Objetiboa da: Italiera erabiltzen dutenak bizi dirá sintaktikoki askoz gutxio baldintzatuak zein japonieraren erabiltzaileak, halan ze eurago izan ahal dira, eta dira (aurrerakuntza humanoa)

Hasten da Josu (ikus atzokoa):

Neuc Jesus Rubioren theoriac eçagutzen ditut eta theoricoqui çucen dagoela iruditzen çait. 

Bai, objetiboa da: informatiboki eta expresiboki askoz potenteagoa da sintaxi burulehena zeinda sintaxi buruazkena. Sintaxi burulehena da koherenteagoa, progresiboagoa, jarraituagoa, irekiagoa, arinagoa, erosoagoa, pausatuagoa, efizienteagoa eta, finean, efektiboagoa: 

• [1197] Sintaxi koherente-progresibo-jarraitu-pausatu-irekia dá sintaxi SVO-burulehena

Zenioen atzo, Bittor:

Ez dakit Jesus ze esan nahi duzun diozunean “sintaxi koherente-progresibo-jarraitu-pausatu-ireki bat” [Bittor Hidalgo]

Sintaxi koherente-progresibo-jarraitu-pausatu-irekiak dirá sintaxi SVO-burulehenak. Horretaz mintzo ginén, adibidez, an erabili.com (2004):

Zin-zinez, munta handiko okerra egiten dute hizkuntzalariek noiz ekiparatzen baitituzte sintaxi diskurtsibo-prepositibo-progresiboa (edo, teknikoki, buru-lehena edo head-first, zeinetan jartzen baitira erreferenteak edo buruak lehenago ezi erreferentziak) eta sintaxi adierazkor-pospositibo-regresiboa (edo, teknikoki, buru-azkena edo head-last, zeinetan jartzen baitira erreferenteak atzerago ezi erreferentziak). [erabili.com, 2004]

Gero azaltzen genuen zergátik sintaxi burulehena dén koherentea, progresiboa, jarraitua, pausatua eta irekia (klikatu gain irudia afin irakurri hobeki, erabili.com, 2004):

Beste azalpen batzuk agertzen dirá adibidez an "Arazo guztiak joan ohi dirá batera" (2017).

Bi adibide paradigmatiko jartzearren, italiera erabiltzen dutenak dirá mila aldiz informatiboagoak eta expresiboagoak zein japonieraren erabiltzaileak. Kontua da ze erabiltzen dute tresna finduagoa (efizienteagoa, efektiboagoa), halan ze euren komunikazioa ere izan ahal da efizienteagoa eta efektiboagoa, hala informatiboki nola expresiboki.

Objetiboa da: Italiera erabiltzen dutenak bizi dirá sintaktikoki askoz gutxio baldintzatuak zein japonieraren erabiltzaileak, halan ze eurago izan ahal dira, eta dira (aurrerakuntza humanoa). [3185]

Erantzutea gure erantzukizuna izateaz gain, disfrutatzen dugu erantzuten eta debatitzen, esperoan-eta zerbait ikasiko dugula, esperoan-eta ikási zerbait

Azken asteotan bidaiatzen ibili garelarik (Buenos Aires, Montevideo, Belo Horizonte,... oso bidaia aberasgarria), ez dugu jarraitu Erramun-en bloga nola ohi izan dugun (soilik izan dugu denbora ki jarraitu kin gure blogeko sarrera normalak, ez baita guretzat gitxi), eta handik itzultzean hortxe aurkitu ditugu Josu Lavin-en komentario batzuk, zeini, nola ez, erantzun nahi eta are behar genieken. Horrá Erramunen sarrera eta ondorengo komentarioak:

 

Nahizta Josu-ren komentarioak izaten dirén oso orokorrak, oso lausoak eta oso gutxi justifikatuak, saiatuko gara eurei erantzuten ahalik eta zehatzen. Gure (esan nahi baita hizkuntzalarien) erantzukizuna izateaz gain, disfrutatzen dugu erantzuten eta debatitzen, esperoan-eta zerbait ikasiko dugula, esperoan-eta ikási zerbait. [3184] [>>>]

