Leturiaga (2019): "Aurreko hainbat lanetan esan izan denez, Euskara Arkaiko eta Zaharrean *eradun oinarria erabiltzen zen Gipuzkoan osagarri pluraldun adizki tripertsonaletan; *nin erroa, aldiz, osagarri singularrarekin."

Olatz Leturiaga-k (ikus adibidez sarrera hau) honela hasten du bere "Gipuzkoako osagarri pluraldun adizki tripertsonalen erroez" (2019):

Aurreko hainbat lanetan esan izan denez, Euskara Arkaiko eta Zaharrean *eradun oinarria erabiltzen zen Gipuzkoan osagarri pluraldun adizki tripertsonaletan; *nin erroa, aldiz, osagarri singularrarekin. [Leturiaga, 2019:129]

Gure analisian, aldiz, denak dirá bat, singularrak eta pluralak, denak dirá "*eradun". [2039] [>>>]

Hortik aurrera, dena da "*eradun" an euskara zentraleko tripersonalak

Ondorengo sarreran (zein jasoko dugún osorik), Leturiaga (2018) zúen planteatzen aukera bikoitz bat ki azáldu jatorria on "diozka" forma tripersonal zentrala: bata abiatuz ti "*eradun", eta bestea abiatuz ti "*nin": 

• [1880] "di(r)auzka > diuzka > diozka" versus "dio > diozka"

Genioén atzo:

• Eta 'diozka'? Nóndik letorke?
  

Eta zéin aukera daude? Nola dioén Olatz Leturiaga-k an bere artikulu guztiz interesgarria titúlatzen "Gipuzkoako osagarri pluraldun adizki tripertsonalen erroez" (2019), "diozka" etor liteké ti *eradun aditza jarráituz bide hau:

di(r)auzka > diuzka > diozka

edo bestela etor liteké ti *nin aditza jarráituz bide hau:

dio > diozka

Eta nóndik etorriko zen?

Gure analisitik, ordea, bi bide horien abiapuntua izanen zén bat eta bera, izanen zén"*eradun". [2038] [***] [>>>]

'derauo > dirauo' berdin nola 'derautzut > dirautzut' (an gipuzkera zaharra: Otxoa-Arin, 1713)

 Atzokoan ondokoa genioén gain evoluzio fonetikoa on "derauo" an hizkera zentralak, emanez "dio":

Hori hala izan dadin, azaldu beharko genuke nóla atera ahal dirén "dio" formak an hizkera zentralak, zeinek, gure analisian, jarraituko zutén bide nagusi hau:

• derauo > dirauo > diuo > dio

Horrek emanen lioke batasun osoa ki paradigma tripersonala, zein hizkera guztietan garatuko zén tikan "*eradun" zaharra. Azalpen horretan saiatuko gara an ondorengo sarrerak.

Bilakaera horretan aurreneko pausua dá:

• derauo > dirauo
  

zein den evoluzio fonetiko bat ondo testigatua an adizki pluralak on hizkera zentralak, nola ikusi ahal dugun adibidez an [1877], non jasotzen dirén ondoko forma pluralak kin "di..." ordezta "de..." regularra:

• dirautzut > diutzut (diutzudan)
  

• dirauztazu

• dirautza

• dirauzku
  

• ...

 [J. Oregi, 1972:359, an "Otxoa-Arinen 'Doctrina' - (1713)")

Bestela esan, gure bilakaera hori ("de... > di...") gertatu zén an gizpuzkera zaharra (ikus [909]), zeinen forma tripersonal pluralek erakusten zutén "di..." hasiera. Adizki horiei dagozkié honako forma singularrak:

• diraut

• dirauzut

• diraua/dirauo

• diraugu

• dirauzue

• diraue/diraute

zeinekin justifikatzen dén goragoko aurreneko urratsa an gure ibilbide fonetikoa.

Testigantza lokal horretaz gainera (gipuzkera zaharrekoak baitira), esan behar dugu ze zubereran ere ikusi genuen nóla testigatzen zén "direio" aldaera kin "di..." (ikus [2029]):

erakutsiz ze bilakaera hori ("de... > di...") gertatu ahal dá an hizkera ondo urrutikoak. [2034] [***] [>>>]

Domene (2011): "..., como consecuencia de CF [Cambio Fonético] = ai > ei ((...) = d-a-i-zu > d-e-i-zu)."

Herenegun ematen genuén ondoko katea on aldaketa fonetikoak (zuberera):

• derauo > deraio > dereio > derio > deio > dio 

non agertzen zaigún:

• deraio > dereio

alegia:

• ai > ei
  

Hortaz jaso nahiko genuke ondorengo hitzak ganik Domene (2011):

..., como consecuencia de CF [Cambio Fonético] = ai > ei ((...) = d-a-i-zu > d-e-i-zu). [Domene, 2011:261]

non, argitu dugunez, CF laburdurak esan nahi duén "Cambio Fonético". 

Aldaketa hori, baina, ez litzake hain orokorra nola atzoko "au > ai", baizik askoz zirkunstantzialagoa, eta gure kasu honetan akaso bereziki bultzatua zatio presentzia on beste "-e-" bat an aurreko silaba:

• deraio > dereio

Akaso zirkunstantzialtasun horregatik, "ai > ei" ez da agertzen arten zubererako bilakaera tipikoak zein Zuazo-k zerrendatzen dituén an bere "Euskalkiak" (2014:147-172) noiz referitzen den ki zuberera (atzo zerrenda horretatik aipatzen genuén "au > ai"). [2032] [>>>]