José A. Correa (1994): "Si se tiene en cuenta que en el alfabeto grecoibérico es rho (...) el signo que corresponde a levantino ŕ ...")

Hortaz, existitzen da adostasuna respektu nóla transkribatu Irulegiko epigrafeko azken hitza (ikus #2877, #2878, #2879, #2880), hau dá:

zein hain zuzen ere transkribatuko litzakén nola "eŕaukon". Orain aztertu behar dugú transkripzio horren interpretazio fonetikoa, ikusiz, hasteko, nóla interpretatu fonetikoki ŕ transkribatu hori. Hartara, ikus daigun zér esaten digun José A. Correa-k an bere "La lengua ibérica" (1994):

Si se tiene en cuenta que en el alfabeto grecoibérico es rho (transcr. ŕ) el signo que corresponde a levantino ŕ y rho con trazo diacrítico (transcr. r) a levantino r, y que en la variante celtibérica sólo se utiliza ŕ (el celtibérico solo conoce una vibrante), se puede pensar que, en ibérico, ŕ representa el fonema no marcado, lo que parece reforzarse estadísticamente, pues está bastante más documentado que r. [Correa, 1994:273]

Beherago ikusten dugunez, grekeraren rho ez-markatua:

dá korresponditzen kin iberikoaren r diakritikoa:

nola ikusi ahal dugún an Wikipedia-ko irudi hau: 

Kontua da ze rho horren interpretazio fonetikoa (rho gabén diakritikoa) dá nola euskararen r sinplea, hau dá:

• eraukon

halan ze Correa-k dioenez (ikus titulua), pensatzekoa da ze en ibérico, ŕ representa el fonema no marcado,..., alegia euskararen r sinplea. [2882] [>>>]

Konproba daigun transkripzioá on "eŕaukon" bidéz ipar-ekialdeko semisilabario iberikoa

Azken egunotan ikusi dugu nóla autore ezberdinek interpretatzen zituztén an modu batzutan-aski-diferenteak ber inskripzioa on Irulegi, zein idatzi dén an signario iberikoa. Guk ere ideia propio bat egin ahal izateko, jarraian ikusiko dugu nóla aurkeztu dutén autore ezberdinek ipar-ekialdeko semisilabario iberikoa (irudia hartu dugu ti Wikipedia):

Konproba ahal denez, argiki transkribatzen dá "eŕaukon" an honako textua:

Nahi bada, aurreko signario hori konparatu ahal da kin ondorengo signario zeltiberikoa (zeinu horiek transkribatzen dira bidéz gaztelaniazko zeinuak), zein jaso genuén an #1428 (batez ere konparatu kin ekialdeko aldaera, zein dén hurbilena ti hizkuntza iberikoa):

Bihar ikusiko dugú beste versio bat on goragoko signario iberikoa, zeintan agertukó "T" zeinua ere eta bere interpretazio bat. [2880] [>>>]

Laugarren irakurketa bat (oraingoan ganik Eduardo Orduña) non gure "eŕaukon" berdin gelditzen den

Behinda atzo eta herenegun ikúsi hiru transkripzio diferente interpretátuz Irulegiko inskripzioa, gaurkoan aipatu behar dugu laugarren bat, egina ganik Eduardo Orduña an bere "Observaciones sobre la inscripción de la mano de bronce de Irulegi" (2023:544), non berriro gure "eŕaukon" hori ez den aldatzen. Horra hor:

Orduña-k zehazten duenez, transkripzio horretan inkluditzen da reinterpretazio sintaktiko bat; alegia, hitzak ez direla agertzen an ber ordena nola agertzen dirén an beste hiru irakurketak, baizik ze hitz bat agertzen dá lekuz aldatuta. Izan ere, Orduña-ren ikuspegitik, textu hori bi jardunetan idatziko zen:

1.: Kontua da ze eskuan agertzen dirá hiru lerro, aurremarkatuz hiru zeinu-lerrokada, eta ez lau, nola finean idatzi ziren, nondik Orduña-k (eta Ferrer-ek ere) ondoriozten du ze eskuko bigarren zeinu-lerrokada gaineratuko zén a posteriori. Horra nóla geldituko zen textua ondón lehen jardunketa hori (Orduña, 2023:54):

2.: Gero, bigarren ariketa batean, gaineratuko zutén bigarren zeinu-lerrokada, zein ez zen ondo kabituko an eskuko hutsunea, halan ze, Orduña-ren aburuz, "n" bat gehitu beharko zén amaieran, apur bat gorago (Ferrer ere ados dago an puntu hori), eta baita gaineratu beharko zén (hau soilik Orduña-ren ustez) hirugarren lerroko azken (ustezko) hitza ere ("akaŕi"), horrela aski nahastuz irakurketa. Hortaz, hauxe litzaké gaineratutako textu hori:

 zein goragoko transkripzioan irakurri ahal den artén ber kakoak.