Ezta soluziobide errazenak ere, ezta esku-eskura daudenak ere

Atzokoan Erramun Gerrikagoitia-k publikatu nahi izan zuén ondoko mezua koméntatuz atzoko sarrera, baina ezin izan zuen zio arrazoi teknikoak, eta e-mailez bidali zidan. Hor doa:

Gaurko titulua, soilik titulua bera, da antologikoa zeren ZER duen esaten edo adierazten eta baita zeren NOLA datorren redaktatua mezua bere frase bakarrean. 

Anitz esker, Erramun. Hortaz, gogora daigun atzoko tiutulua:

 

Ezta (beti ere aukerako) soluziobide errazenak ere, ezta esku-eskura daudenak ere. [3183] [>>>]

Zinez, SVO neutroa ez onartzea apélatuz ki derrigorrezko interpretazio fokala an sujetua, iruditzen zaigu gehiegikeria itzela, zein soilik den sostengatzen an gogo itsua on gramatikari batzuk zein, antza, ez diren kapazak ikusten euskararen beharrak, ezta ere euren soluziobide aski errazak

Amaitzen genuén gure atzoko sarrera emánez honako adibideok:

Saia gaitezen ematen adibide moduko batzuk: 

• Israel-ek Gaza bonbardatu du (SOV, kontextualagoa, esperogarriagoa, nolabait esán "obvioagoa")

• Israel-ek bonbardatu du Italia (SVO, akontextualagoa, gutxio esperogarriagoa, zehaztaileagoa, nolabait esán "gutxio obvioa")  

eta irekiagoa:

• Israel-ek bonbardatu du Italia, Txekia eta Herrialde Baltikoak (SVO, akontextualagoa, gutxio esperogarriagoa, zehaztaileagoa, nolabait esán "gutxio obvioa" eta potenteagoa)   

SVO ordena neutroari uko egitea, SVO ordena neutroari bere izaera propioa ez ematea (nola egiten den) dá... ez soilik ezbidea, baizik ere ezbide guztien ama eta aita.

non SVO ordenaren defektuzko interpretazioa izan behako litzakén neutroa (sujetua ez da fokutzat hartu behar salbu noiz existitzen den kontextu argirik horretarako). 

Bide batez, gaztelaniaz ere antzera gertatzen da, izan ere gaztelaniaz ere halako esaldi batean sujetua izan liteké fokua (jarriz indar prosodiko berezia gain sujetua):

Israel ha bombardeado Italia.

baina defektuz, esan nahi baita ez bada arrazoi kontextual argirik, interpretatuko dugu esaldi neutroa (adibidez an titular bat), eta ez kin sujetu fokalizatua. Normalean, sujetua berezik fokalizatu nahi izanez gero, idatziko litzake honela:

Italia bombardeada por Israel.

Eta euskaraz ere, sujetua fokalizatu nahi izanen gero, normalean euskara batuan jarriko litzaké:

Italia Israel-ek bonbardatu du.

eta euskara batu progresiboagon jar liteké:

Italia bonbardatua ganik Israel.

Azken horretarako, ez dugu arazo berezirik ikusten salbu ohitura pixka bat (eta sostengu pixka bat).

Zinez, SVO neutroa ez onartzea apélatuz ki derrigorrezko interpretazio fokala an sujetua, iruditzen zaigu gehiegikeria itzela (eta, zer esanik ez, ezbide galanta), zein soilik den sostengatzen an gogo itsua on gramatikari batzuk zein, antza, ez diren kapazak ikusten euskararen beharrak, ezta ere euren soluziobide aski errazak (kin gogo pixka bat). [3182] [>>>]

Báditugu bi ordena neutro tipiko: bata (SOV) orokorki kontextualagoa, esperogarriagoa, gutxio potentea; bestea (SVO) akontextualagoa, gutxio esperogarria, zehaztaileagoa, potenteagoa

Hala ere, gaur egun ez da onartzen euskararen SVO hitz-ordena neutroa (onartzen dira zenbait salbuespen zein ez diren aztertzen, ez izendatzen), noiz eta ordena hori dén euskararen funtsezko hitz-ordena bat, ezin beharrezkoagoa adibidez an idazki informatiboak, didaktikoak, elkarrizketak,... agerian utziz gure gramatikarien prespektiba-falta ezin kaltegarriagoa.

