Horko "deusut = deutsut" horrek signifikatzen du "ematen dizkizut", justuki nola Irulegiko "eraukon" hark signifikatuko lukén "eman zion", an erabilera sintetiko beregain zahar eta zehatz bat zein, gure ikuspuntutik, ezin zaion pertenitu ki "*edutsi" aditza, ondoreaz ze...

Galdetzen genuén atzo ea, antzera nola "deuat/deunat" dudagabeki pertenitzen dirén ki "*eradun" aditzeko paradigma (eta ez ki "*edutsi", nola esan ohi den), eta kontuan hartuz ze bide beretik lortzen ditugún gaur egungo mendebaldeko formak:

• nik hiri de(ra)uat (*eradun) → deuat (*eradun)  

• nik zuri de(ra)utzut (*eradun) → deutzut / deutsut (*eradun)

bá al den aztarna sendo adizionalik ezen "deutsut/deutzut" adizkiak ere "*eradun" ere direla?

Horretaz komentatzen zuén atzo Josu Lavin-ek: 

Lazarragak deu- tipoko aditzekin batera derau- tipokoak ere valiatzen ditu.

derauat > deuat

derauzut > deuzut sg
derautzut > deutzut pl
nondik
derautsut > deutsut sg

Bai, dudagabe oso puntu interesgarria da Josu-k aipatzen duena (zeintaz saiatuko garen mintzátzen an beste noizbait), baina gaur zentroan jarri nahi genuke beste evidentzia bat, gure ikuspuntutik oinarrizkoagoa: izan ere agertzen zaizkigu "deutsut" erako forma zaharrak an modu sintetiko beregaina justuki an ber erabilera eta signifikantza nola erabiltzen zén "*eradun" (zein dén, bide batez, ber signifikantza zein den interpretatzen an Irulegiko inskripzioa), erakutsiz eta are frogatuz, gure ustez nahiko argiki, bere jatorria: "*eradun" aditza (bádira halako beste ale batzuk ere, baina gaur hauxe aipatu nahi izan dugu). Ikus ale hau ganik Lazarraga (1588):

Linda damea, asko deusut / nic aregaiti esquerric (Lazarraga, 1588)  

Horko "deusut = deutsut" horrek signifikatzen du "ematen dizkizut", justuki nola Irulegiko "eraukon" hark signifikatuko lukén "eman zion", an erabilera sintetiko beregain zahar eta zehatz bat zein, gure ikuspuntutik, ezin zaion pertenitu ki "*edutsi" aditza, ondoreaz ze horrek erakusten du eta are frogátu haruntzago ti edozein duda razonable ezen "deusut = deutsut" erako horiek dirá "*eradun" aditzekoak. [3016]

"nik hiri *eradun: derauat → de(ra)uat → deuat": Bide beretik, ez al luke "derautzut" kideak ere eman behár "deutzut" edo antzeko aldaera lokal bat nola "deutsut"?

Jarraituz kin adizki nahasgarriak, Txillardegi-k aipatzen dú ondoko "nahasketa" (gure ikuspuntutik, kasu honetan akaso hobe deituko bagenio "anbiguetatea") an bere "Oinarri bila" (1977), non, besteak beste, mintzo den gain "*eradun" aditzeko "nik hiri derauat" (halanola ere burúz "derautzut"):

...: gipuzkeraz nahasketa bat dugu: gipuzkerak ez ditu "diat" / "derauat" eta "dizut" / "derautzut" berezten. [Txillardegi, 1977:123]

Gaurkoan bederen, gure interesa ez dago an "nahasketa" hori, baizik an beste nahasketa bat, gure ustez askoz pisuagoa zio bere inplikazioak. Kontua da ze "*eradun"-eko "nik hiri derauat" hori ispilatzen da an mendebaldeko forma hau:

• nik hiri deuat

zehatzago:

• nik hiri de(ra)uat (*eradun) → deuat (*eradun)

non "deuat" ez den baizik "*eradun" aditzeko "de(ra)uat" bera, baina jada an bere forma higatua, antzera nola:

• "dirautzut > diutzut / diutzudan (an Otxoa-Arin, ikus #1811)

Esan nahi baita ze "deuat /deunat" ez direla "*edutsi" aditzekoak (nola aurkeztu ohi dén), baizik "*eradun"-ekoak (eta formaz objetu-singularrak, ikus adibidez #1805 eta #1807). Eta, bide beretik, zér esan ahal dugu gain goragoko "derautzut" (bide batez, objetu-singuarra ere)? Ez al luke adizki horrek ere (errepikatzen dugu: lehengo bide beretik) eman behar "deutzut" edo antzeko aldaera lokal bat nola "deutsut", zein baita izanen litzakén "*eradun"? Ba al da horren froga adizionalik? Esan nahi baita, "deuat/deunat" adizkiak "*eradun" izanda (eta ez "*edutsi"), eta arrasto ondo esanguratsu horri segituta, ¿aurkitu ahal dugu froga adizionalik ezen mendebaldeko "deutzut / deutsut" ere "*eradun" direla? [3015] [>>>]

Zehaztu beharko zeniguke zéin den atzoko "dadukaionik" horren referente indirektoa? Zéri dagokio "-o-" hori? Eta zergátik ber "-o-" hori ez den funtzionatzen nola referentzia datiboa an herenegungo "dadukaio" (hori ez bailitzake tripersonala)

Zioén atzo Josu Lavin-ek:

Zeren ezta, soberaniak gaiñez eragin eztiazaionik, ezta bere neurria baiño gehiago dadukaionik.

Urgell, Ariztimuño eta orain Rubio ere oker daude.

diazaio eta dadukaio biak dira NNN.

DIAZA + I + O
DADUKA + I + O

KE partikularen valiokidea da i hau:

i = ke

diazaio = diazakeo
dadukaio = dadukakeo

Bai, daduka + ke + o.

Ondo ulertu badut zure analisia, Josu, herenegungo "dadukaio" hori ez litzaké tripersonala:

• dadukaio "daukake" (bipersonala: hark hura)
  

bitárten atzoko "dadukaionik" bái izanen litzaken tripersonala:

Bi dadukaio ditugu Axular baitan. Besteak bai [alegia: "dadukaionik" horrek] ematen duela NNN. [Herenegungo iruzkina]

Horrá biak batera:

Hortaz, izanen genuke forma bakarra eta bi interpretazio, zeinda ez dirudien oso ohikoa. 

Guk uste ze, printzipioz bederen (eta kontrako arrazoi sendorik ez badago), gelditu beharko ginake kin interpretazio bakar bat aplikagarria ki Axular-en bi erabilera horiek. Zure interpretazio bikoitzean, ordea, adizki horretako "-i-" hori ez datiboa ez izanik (baizik potentziala = "-ke-"), bilatu beharko genuke adizkiaren karaktere datiboa an bere azkeneko "-o" referentzial datibo hori. zein, diogunez, funtzionatuko litzake nola referentzia datiboa an bigarren erabilera ("dadukaionik"), nahiz ez an lehenengoa ("dadukaio"), aski kapritxosoki.

Esan nahi baita ze, Josu, uler daigun zure interpretazio bikoitza (eta uler daigun zértan gauden oker), zehaztu beharko zeniguke zéin den objetu indirektoa zeini referituko litzaión adizki tripersonal hori an "dadukaionik" datiboa, halanola zergátik lehenengoan ber "-o-" hori (an "dadukaio") ez den funtzionatzen nola referentzia datiboa (hori ez bailitzake tripersonala). [3014]