ostirala, ekaina 10, 2022

Herring eta Paolillo (1995): "The alternative view holds that the tendency towards sentence-final focus (...) is a language universal, implicitly present in languages of all word order types."

Atzo, Herring eta Paolillo-k (1995) aurkezten zizkigutén bi ikuspegi kontrajarri noiz aztértzen foku-kokapena an SOV sintaxiak, zeintatik komentatzen genuén lehenengoa:

According to this view, then, the primary focus position in SOV languages is immediately preverbal, while postverhal focus is predicted never to occur. [Herring eta Paolillo, 1995:164]  

Horren ondoan, aipatutako bigarren ikuspegia litzaké ondoko hau, oso ezberdina:

The alternative view holds that the tendency towards sentence-final focus (...) is a language universal, implicitly present in languages of all word order types. [Herring eta Paolillo, 1995:164]

Gaurkoan azpimarratu nahi genuke ze bigarren ikuspegi horretan sinpleki gauzatzen ari da hóri tendentzia komunikatibo universala zeintaz mintzo ginen an bukaera on gure atzoko sarrera:

Justuki horregatik, baldintza eta behar komunikatiboak handitzean munduko SOV sintaxiak saiatuko dira mugítzen buruzki eszenario koherenteagoak, non restrikzio hori gainditzen den, eta hala, gutxinaka, mundu mailan joango da nabáritzen joera orokor bat aldén koherentzia diskursiboa kin foku rhematiko finalak, eta informazio rhematikoena an esaldi-bukaera, azpi SVO estruktura burulehen orokor bat. Hortik azaltzen da gorago aipatutako bigarren ikuspegia, zeintaz bihar saiatuko garen mintzatzen.

Azken batean lehen ikuspegian islatzen ari da hasierako tendentzia bat (SOV buruazkena kin foku rhematikoa justu aurrén aditza) zein dén justifikatzen zatio arrazoi evolutibo bereziak (sorrera-baldintza bereziak), baina zein ez den justifikatzen azpi baldintza eta behar komunikatibo orokorrak, halan ze diakronikoki joango da nagusitzen tendentzia universal bat aldén eszenario komunikatiboki efizienteago eta efektiboago bat, esan nahi baita justuki ...

... the tendency towards sentence-final focus... is a language universal, implicitly present in languages of all word order types. [Herring eta Paolillo, 1995:164]
ber indar (eta tendentzia) komunikatibo diakronikoa zek gidatzen ditú munduko sintaxi guztiak aldén ordena SVO burulehena, nahizta bidea, batzutan, ez datekén batere erraza. [1652] [>>>]

Etiketak: , ,

osteguna, ekaina 09, 2022

Herring eta Paolillo (1995): "According to this view, then, the primary focus position in SOV languages is immediately preverbal, ..."

Herring eta Paolillo (1995) mintzo zaizkigú (an euren artikulu jada aipatua titúlatzen "Focus position in SOV languages") gain existentziá on bi ikuspegi kontrajarri artén autoreak zek bilatu dituzte regularitateak an SOV sintaxietako foku-kokapena. Beherago jarri dugú Herring/Paolillo-ren aipu luze bat non laburbiltzen dituzté bi ikuspegi horiek, zeintatik gaur soilik komentatu nahi genukén lehenengoa (klikatu gain irudia ki ikusi hobeki):

According to this view, then, the primary focus position in SOV languages is immediately preverbal, while postverhal focus is predicted never to occur. [Herring eta Paolillo, 1995:164]  

Nolabait esan, SOV sintaxietan báda restrikzio estruktural bat (sortua eta akaso inertziaz estrukturalki konsolidatua azpi baldintza eta behar komunikatibo bereziak) zeinen eraginez O osagarria kokatzen den aurrén bere aditza (justuki horregatik dirá OV sintaxiak). Sintaxi SOV zurrunetan, gainera, aditza egon behar da an esaldi-bukaera

OV restrikzio horren pean, O osagarri rhematiko fokal bat (rhematic focus) ezin izanen da kokatu an azken posizioa (aditza kokatzen baita an posizio atzena, SOV), eta sintaxi buruazken batean, osagarri horren azpiosagarri tipikoki gerota rhematikoagoak joango dirá gelditzen gerota ezkerrerago, gerota urrutiago ti aditz finala (ordezta eman aditz horren oinarrizko informazio aurkezlea lehenago ze osagarri eta azpiosagarri gerota rhematikoagoak, bilatuz rhematikotasun handiena an esaldi-bukaera, nola eskatzen duén koherentzia diskursiboak). Esan nahi baita ze restrikzio horrek ez du justifikazio komunikatiborik azpi baldintza eta behar komunikatibo orokorrak, zein, dakigunez, dirén askoz exigenteagoak ze sintaxi-sorrerakoak (bádu, ordea, justifikazio evolutiborik).