Baina, diotena diotela, eta egiten dutena egiten dutela, báditugu bi ordena neutro tipikoki: 

• bata (SOV) orokorki kontextualagoa, esperogarriagoa, gutxio potentea hala an kantitatea nola an eraginkortasuna, 

• bestea (SVO) orokorki akontextualagoa, gutxio esperogarria, zehaztaileagoa, potenteagoa hala an kantitatea nola an eraginkortasuna.

Saia gaitezen ematen adibide moduko batzuk: 

• Israel-ek Gaza bonbardatu du (SOV, kontextualagoa, esperogarriagoa, nolabait esán "obvioagoa")

• Israel-ek bonbardatu du Italia (SVO, akontextualagoa, gutxio esperogarriagoa, zehaztaileagoa, nolabait esán "gutxio obvioa")  

eta irekiagoa:

• Israel-ek bonbardatu du Italia, Txekia eta Herrialde Baltikoak (SVO, akontextualagoa, gutxio esperogarriagoa, zehaztaileagoa, nolabait esán "gutxio obvioa" eta potenteagoa)   

SVO ordena neutroari uko egitea, SVO ordena neutroari bere izaera propioa ez ematea (nola egiten den) dá... ez soilik ezbidea, baizik ere ezbide guztien ama eta aita. [3181] [>>>]

"..., ta dirautse" (Mogel, 1800 inguru): (S)V:O neutroa

Atzokoaren segidan, idazten du Mogel-ek honako hau: 

Deitu eutsan aitak semiari. Emon eutseen bijai laztan bana, ta dirautse: 

 - Neure umiak,...

[Mogel, 1800 inguru] 

hau da:

[aitak] dirautse: - Neure umiak,... 

alegia, (S)V:O neutroa. [3180] [>>>]

"[aitak] Emon eutseen bijai laztan bana,..." (Mogel, 1800 inguru): (S)VIO neutroa

Jarraituz kin Mogel-en ipuina, irakurtzen dugu beherago:

Deitu eutsan aitak semiari. Emon eutseen bijai laztan bana,... [Mogel, 1800 inguru]

non ulertu behar dén:

[aitak] Emon eutseen bijai laztan bana,...

hau da, (S)VIO neutroa. [3179] [>>>]

"[nebiak] artudau ispillu andrakume bakarrentzat eginzana." (Mogel, 1800 inguru): (S)VO neutroa

Genioén atzo:

Ohartu ze SVO neutro hori normaltasunez integratzen da an eguneroko elkarrizketa bat artén alaba bat eta bere aita, non alabak aurkeztu nahi dión aitari egoera berri bat, inplizituki erantzunez ki galdera orokor hau:

• Zér gertatzen da? 

zeinen erantzun modukoa izanen litzakén:

- Aita neuria, nebiak egin dau oker andi bat;... 

Esaldi hori funtzionatuko litzaké antzera nola egunkariko titular bat, non sujetua (neba) dén oso kontextuala, halan ze konsidera geinké sujetu hori thematikoa, eta predikatua rhematikoa (baita ere konsidera geinké ze, aitarendako, informazio guztia dela berria, rhematikoa, osatuz esaldi osoko foku informatiboa).

Bestalde, SVO neutro hori uztartzen da an narrazio bat (alabak egiten duena), aurkeztuz egoera berri bat zeintaz jarraian alabak berak emanen dituén (kontatuko dituén, narratuko dituén) zehaztasun gehiago. 

