asteazkena, azaroa 26, 2014

Mekanismo propioak: "amorez eta..."

J.M. Agirre itzultzaileak hemen:
Tradizio literarioan hasitako bidea, ez eten, baizik eta osatu eta aberastu egin beharko genuke, hizkera juridiko kultu eta funtzional bat sortzeko. Ildo horretan, helburuzko esapide prepositibo bat falta zaigularik, ETAren sailean “amorez eta” proposatuko nuke, “amoreagatik” zaharretik abiatuta.
Bai, hala da.  Osatu eta aberastu ordez-ta estutu eta pobretu.

astelehena, azaroa 17, 2014

Mekanismo propioak: "... egin dezagun arren" vs."arren(-eta) ... egin dezagun"

Hortxe daukagu, beheko iragarkian erdialdean, "arren..." estruktura finala bi alditan erabilia an esaldi berbera. Izatez, "arren(-eta)..." prepositivo hori ez da baizik produktua ti desdoblatu prepositivoki bere valiokide pospositivoa ("... arren"). Esan nahi baita, "...egin dezagun arren" =   "arren ... egin dezagun":


Soilik nahi nuke azpimarratu ze mekanismo hori da propioa ho(n) euskara.

asteazkena, azaroa 05, 2014

Mekanismo propioak: "bitartean eta..."

An nire "Euskararen garabideak" (Alberdania, 2002) zan agertzen honako bikote hau:
"...-n bitartean" = "bitartean(-eta)..." (62. orr)
adibidetúz euskararen mekanismo sintaktiko bat nondik sor litezke baliabide prepositivoak. Eta gauza da ze, 1985 urtean, Joanes Urkijok bázun hiru aldiz erabilia "bitartean eta..." prepositivoa an artikulu bat titulatzen "Zenbait mito" zein zan publikatu an aldizkari literarioa deitzén "Ttu Ttuá" (0.3 zenbakia, 85eko negua). Ikus:
1.: Mota honetako mitoetan jatorri duten gaiak zientzi-fikzioan aurkitzen ditugu ugarien, genero honek azken berrogei urteotan izan duen gorakadari esker eta beharbada beraren tradizio laburraren ondorioz, bitartean eta gainontzeko generoen bilakapena mitoen baztertzean edo gutxienez maskaratzean amaitu den. (6. orr.)

2.: Bizitza zer den azaltzea zail samarra bada ere, gure kontzepzioen arabera (ez gara orain hasiko kontzepzio horien zuzentasunaz eztabaidatzen) badakigu bederen lurra ez dela bizi, bitartean eta gizakiok bai. (8. orr.)

3.: Dr. Jekyll eta mister Hyde gaitzaren indarren adierazpen dira, bitartean eta Supermanek ongiaren indarrak askatzen dituen. (8. orr.)
Beraz, hor dugu "bitartean(-eta)..." prepositivoa, printzipioz edozeinek erabiltzeko prest (hori edo akaso beste aldaeraren bat, nola diran "bitartean..." soildua, edo "bitarten..." berezitua).

astelehena, azaroa 03, 2014

Mekanismo propioak: "ezik..." prepositivotua

An ber aldizkari-alea zein aipatu hemen, ahal dugu aurkitu artikulua titulatzen "Artzibarko aldaera deitu izanaren inguruan (8 - Elkanoko aldaerarekiko zenbait erkaketa)" sinatua ti Koldo Artola (Fontes linguae Vasconum, 117, 2014:25-100).

Bertan, besteak beste, aurkitu ahal dugu valiabide prepositivoa: "ezik..." afin adierazi "...izan ezik". Ikus Koldo Artolaren hitzak:
Ilurdozko ezik, ordea, "izan ezik"en pare-edo dugu: yodín gerá dénak lanéra, ezík áite, aitéa "iremos todos a trabajar menos el padre". [59. orr.]
Hor da aplikatu ber mekanismoa nondik zan derivatu "baizik(-eta)...".

Azken buruan "baizik" eta "ezik" berdin nola "baizen" eta "ezen" (edo beste aldaerak ere) ez dira baizik bikoteak zein jaio ziran pospostivo, eta zein joan diran ematen aukera prepositivoak, erabiliz mekanismo bat zein dan propioa hon euskara (berdin nola-ere dan propioa hon beste edozein hizkuntza, zeren da mekanismo orokor bat).