Baina guretzako, momentuz, gakoa da ze azken "eŕaukon" hori ez da aldatzen. [2879] [>>>]

Beste irakurketa bat (ganik Joan Ferrer i Jané) non "eŕaukon" azken hitza berdin transkribatzen den

Atzoko hariari jarraiki, ikus daigun Irulegiko epigrafearen hirugarren irakurketa bat, kasu honetan ganik Joan Ferrer i Jané (an "La inscripción vascónica de la mano de Irulei desde la perspectiva ibérica", 2023), zeintan aurreratu daigun ze gure "eŕaukon" hori ez den aldatzen. Kasu honetan autoreak eskaintzen digú epigrafearen reprodukzio bat, ondo ezberdinduz hasierako proiektua (esgrafiatua), eta geroko punzioa (puntuka egina), hala nola ere bere interpretazioa on eduki textuala:

Esan lez, eta zorionez, gure "eŕaukon" hori ez da aldatzen: transkripzio hori ("eŕaukon") oso egonkorra da. [2878] [>>>]

Berrikiago eskaini dira Irulegiko epigrafearen beste versio batzuk, jada landuagoak, zeintan halere gure "eŕaukon" hori ez den aldatzen

Mintzo ginén atzo burúz Irulegiko epigrafearen versio bat, hasieran zabaldutakoa, nahizta berrikiago eskaini dirén beste versio batzuk, jada landuagoak, zeintan halere gure "eŕaukon" hori ez den aldatzen. Gainera esan behar da ze gure textu hori bi fasetan idatzi zen: bata esgrafiatua (denboran aurrena) eta bestea puntukatua (egina gain esgrafiatua). Nolabait esán, esgrafiatuak prestatuko luké geroko punteoa:

El texto fue inscrito en dos fases: la primera mediante esgrafiado y la segunda mediante un punteado encima del esgrafiado. [Gorrochategui-Velaza, 2023:496]

Hona hemen Joaquín Gorrochategui-k eta Javier Velaza-k eskainitako versio esgrafiatua eta versio punteatua (an "La mano de Irulegi: edición y comentarios epigráficos y lingüísticos", 2023:498-499):

Autoreek hauxe diote gain bi versio horiek:

Lo llamativo en este epígrafe es que ambas versiones, la esgrafiada y la punteada, no coinciden en todos sus signos. Ello suscita, además de graves dificultades para la interpretación del texto, preguntas relevantes acerca de la autoría de cada una de ellas; es decir, si ambas versiones se deben al mismo autor, que hubiese esgrafiado un borrador más o menos negligente y después hubiese él mismo punteado el texto completando o corrigiendo algunos signos, o a personas diferentes. En el primer caso, el texto definitivo y por tanto más correcto sería el punteado; en el caso de dos manos, podría pensarse en principio que el texto esgrafiado tendría más autoridad, debiéndose las diferencias a una falta de conocimiento o destreza por parte del punteador. [Gorrochategui-Velaza, 2023:496]

Zorionez, gure "eŕaukon" hori bietan berdin agertzen da. Bihar ikusiko dugu beste versio bat. [2877] [>>>]

"darauko / eŕaukon": bigarren hori an Irulegiko eskua, eta hain gardena bidéz euskararen morfologia, non, ez bada euskara, euskaratik hurbil dagoen

Nahirik adibidetzen nolákoak izan litezken esaldi zaharrak, ematen genituén honako bi aleak an atzoko sarrera:

• Sagar da la du da   (Sagar daraut)

• Sagar da la du ho   (Sagar darauko)

Horko "daraut" eta "darauko" horiek ez dira jada esaldi-zati analitikoak, baizik aditz sintetikoak kin referentzia datiboa (ez adizki laguntzaileak an konposizio perifrastikoak). 