Alabak jarraitzen du honela:  

- Aita neuria, nebiak egin dau oker andi bat; artudau ispillu andrakume bakarrentzat eginzana. [Mogel, 1800 inguru]

esan nahi baita:

[nebiak] artudau ispillu andrakume bakarrentzat eginzana. 

hau da, (S)VO neutroa. [3178] [>>>]

Esan nahi baita ze narrazioa ez da salbuespenezko genero bat zein den agertzen an kasu bakan batzuk, nolabait apartekoak, baizik oinarrizko ariketa bat zein den guztiz uztartzen an eguneroko komunikazioa, eta zeintan erabateko naturaltasunez erabiltzen dén (erabili beharko litzakén) SVO neutroa; alegia, euskararen SVO ordena neutroa

Har daigun berriro atzoko esaldia:

Minberatu jakon bijotza neskatilliari neba edo mutil dongiaren kinu ta sinubak gaiti. Eldu zan aita gana illetaz ta negarrez alabia, ta dirautsa: 

- Aita neuria, nebiak egin dau oker andi bat;...

SVO neutroa, kin S thematikoa eta VO rhematikoa.

Ohartu ze SVO neutro hori normaltasunez integratzen da an eguneroko elkarrizketa bat artén alaba bat eta bere aita, non alabak aurkeztu nahi dión aitari egoera berri bat, inplizituki erantzunez ki galdera orokor hau:

• Zér gertatzen da? 

zeinen erantzun modukoa izanen litzakén:

- Aita neuria, nebiak egin dau oker andi bat;... 

Esaldi hori funtzionatuko litzaké antzera nola egunkariko titular bat, non sujetua (neba) dén oso kontextuala, halan ze konsidera geinké sujetu hori thematikoa, eta predikatua rhematikoa (baita ere konsidera geinké ze, aitarendako, informazio guztia dela berria, rhematikoa, osatuz esaldi osoko foku informatiboa).

Bestalde, SVO neutro hori uztartzen da an narrazio bat (alabak egiten duena), aurkeztuz egoera berri bat zeintaz jarraian alabak berak emanen dituén (kontatuko dituén, narratuko dituén) zehaztasun gehiago.

Esan nahi baita ze narrazioa ez da salbuespenezko genero bat zein den agertzen an kasu bakan batzuk, nolabait apartekoak, baizik oinarrizko ariketa bat zein den guztiz uztartzen an eguneroko komunikazioa, eta zeintan erabateko naturaltasunez erabiltzen dén (erabili beharko litzakén) SVO neutroa; alegia, euskararen SVO ordena neutroa. [3177] [>>>]

"- Aita neuria, nebiak egin dau oker andi bat;..." (Mogel, 1800 inguru): SVO neutroa, kin S thematikoa eta VO rhematikoa

Atzokoaren jrraian:

Minberatu jakon bijotza neskatilliari neba edo mutil dongiaren kinu ta sinubak gaiti. Eldu zan aita gana illetaz ta negarrez alabia, ta dirautsa: 

- Aita neuria, nebiak egin dau oker andi bat;...

SVO neutroa, kin S thematikoa eta VO rhematikoa. [3176] [>>>]

"..., ta dirautsa:..." (Mogel, 1800 inguru): (S)V:O neutroa

Jarraian, Mogel-ek dio: 

Minberatu jakon bijotza neskatilliari neba edo mutil dongiaren kinu ta sinubak gaiti. Eldu zan aita gana illetaz ta negarrez alabia, ta dirautsa: 

- Aita neuria,... [Mogel, 1800 inguru]

zein dén:

[alabeak] dirautsa:... 

alegia, (S)V:O neutroa. [3175] [>>>]

Euskararen lehen izkribuetatik aukera bat izan dá SVO neutroa, eta nahi izan duenak erabili izan du. harik eta justuki noiz dén beharrezkoen, baztertu duten (Gramatika-Batzordekoek, ez Jagon Batzordekoek)

Atzokoan Migeltxo-k:

Bi aukera: bat, Mogel kontzientea zen buruz gaiak zein diren lantzen an hau bloga. Bi: euskara ez da bezain SOV nola kontatu duten gu. Agian hirugarren bat, biak.