Justuki horregatik, baldintza eta behar komunikatiboak handitzean munduko SOV sintaxiak saiatuko dira mugítzen buruzki eszenario koherenteagoak, non restrikzio hori gainditzen den, eta hala, gutxinaka, mundu mailan joango da nabáritzen joera orokor bat aldén koherentzia diskursiboa kin foku rhematiko finalak, eta informazio rhematikoena an esaldi-bukaera, azpi SVO estruktura burulehen orokor bat. Hortik azaltzen da gorago aipatutako bigarren ikuspegia, zeintaz bihar saiatuko garen mintzatzen. [1651] [>>>]

Etiketak: ,

asteazkena, maiatza 11, 2022

Heine (2003): [Gramatikalizazio-prozesua] "is hypothesized to be essentially unidirectional"

Atzokoan komentatzen genuen nóla Shields-ek (2005) aipatzen zuén Heine (2003) esánez ze "gramatikalizazio-teoriaren" helburuetako bat dá azaltzea zergátik hizkuntzen forma gramatikalak dauden estrukturatuak nola dauden:

... and to explain why they [grammatical forms] are structured the way they are. [Heine, 2003]

eta aurreraxeago aurkitzen dugu Heine-ren beste aipu bat non esaten den ze gramatikalizazio-prozesua ...

... "is hypothesized to be essentially unidirectional" [Heine ,2003]

Orohar, prozesua izaten dá esentzialki unidirekzionala an zentzua ze, baldintza naturaletan, finean bilatuko dirá estruktura sintaktiko gerota potenteagoak, rekursiboagoak, efizienteagoak eta efektiboagoak.

Hala ere, matizatu behar dugu ze, hitz-ordenari dagokionean, ezberdindu behar dira gramatikalizazio-fase ondo ezberdinak (kin baldintza eta behar komunikatibo orobat oso ezberdinak), ez baita berdin hizkuntzen sorrerako fasea (non gainera, baldintzak dirén nabarmenki sinple-kontextualak), eta fase demagun literarioa (non baldintza akontextual exigenteak biziki handitzen diren). 

Horrela, garai zaharretan nagusitu zén hasierako joera bat ki gramatikalizatu OV buruazkena (zein orduan izan zén aurrerapausu handia eta akaso ia ezinbestekoa azpi sorrera-baldintzak), bitárten gerora, baldintza gerota orokorragoetan, joango zen nagusitzen joera orokor definitiboa ki gramatikaldu VO burulehena, askoz potenteagoa, rekursiboagoa, efizienteagoa eta efektiboagoa, nahizta askotan aldaketa ez izan erraza. Horrela, prozesu guztia orohar konsideratuta, mundu mailako joera orokorra doá buruzki VO burulehena azpi baldintza orokorrak. [1622] [>>>]

Etiketak: ,

asteazkena, otsaila 03, 2021

Zenbat eta beranduago hasi hizkuntza bat ibiltzen bere bidea aldén estruktura burulehenagoak, orduan eta oztopo intralinguistiko eta extralinguistiko gehiago

Bádirudi ze hizkuntza (edo hizkuntzak) ezerezetik sortzean nagusitzen dá ordena buruazkena (SOV postpositiboa, edo akaso hasiera-hasieran OVS postpositiboa) gain SVO burulehena. Horretarako batu egiten dirá gutxienez bi faktore (ikus ere "Evoluzio sintaktikoak bilatzen dú optimizazio (edo maximizazio) komunikatiboa"):

  • Alde batetik, hasiera horretan, aurrena sortuko zirén elementu konkretuagoak, esan nahi baitá seinalagarriagoak, objetibagarriagoak (nola dirén objetuak, eta ez edozein objetu baizik soilik objetu konkretuak, seinalagarriak), zein izanen lirakén nola oinarria zeinen gainean sortuko ziren elementu abstraktuagoak, eta horregatik zailagoak ki sortu ti ezereza
  • Bestetik, sorrera horretan komunikazioa litzaké oso kontextuala, askotan nahastua kin keinuak, halan ze mezuek ez lukete behar estrategia komunikatibo berezirik, esan nahi baita ze mezuak izanen ziren oso sinpleak, oso eliptikoak, eta bereziki zentratuak an objetua (askotan ez zen besterik beharko, ez zen aditzik beharko ezta sujeturik ere, soilik objetua: beste guztia, nolabait, izanen zén haren osagarri opzionala, zein soilik explizitatuko zén baldin behar bazen). 

Eta nahizta oinarrizko estrategia komunikatibo buruazken hori ez izán teknikoki potentea azpi baldintza orokorrak, sintaxi hori joan liteke finkatzen (ikus an "Sintaxigintzaren norabide komunikativoa", 2015:183-184):

Bai, zenbat eta beranduago hasi hizkuntza bat ibiltzen bere bidea aldén estruktura burulehenagoak, orduan eta oztopo intralinguistiko eta extralinguistiko gehiago. Nahizta, bestalde, genioenez, egoera hori guztia alda daiteke baldin, behin arazoa ondo ulertuta, eginen balira ahalegin proaktiboak afin arindu oztopo horiek. [1160] [>>>]

Etiketak: , ,