Eta puntu honetan ezin dugu evitatu harira ekartzea Irulegiko eskua eta bere "eŕaukon", zein, gure ikuspegitik, ez bada euskara, euskaratik oso hurbil dagoen. Gogora daigun hango textuaren versio bat, zein aipatzen genuén an #1810:

Bai, gure ikuspegitik, azken "eŕaukon" hori hain da gardena bidéz euskararen morfologia (ŕ hori gorabehera ere), non, horko hizkuntza ez bada euskara bera (uler dadin: euskararen aurreversio bat), euskaratik hurbil dagoen. [2876] [>>>]

Edo, bestela esanda, "dei + ohiko konkordantzia datibo eta ergatiboak + -n"

Herenegun eta atzokoan erlazionatzen genituén "egin"-subjuntiboak kin "*eradun" laguntzaile tripersonal indikatiboak hala nola ere kin "*ezan"-subjuntiboak. Gaurkoan emanen dugú bide sinple-sinple bat ki sortu "egin"-subjuntibo horiek, alegia:

• dei + ohiko konkordantzia datibo eta ergatiboak + -n

Horrela:

• dei - gu - zu -n

• dei - zu - gu - n

• dei - o -zue - n

• dei - zue - ∅ - n

• dei - e - da - n

• dei - da - te - n

Hain sinple nola hori. [2063] [>>>]

"neizun" = "ne(g)izun" tika (= "ti" baina guztiz disanbiguatuz bere funtzio ablatiboa = nondik) "egin" aditz laguntzailea

Atzokoan ikusten genituén honako forma laguntzaile tripersonal subjuntibo sinplifikatuak (euskara hutsa), zein berdin erabiliko zirén kin objetu singularrak edo pluralak:

• "nion → neion = niezaion = niezazkion"  

• "zigun → zeigun = ziezagun = ziezazkigun" 

Hortaz, gogoratu nahi genuke adizki horien serie osoa, zein ematen genuén an sarrera hau: 

• [918] "neitzun" dá plurala on "neizun" nola "nitzun" dén plurala on "nizun"

Har daigun herenegungo lehen adizki-parea tikan herenegungo sarrera (erantzunez ki hango komentarioa ganik Josu Lavin), alegia...

• neizun - neitzun

  

Gauza da ze gure ikuspegitik, ez litzake egon behar duda handirik gain egokitasuna on "neizun" moduko forma singularrak ki béte funtzio subjuntiboa an euskara batua. Azken buruan ari gara burúz adizki batzuk (subjuntibo singular horiek) zein erabili dirén an funtzio subjuntibo hori ia tika "hasierá on denborak". Euren jatorria oso argia da: "egin" aditza (zein, momenturen batean hasi zen erabiltzen an perifrasi subjuntiboak):

neizun = negizun

Harago, "neizun" hori ez da baizik iraganeko forma indikatiboa, perténitzen ki "egin" aditza, zein momenturen batean hasi baitzen erabiltzen kin zentzu subjuntiboa (berdin nola "goazen" edo "gatozen", baina iraganaren kasuan adizkiak jada jantzita zekarrén bukaerako "-n" subjuntiboa):

on deizula

zein gero, perifrastikoki, honela ere emanen zen:

on egin deizula

Ez da, hortaz, adizki horietan ezer berezirik salbu euren laburtasuna (zeinen bila ari ginen) eta euren zilegitasun subjuntiboa (holaxe erabili dirá ez soilik sartaldean, baizik ere euskara zentralaren zati handi batean (gipuzkeran) atzo bertararte.

Gero dauzkagu pluralak, non batuko formek erakusten dituztén arazo larriak. Hor, báda pluralak egiteko mekanismo bat, zeinen emaitzak diren aski laburrak (akaso laburrenak), eta zein ez den pertenitzen ki ezein hizkera, izánki euskararen mekanismo orokorra, eta orokorki erabilgarria noiz ikusi egoki: hóri da mekanismoa nondik, adibidez gipuzkeran, Azpeitiko varietatean, eta Errezilgo azpivarietatean, emanen duté "nitzun" nola plurala on "nizun":

edota "ziztan" nola plurala on "zidan", edota "zizkun" nola plurala on "zigun":

Aplikatuz mekanismo pluralgile orokor hori ki gure goiko subjuntibo singular regular batuak, aterako zaizkigú goragoko formak.