Euskararen lehen izkribuetatik aukera bat izan dá SVO neutroa, eta nahi izan duenak erabili izan du. harik eta justuki noiz dén beharrezkoen, baztertu duten (Gramatika-Batzordekoek, ez Jagon Batzordekoek). [3174] [>>>]

"Ak egiten eutsan oni sinu..." (Mogel, 1800 inguru): SVIO neutroa

Jarraituz kin Mogel-en kontakizuna, irakurtzen dugu beste esaldi hau:  

Ak egiten eutsan oni sinu bere edertasuna bardindu guriaz onen ezaintasunaz. [Mogel, 1800 inguru]

an honako kontextua:  

Ebilzala jolas ta ume jokuan egun baten neba-arreba oneek, ikusi zituben euren gorputz ta arpegijak ispillu baten; arrotuzan nebia, ta lotsatu arrebia. Ak egiten eutsan oni sinu bere edertasuna bardindu guriaz onen ezaintasunaz. [Mogel, 1800 inguru]

non dugún SVIO neutroa. [3173] [>>>]

Mounole (2024): "Euskarazko oinarrizko perpausa subjektuarekin hasi eta aditzarekin bukatzen da."

Atzokoa, beste era batera esanda: 

• [2666] Mounole (2024): "Euskarazko oinarrizko perpausa subjektuarekin hasi eta aditzarekin bukatzen da." 

Hortaz, joan gaitezen ki mamia. Nolákoa da euskararen ordena neutroa (edo oinarrizkoa) aráuz Mounole hizkuntzalaria eta Gramatika Batzordeko euskaltzaina?

Euskarazko oinarrizko perpausa subjektuarekin hasi eta aditzarekin  bukatzen da (229). Haien artean kokatzen dira gainerako osagaiak (predikatu osagarria, objektua, datibozko objektua...). [Mounole, 2024:129]

Beraz, euskararen hitz-ordena neutroa ofizialki "... aditzarekin bukatzen da". Gainera:

Haien artean kokatzen dira gainerako osagaiak (predikatu osagarria, objektua, datibozko objektua...). [Mounole, 2024:129] 

Hor nahiko genuké informazio gehiago burúz nóla ordenatzen dirén gainerako osagai horiek tartén sujetua eta aditza. Eta, momentu honetan, bereziki interesatzen zaigú nón kokatzen den objetua an esaldi transitibo neutroak. Bihar saiatuko gara erantzuten ki galdera hori.

Céline Mounole dá Gramatika Batzordekoa. [3172] [>>>]

Gogoratuz Juan Garzia-ren eredu neutro bakarra; SOV

Genioén atzo ze:

Ikastoletan eta orohar irakaskuntzan, SVO neutroa ez da existitzen, soilik existitzen da SOV ordena neutroa, eta zenbait salbuespen zein ez diren aztertzen, soilik zerrendatzen. Finean irakasten dá Juan Garzia-ren eredua (zein basikoki dén Gramatika Batzordearen eredua).

Horren harira gogra daigun Juan Garzia-ren eredu hori:  

• [26676] Horrá Juan Garzia-ren ereduko ordena transitibo neutro bakarra: Sujetua-Zirkunstantzialak-Datiboa-Objetua-Aditza

Esaten eta galdetzen genuén atzo:

Hor nahiko genuké informazio gehiago burúz nóla ordenatzen dirén gainerako osagai horiek tartén sujetua eta aditza. Eta, momentu honetan, bereziki interesatzen zaigú nón kokatzen den objetua an esaldi transitibo neutroak. Bihar saiatuko gara erantzuten ki galdera hori.

eta joaz ki Mounole-ren referentzia nagusia, zein dén Juan Garzia-ren "Esaldiaren antolaera. Funtzio informatiboak gako." (2014), aurkitzen dugú honako erantzuna, erakutsiz zéin den Garzia-ren ereduko ordena transitibo neutro bakarra: 

Sujetua (erg.) - Zirkunstantzialak - Datiboa - Objetua - Aditza

Eta erántzunez ki gure bigarren galdera, eta jarráiki Garzia (2014), esaldi transitibo neutroetan objetua kokatzen dá justu aurrén aditza. Horixe.

