ogia kin aizto kamutsa; eta azkenik 
  3. hitzak konbinatzea erabiliz sistema sintaktiko oparoa eta erosoa (non aise konbina daitezken bai sintagmak bai perpausak segun intentzioa) izango litzake nola moztu ogi sintaktikoa kin aizto zorrotza (ikus nire artikulua an Mikelen liburua).
Hizkuntza pirahãn ez da oraindik garatu zenbakirik eta ez da oraindik garatu ia batere tresna koordinatzaile edo subordinatzaile explizitu eta espezifikorik ki konbinatu an modu egokia hala sintagmak nola perpausak segun intentzio komunikativoa (ez da oraindik garatu tresna koordinatzailerik nola "eta" edo "edo" ezta ere tresna espezifikorik ki adibidez eman perpaus erlativoak); eta areago, ez da garatu mekanismorik ki pilatu izen-modifikatzaileak an izen-sintagma trinko eta manejagarriak nola:

    Kupel handi gorri batzuk

halatan non duten ematen izen-modifikatzaile horiek banan-banan, an modu hiperatomizatua nola dan:

    Kupela gorria. Kupela handia ere da. Kupel batzuk dira.

Behar al da froga gehiagorik ki demostratu bádirala hizkuntzak non dan garatu sintaxi-aukera potenteagoa, flexibleagoa, fluituagoa...?
Even if Everett [hori da ikerlaria zein gehien dun azertu hizkuntza pirahã] were not right on all details, Pirahã is both simpler and has less expressive power than many other languages. [Hurford, The origins of grammar, 2012:394]
Deitu "botere expresivo gutxiago", deitu potentzia komunikativo gutxiago, deitu garapen sintaktikoa, deitu progreso sintaktikoa, deitu nola nahiago duzun, baina ez ukatu bádirala hizkuntzak non dan garatu sintaxi-aukera potenteagoa, flexibleagoa, fluituagoa...

astelehena, maiatza 12, 2014

Erantzunez i Moreno Cabrera (1): Teknologia

Moreno Cabrera (MC) mintzo zaigu gain ...
… la falacia de considerar que las lenguas son una especie de objeto que utilizamos para comunicarnos. Es evidente que un cuchillo romo no corta igual que uno afilado y, por tanto, un cuchillo romo limita nuestra capacidad de cortar y un cuchillo afilado la potencia. Pero las lenguas no son objetos que se utilicen para comunicarnos, sino que son el producto siempre efímero, inestable y ocasional de la puesta en práctica de la capacidad lingüística de los seres humanos. … No parece lícito, desde un punto de vista lógico, observar una determinada actuación y luego decir que esa actuación limita o potencia esa misma actividad. Por tanto, desde el punto de vista que mantengo aquí, no tiene sentido la pregunta de si tal lengua tiene o no mayor capacidad comunicativa que otra. (Moreno Cabrera 2014:66-67, enfasia nirea)
Baina, zein hitz-joku mota da hori guztia? Zer esan nahi du ze aktuazio batek ezin lezake mugatu edo potentziatu ber aktuazioa? Zergatik aizto zorrotz batek ahal du potentziatu aktivitatea hon moztu ogia, eta zenbaki-siztema zorrotz batek ezin du potentziatu aktivitatea hon kuantifikatu zenbat ogi dauzkagun? Zer dala-ta ezin genezakeen konparatu ea eraginkorragoa dan (errazagoa, zehatzagoa...) kuantifikatzea numerikoki (zenbakitzea) edo anumerikoki (subitizatzea)? Konparazio hori ez da soilik zilegi, baizik egin egin dala.

Erakutsia izan danez (ikus nire artikulua an Mikelen liburua), zenbakiak ez dira baizik tresna kognitivo zenbatzaile berezitu eta zorrotzak zein duten laguntzen egiten errazago eta zehatzago aktivitatea hon kuantifikatu. Hortaz, guztiz zilegi da esatea ze zenbakiak dira nola aizto zorrotzak zeinekin dugun ebakitzen zenbatasuna an modu eroso bezain preziso, bitarten zenbatze anumerikoa litzaken nola aizto kamutsa, zein «es evidente que […] no corta igual que uno afilado y, por tanto, […] limita nuestra capacidad de cortar [zenbakien kasuan: de contar] y un cuchillo afilado la potencia».

Eta ber gauza esan daiteke respektu tresna linguistikoak zein diran erabiltzen ki koordinatu edo subordinatu perpausak edota sintagmak: tresna horiek ere dute laguntzen "ebakitzen" gure mezuak erosoago, fluituago eta egokituago respektu gure intentzio komunikativoak an edozein diskurso-mota, ahoz edo idatziz (argi eta garbi potentziatuz gure ahalmen rekursivo-diskursivoa). Eta hortxe zentratu beharko litzake debate hau, justuki an esparrua hon mekanismo liguistiko zehatzak, aztertuz euren tresnatasuna azpi baldintza komunikativo orokorrak, non, esan gabe doa, diran sartzen exigentzia linguistiko konplexuak an edozein textuinguru komunikativo.
Structures such as finite complementation may be likened to linguistic  “tools“ or “technology“. The cognitive ability to handle finite complementation must have already been a feature of the human brain in the more distant past. But in the development of human society, tools and technological practice lag behind cognitive potential (Renfrew 1996). The appearance of the actual mechanisms of finite complementation, the lingusitic “technology“, seems to be a recent feature in the history of many languages. (Deutscher 2000:185-186, enfasia nirea)
MCk, eginaz gala hon kapazitate nahastaile sinesgaitza, nahi du desbideratu debatea.