Bestalde, Zuberoan, erabiliz ber mekanismo pluralgile orokorra, oso antzeko formak erabiltzen dituzte afinda eman iraganeko indikatiboa, hala singularrean nola pluralean, baina bádira diferentziak ere. Adibidez, Larrauko varietatean, singularrean daukagu "neizün", "neizien", "nen", "zeneitan", "zeneikün", "zenen", "zeitan", "zeizün", "zeikün" eta "zen":

eta pluralean: "geneitzün", "geneitzien", "zeneiztatzien", "zeneitzen", "zeneizkützien", "zeneitzien", "zeiztaden", "zeitzien", "zeitzen", "zeizkien", berriro "zeitzien" eta berriro "zeitzen":

Forma hauek guztiak, niretzat, ez lirake baizik konfirmazioa ezen goragoko formetan euskararen mekanismo pluralgile orokorra ondo aplikatu dela.

Goragoko seriean tipikoki soilik erabiliko lirake forma singularrak, salbu akaso an egokiera bereziak non azpimarratu nahi genukén pluralitatea. [2060] [>>>]

Beti ere abiatuz tik '*eradun' (-i(r)au- > -iu- > -i-)

Hortaz:

... gure analisian, singularrean honela litzaké (ikus "Domene (2008): "... el grupo vocálico [iu] ... siempre se ha reducido a /i/ perdiendo el segundo elemento.""):

• -i(r)au- > -iu- > -i-

halan-ze:

• diraut > diut > dit

• dirauzu > diuzu > dizu

• dirauo > diuo > dio

• diraugu > diugu > digu

• dirauzue > diuzue > dizue

• diraue > diue > die

"*eradun" oinarrikoak.

eta pluralean, bide beretik:

• -i(r)au- > -iu- > -i-

genuké:

• dirauzt > diuzt > dizt → ditzit > dizkit (edo: dirauzt → dirautzit > dirauzkit > diuzkit → dizkit)

• dirautzu → diutzu > ditzu

• dirauzka/dirauzko → diuzka/diuzko → dizka/dizko

• dirauzku > diuzku > dizku

• dirautzue → diutzue > ditzue

• dirauzte > diuzte > dizte (edo: dirauzkabe/diraukobe  → → diuzkabe/diuzkobe → dizkabe/dizkobe)
  

beti ere abiatuz tik "*eradun". [2051] [>>>]

diztäzu vs dizkotzu vs ditxit (Azpeitiko hizkera)

 Atzokoan genioén:

..., Larramendi-k aipatzen dú:

• dirauzkit

zein, nola ikusten genuen atzo eta herenegun, ez litzaken hain zaharra nola bere kide "dirauzt" oinarrizkoagoa. Eta, bestalde, "dirauzkit" berriagoa formalki lotu liteke kin:

• *dirautzit

berdin nola herenegungo "dirauzkagu" kin "dirautzagu" regularra.

Eta gauza da ze, bide batetik edo bestetik, forma horien aldaerak ager daitezke an hizkera ezberdinak, eta are nahastuta an ber paradigma verbala an hizkera bat eta bera. Horrela hizkera batzuetan izan ahal dugú:

• dizkit

eta beste batzuetan

• ditzit

Baina, testigatu al dá adibidez "hark haiek niri ditzit" adizkia?

Ikus daigún orain, aurrekoaren adibide, Azpeitiko paradigma tripersonala, non aurkitu ahal dirén derivatuak ti:

• di(rau)zta- 

nola dén:

• (di(rau)ztazu >) diztäzu 
  

berdin nola derivatuak ti:

• di(rau)zko-

nola dén:

• (di(rau)zkotzu >) dizkotzu 
  

eta baita formak nola:

• (ditzit >) ditxit

denak ere an paradigma tripersonal berbera (klikatu gain irudia arrén ikusi hobeto):

eta, euren diversitatean, denak ere sortuak ti "*eradun" oinarria. [2049] [>>>]

"dizta-" vs "dizkit" vs "ditzit"

Hala "hark haiek niri dizkit" nola "hark haiek niri ditzit" sar daitezke an ber multzoa on aukera verbalak zein derivatzen den ti "*eradun" aditza. Eta, gauza da ze bide batetik edo bestetik, amaitu daitezke agertzen batzuk edo besteak an distantzia oso txikiak, eta baita nahastuta an ber paradigma verbala.