Soilik bururatzen zait hitz bat: ezbidea. [3171] [>>>]

Ikastoletan eta orohar irakaskuntzan, SVO neutroa ez da existitzen, soilik existitzen da SOV ordena neutroa, eta zenbait salbuespen zein ez diren aztertzen, soilik zerrendatzen

Migeltxo-k galdetzen zuen atzo, mintzatuz gain SVO neutroa:

Hori al da ikastoletan irakasten dutena? 

Ikastoletan eta orohar irakaskuntzan, SVO neutroa ez da existitzen, soilik existitzen da SOV ordena neutroa, eta zenbait salbuespen zein ez diren aztertzen, soilik zerrendatzen. Finean irakasten dá Juan Garzia-ren eredua (zein basikoki dén Gramatika Batzordearen eredua).

Horretaz mintzatu ginén an ondoko sarrera:

• [2702] Eta zergátik genero horretan (narrazioetan) agertzen zaigú maiztasun erlatiboki handiagoa on (S)VO hitz-ordena?

Ondokoa esaten genuen atzo mintzátuz gain maiztasun erlatiboki handiagoa zeintan agertzen dén (S)VO hitz-ordena an narrazioak respektu hurbileko elkarrizketak:

Literaturako jenero batean gauzak normalki horrela gertatzen badira -eta hala geratzen dira- nola esan salbuespen bat dela? [Osa, 1990:227]

Kontua da ze narrazioetan informazioa izaten dá askoz ere akontextualagoa zeinda hurbileko elkarrizketetan, eta zenbat eta objetu akontextualagoa, handiago izanen da objetu horren joera postverbala, horrela hobeki prestatuz objetu horren interpretazio efektiboa. 

Joera hori ez da joera isolatu bat zein ez dakigun zergátik agertzen den, baizik aitzitik, da joera komunikatibo normal bat zein duén bultzatzen aldé SVO ordena progresiboagoa, bilatuz komunikazio efiziente eta efektiboagoa.

Kontua da ze erakusten badirá holako erabilera (eta joera) normalizatuak nola balira salbuespenezko kasu isolatuak zein ez dakigun zergátik gertatzen diren (nola Juan Garzia-k egiten duen) ordezta erákutsi SVO hitz-ordena neutroa nola aukera orokor bat zein dén erabiltzen gehiago azpi zenbait baldintza diskursibo, orduan ez gaude batere ondo enfokatzen arazoa, ez gaude ondo enfokatzen euskararen ibilbide sintaktiko komunikatiboa, eta ez gaude ondo azaltzen euskararen saioak eta ahaleginak arrén garatu estruktura potenteagoak, efizienteagoak eta efektiboagoak. Hala eginez, euskarari kentzen ari gatzaio (gaiako) aukera boteretsu bat, oso erabilgarria an praktikoki edozein textuinguru diskursibo.

Laburbilduz, ezbidea. [3170] [>>>]

Gogóratuz Eusebio Osa-ren aipu bat burúz (S)VO an narrazioak

Mintzo ginen atzo burúz (S)VO hitz-ordena neutroa an narrazioak, aipatuz adibide hau ganik Mogel: 

Ebilzala jolas ta ume jokuan egun baten neba-arreba oneek, ikusi zituben euren gorputz ta arpegijak ispillu baten;... [Mogel, 1800 inguru]

hau da:

... [neba-arreba oneek] ikusi zituben euren gorputz ta arpegijak ispillu baten;... [Mogel, 1800 inguru]

non dugún (S)VO neutroa (kin sujetu thematiko eliptikoa eta aditz/objetu rhematikoa), hain tipikoa an narrazioak.

