asteazkena, azaroa 26, 2014

Mekanismo propioak: "amorez eta..."

J.M. Agirre itzultzaileak hemen:
Tradizio literarioan hasitako bidea, ez eten, baizik eta osatu eta aberastu egin beharko genuke, hizkera juridiko kultu eta funtzional bat sortzeko. Ildo horretan, helburuzko esapide prepositibo bat falta zaigularik, ETAren sailean “amorez eta” proposatuko nuke, “amoreagatik” zaharretik abiatuta.
Bai, hala da.  Osatu eta aberastu ordez-ta estutu eta pobretu.

astelehena, azaroa 17, 2014

Mekanismo propioak: "... egin dezagun arren" vs."arren(-eta) ... egin dezagun"

Hortxe daukagu, beheko iragarkian erdialdean, "arren..." estruktura finala bi alditan erabilia an esaldi berbera. Izatez, "arren(-eta)..." prepositivo hori ez da baizik produktua ti desdoblatu prepositivoki bere valiokide pospositivoa ("... arren"). Esan nahi baita, "...egin dezagun arren" =   "arren ... egin dezagun":


Soilik nahi nuke azpimarratu ze mekanismo hori da propioa ho(n) euskara.

asteazkena, azaroa 05, 2014

Mekanismo propioak: "bitartean eta..."

An nire "Euskararen garabideak" (Alberdania, 2002) zan agertzen honako bikote hau:
"...-n bitartean" = "bitartean(-eta)..." (62. orr)
adibidetúz euskararen mekanismo sintaktiko bat nondik sortzen dirén baliabide prepositivoak. Eta gauza da ze, 1985 urtean, Joanes Urkijo idazleak bázun hiru aldiz erabilia "bitartean eta..." prepositivoa an artikulua titulatzen "Zenbait mito" zein publikatu an aldizkari literarioa deitzén "Ttu Ttuá" (0.3 zenbakia, 85eko negua). Ikus:
1.: Mota honetako mitoetan jatorri duten gaiak zientzi-fikzioan aurkitzen ditugu ugarien, genero honek azken berrogei urteotan izan duen gorakadari esker eta beharbada beraren tradizio laburraren ondorioz, bitartean eta gainontzeko generoen bilakapena mitoen baztertzean edo gutxienez maskaratzean amaitu den. (6. orr.)

2.: Bizitza zer den azaltzea zail samarra bada ere, gure kontzepzioen arabera (ez gara orain hasiko kontzepzio horien zuzentasunaz eztabaidatzen) badakigu bederen lurra ez dela bizi, bitartean eta gizakiok bai. (8. orr.)

3.: Dr. Jekyll eta mister Hyde gaitzaren indarren adierazpen dira, bitartean eta Supermanek ongiaren indarrak askatzen dituen. (8. orr.)
Beraz, hor dugu "bitartean(-eta)..." prepositivoa, printzipioz edozeinek erabiltzeko prest (hori edo akaso beste aldaeraren bat, nola diran "bitartean..." soildua, edo "bitarten..." berezitua).

astelehena, azaroa 03, 2014

Mekanismo propioak: "ezik..." prepositivotua

An ber aldizkari-alea zein aipatzen genuen hemen, aurkituko dugu artikulua titulatzen "Artzibarko aldaera deitu izanaren inguruan (8 - Elkanoko aldaerarekiko zenbait erkaketa)" sinatua ti Koldo Artola (Fontes linguae Vasconum, 117, 2014:25-100).

Bertan, besteak beste, aurkitu ahal dugu a baliabide prepositivo "ezik..." afinda adierazi "...izan ezik". Ikus Koldo Artolaren hitzak:
Ilurdozko ezik, ordea, "izan ezik"en pare-edo dugu: yodín gerá dénak lanéra, ezík áite, aitéa "iremos todos a trabajar menos el padre". [59. or.]
Hor dá aplikatu ber mekanismoa nondik derivatu "baizik(-eta)...".

Azken buruan "baizik" eta "ezik" berdin nola "baizen" eta "ezen" (edota beste aldaerak berdin ere) ez dira baizik bikoteak zein jaio ziran pospositivo, eta zein joan diran ematen aukera prepositivoak, erabiliz mekanismo bat propioa e euskara, berdin nola-ere dan propioa e beste edozein hizkuntza, hain propioa nola orokorra.