Adibidez, Larramendi-k aipatzen dú:

• dirauzkit

zein, nola ikusten genuen atzo eta herenegun, ez litzaken hain zaharra nola bere kide "dirauzt" oinarrizkoagoa. Eta, bestalde, "dirauzkit" berriagoa formalki lotu liteke kin:

• *dirautzit

berdin nola herenegungo "dirauzkagu" kin "dirautzagu" regularra.

Eta gauza da ze, bide batetik edo bestetik, forma horien aldaerak ager daitezke an hizkera ezberdinak, eta are nahastuta an ber paradigma verbala an hizkera bat eta bera. Horrela hizkera batzuetan izan ahal dugú:

• dizkit

eta beste batzuetan

• ditzit

Baina, testigatu al dá adibidez "hark haiek niri ditzit" adizkia? [2048] [>>>]

"dirauzku" forman "-k-" hori ez da epentetikoa, baizik oinarrizkoa ("-z+gu = -zku", bitárten an dirauzka", "-k-" báda epentetikoa, ez da oinarrizkoa

Genioen atzo:

Nolabait esan, "dirauzku" dá ber sailekoa zein "dirautza  / dirautzo" edo "dirauzt" edo "dirautzu", dá oinarrizko forma bat, zaharragoa zein "dirauzkagu" (zeinen oinarrizko forma litzakén "dirautzagu"). 

Eta, nóndik edo nóla sortu dira "dirauzkagu" moduko formak? Gauza da ze Oregi-ren goragoko zerrendan ikusten ditugú formak nola:

• dirautza

eta baita nola:

• dirauzkagu (dirauzka)

non azken forma horiek akaso sortuko zirén zatio atrakzioa ganik "dirauzku" oinarrizkoa, bilatuz paralelismoa artén "dirauzku" eta "dirauzka" / "dirauzkagu".

Esan nahi baita ze "dirauzku" forman "-k-" hori ez da epentetikoa, baizik oinarrizkoa ("-z+gu = -zku"), bitárten an "dirauzka", "-k-" báda epentetikoa, ez da oinarrizkoa, eta akaso sortua tik "dirauzku" eredua bidéz analogia. [2047] [>>>]

"dirauzku > diuzku > dizku" ("-irau- > -iu- > -i-") versus "dirauzkagu"

Jarraituz orain kin Azpeitiko hizkera, ikusten dugu ondoko paralelismoa artén "hari"-formak eta "guri"-formak:

• dizko (hari)

• dizku (guri)
  

non "dirauzku" adizkia orobat agertzen zaigú an Oregi (1972:359; "Otxoa-Arinen 'Doctrina' - (1713)"]

eta nondik regularki:

• dirauzku > diuzku > dizku ("-irau- > -iu- > -i-")

Nolabait esan, "dirauzku" dá ber sailekoa zein "dirautza  / dirautzo" edo "dirauzt" edo "dirautzu", dá oinarrizko forma bat, zaharragoa zein "dirauzkagu" (zeinen oinarrizko forma litzakén "dirautzagu"). 

Eta, nóndik edo nóla sortu dira "dirauzkagu" moduko formak? Gauza da ze Oregi-ren goragoko zerrendan ikusten ditugú formak nola:

• dirautza

eta baita nola:

• dirauzkagu (dirauzka)

non azken forma horiek akaso sortuko zirén zatio atrakzioa ganik "dirauzku" oinarrizkoa, bilatuz paralelismoa artén "dirauzku" eta "dirauzka" / "dirauzkagu". [2046] [>>>]

Eta egun ere ... "dizkot" (Azpeitia/Azkoitia)

Ikusten ari gara nóla Larramendi-k XVIII. mendean jaso zituén oso aditz-forma interesgarriak an Azpeitia/Azkoitia:

• dirautzat

• dirauzkit

non:

• dirautzat / dirautzot > dirauzkat / dirauzkot > ("-irau- > -iu- > -i-") > dizkat / dizkot
  

• dirauzkit > ("-irau- > -iu- > -i-") > dizkit

halan-ze, oraino XVIII. mendean, testigatzen dirá "dizkat / dizkot" formak (ikus sarrera hau): 

eta galdera dá: zéin forma erabiltzen dira egun an Urolako hizkera horiek (Azpeitia, Azkoitia)? Ba, zehazki, eta regularki, ber "dizkat / dizkot" adizkiak, nola ikusi ahal dugun an ondorengo koadroa referitua ki Azpeitia:

hala nola ere an ondorengoa, referitua ki Azkoitia:

Ikusten denez, bi taula horiek eraiki dirá gain "dizko" ("-irau- > -iu- > -i-"). [2045] [>>>]

Ez dugu behar "*nin" erroa ki azaldu euskara zentraleko tripersonalak, ez singularrak ezta pluralak ere

 Atzo ikusten genuén ondorengo koadroa ganik Leturiaga (2019:149), zeinen titulua dén:

*nin erroko osagarri pluraldun adizki tripertsonalak Beterriko eta Urolaldeko testuetan

Baina gauza da ze ez dugu behar "*nin" erroa arrén azaldu euskara zentraleko tripersonalak, ez singularrak ezta pluralak ere (ikus ere [2042]).[2044] [***] [>>>]

Guztiz regularki ("-irau- > -iu- > -i-"): "dizka" (lehenago) eta "dizko" (geroago) an Urolaldea an bigarren erdia e XVIII. mendea

Azken sarreretan ikusten ari gara nóla: 

• [2037] *eradun oinarrian "-i(r)au- > -iu- > -i-" → "dit, dizu, dio ..."

singularretan, eta baita pluraletan ere:

• dirauzkit > diauzkit > diuzkit > dizkit 

Eta, atzo genioenez, regularitate horretan ez da sartzen:

• dirautzat > dirauzkat > diozkat ("-irau- > -iu- > -i-") 

baizik, regularki:

• dirautzat > dirauzkat > dizkat ("-irau- > -iu- > -i-")

edo:

• dirautzot > dirauzkot > dizkot ("-irau- > -iu- > -i-")
  

non goragoko "diozkat" hori dén irregularitate bat barnén arau fonetiko orokorra ("-irau- > -iu- > -i-"), seguruena sortua zatio analogia kin "diot" singularra (hori ere ti "dirauot > diot"). Horrela azaltzen genuén hemen:

• Adizki singularren kokapen geografiko-kronologikoak ere lagunduko luké valoratzen zéin izan zitekén 'dio...' forma singularren eragina gain evoluzio normala te '*eradun' gisako adizki pluralak

Esan nahi baita ze "dizkat / dizkot" dirá regularrak (*eradun), bitárten "diozkat" aldentzen dá ti regularitate hori.

Eta kontuan hartuz ze hala "dirautzat" nola "dirauzkit" erabiltzen zirén adibidez an XVIII. mendeko Azpeitia (Larramendi-k aipatuak an mende horretako lehen erdia): 

• [1881] "dirautzat", "dirauzquit" formak an XVIII mendeko Azpeitia eta Azkoitia

galde geneioke i gure burua noláko formak erabiliko zirén an Urolaldea noiz XVIII. mende hori aurrerago joán (zehazki an bere bigarren erdia). Leturiaga-k jasotzen ditú forma horiek (an bere "Gipuzkoako osagarri pluraldun adizki tripertsonalen erroez", 2019:148): 

non aurkitzen ditugún hala "dizka" (lehenago) nola "dizko"(geroago), guztiz regularki ("-irau- > -iu- > -i-"). [2043] [>>>]

dirautzat > dirauzkat > dizkat ("-irau- > -iu- > -i-")

Atzokoan komentatzen genuén hau:

Genioén an: 

• [1881] "dirautzat", "dirauzquit" formak an XVIII mendeko Azpeitia eta Azkoitia

nóla XVIII. mendean bázeuden Azkoitian eta Azpeitian adizkiak nola

• dirauzkit

zeintatik, suposatzen genuenez, atera zitezkén adizki laburragoak nola:

• dizkit

nahizta ez genuen asmatzen emáten bilakaera horren ibilbide zehatza:

• dirauzkit > diauzkit (>?) dizkit

Orain, justuki aplikatuz lehengo eguneko bilakaera: 

• [2037] *eradun oinarrian "-i(r)au- > -iu- > -i-" → "dit, dizu, dio ..."

zuzenean aterako zaigú:

• dirauzkit > diauzkit > diuzkit > dizkit 

gain "*eradun" aditza.

Bide beretik, goragoko bigarren derivazio hori ez litzake izan behar:

• dirautzat > dirauzkat > diozkat ("-irau- > -iu- > -i-") 

baizik, regularki:

• dirautzat > dirauzkat > dizkat ("-irau- > -iu- > -i-")

edo:

• dirautzot > dirauzkot > dizkot ("-irau- > -iu- > -i-")
  

non goragoko "diozkat" hori dén irregularitate bat barnén arau fonetiko orokorra ("-irau- > -iu- > -i-"), seguruena sortua bidéz analogia kin "diot" singularra (hori ere ti "dirauot > diot"). Horrela azaltzen genuén hemen:

• Adizki singularren kokapen geografiko-kronologikoak ere lagunduko luké valoratzen zéin izan zitekén 'dio...' forma singularren eragina gain evoluzio normala te '*eradun' gisako adizki pluralak

Esan nahi baita ze "dizkat / dizkot" dirá regularrak (*eradun), bitárten "diozkat" aldentzen dá ti regularitate hori. [2042] [>>>]

"diraut > dit" berdin nola "dirauzkit > dizkit" (irau > i)

Genioén an: 

• [1881] "dirautzat", "dirauzquit" formak an XVIII mendeko Azpeitia eta Azkoitia

nóla XVIII. mendean bázeuden Azkoitian eta Azpeitian adizkiak nola

• dirauzkit

zeintatik, suposatzen genuenez, atera zitezkén adizki laburragoak nola:

• dizkit

nahizta ez genuen asmatzen emáten bilakaera horren ibilbide zehatza:

• dirauzkit > diauzkit (>?) dizkit

Orain, justuki aplikatuz lehengo eguneko bilakaera: 

• [2037] *eradun oinarrian "-i(r)au- > -iu- > -i-" → "dit, dizu, dio ..."

zuzenean aterako zaigú:

• dirauzkit > diauzkit > diuzkit > dizkit 

gain "*eradun" aditza. [2041] [>>>]

Leturiaga (2019): "Aurreko hainbat lanetan esan izan denez, Euskara Arkaiko eta Zaharrean *eradun oinarria erabiltzen zen Gipuzkoan osagarri pluraldun adizki tripertsonaletan; *nin erroa, aldiz, osagarri singularrarekin."

Olatz Leturiaga-k (ikus adibidez sarrera hau) honela hasten du bere "Gipuzkoako osagarri pluraldun adizki tripertsonalen erroez" (2019):

Aurreko hainbat lanetan esan izan denez, Euskara Arkaiko eta Zaharrean *eradun oinarria erabiltzen zen Gipuzkoan osagarri pluraldun adizki tripertsonaletan; *nin erroa, aldiz, osagarri singularrarekin. [Leturiaga, 2019:129]

Gure analisian, aldiz, denak dirá bat, singularrak eta pluralak, denak dirá "*eradun". [2039] [>>>]

Hortik aurrera, dena da "*eradun" an euskara zentraleko tripersonalak

Ondorengo sarreran (zein jasoko dugún osorik), Leturiaga (2018) zúen planteatzen aukera bikoitz bat ki azáldu jatorria on "diozka" forma tripersonal zentrala: bata abiatuz ti "*eradun", eta bestea abiatuz ti "*nin": 

• [1880] "di(r)auzka > diuzka > diozka" versus "dio > diozka"

Genioén atzo:

• Eta 'diozka'? Nóndik letorke?
  

Eta zéin aukera daude? Nola dioén Olatz Leturiaga-k an bere artikulu guztiz interesgarria titúlatzen "Gipuzkoako osagarri pluraldun adizki tripertsonalen erroez" (2019), "diozka" etor liteké ti *eradun aditza jarráituz bide hau:

di(r)auzka > diuzka > diozka

edo bestela etor liteké ti *nin aditza jarráituz bide hau:

dio > diozka

Eta nóndik etorriko zen?

Gure analisitik, ordea, bi bide horien abiapuntua izanen zén bat eta bera, izanen zén"*eradun". [2038] [***] [>>>]