Horretaz gogoratu nahi genuke ondoko sarrera, non Eusebio Osa (1990) mintzo zén gain ber gaia:

• [2699] Osa (1990): "Beraz, (S)AO dugu sarri narrazio testu barnean, subjetu tematikoa aldatzen ez den bitartean."

Eusebio Osa-k dio an bere "Euskararen hitzordena" burúz maiztasuna on (S)AO ordena an narrazioak:

Eta arrazoi nagusia zera da: subjetua tematikoa dela eta, kasu honetan, eliptiko bihurtzen dela. Beraz, (S)AO dugu sarri narrazio testu barnean, subjetu tematikoa aldatzen ez den bitartean. Eta jakina da subjetu tematikoak luzaz iraun dezakeela testu batean aipatu beharrik gabe, identifikagarritasun osoa inola galdu gabe. [Osa, 1990:227-228]

Bai, jada esana dugunez, (S)VO sarri agertzen zaigú an narrazioak.

Bai, (S)VO neutroa. [3169] [>>>]

"... [neba-arreba oneek] ikusi zituben euren gorputz ta arpegijak ispillu baten;..." (Mogel, 1800 inguru): (S)VO neutroa, non sujetu thematikoa dén eliptikoa eta aditz/objetua rhematikoa

Jarraituz kin Mogel-en kontakizuna, irakurtzen dugu honakoa: 

Ebilzala jolas ta ume jokuan egun baten neba-arreba oneek, ikusi zituben euren gorputz ta arpegijak ispillu baten;... [Mogel, 1800 inguru]

hau da:

... [neba-arreba oneek] ikusi zituben euren gorputz ta arpegijak ispillu baten;... [Mogel, 1800 inguru]

non dugún (S)VO neutroa (kin sujetu thematiko eliptikoa eta aditz/objetu rhematikoa), hain tipikoa an narrazioak. [3168] [>>>]

Eta, evidenteki, SVO neutro horren sujetua ez da galdegaia

Genioén atzo:

Juan Antonio Mogel, behin aurkezturik bere ipuinaren marko orokorra bidéz esaldi osoko SVO neutro bat (non informazio guztia dén rhematikoa), hasiko da zehazten nolákoak diren aurkeztutako personaia horiek:   

Guraso batek eukazan seme-alaba batzuk; semia zan gorputzez ondo egina, arpegi ederto ebagi ta azal zurikua; barriz alabia lepo jitatu edo makurtuba, baltzerana ta arpegi matxarduna. [Mogel, 1800 inguru] 

Eta zehazteko, hitz-ordena oso aproposa izaten dá SVO neutroa kin predikatu edo objetu rhematikoa. Mogel-en esaldian, aditzak ("... zan,,," horrek) prestatzen gaitu ki entzun edo irakurri nolákoa zen semea:   

Guraso batek eukazan seme-alaba batzuk; semia zan... gorputzez ondo egina, arpegi ederto ebagi ta azal zurikua; barriz alabia lepo jitatu edo makurtuba, baltzerana ta arpegi matxarduna. [Mogel, 1800 inguru] 

Hor dugu kasu tipiko bát on zehaztapena, non aurretik expresuki aipatutako zerbait zehaztu egiten den bidéz SVO neutroa (era berean, zehaztapenaren hitz-ordena tipiko hori, alegia SVO neutroa, berdin erabili ahal da erantzunez ki galdera explizitu edo inplezitu bat).

Eta, evidenteki, SVO neutro horren sujetua ez da galdegaia. [3167] [>>>]

"...; semia zan gorputzez ondo egina, arpegi ederto ebagi ta azal zurikua;..." (Mogel, 1800 inguru): SVO neutroa, non predikatua dén rhematikoa

Juan Antonio Mogel, behin aurkezturik bere ipuinaren marko orokorra bidéz esaldi osoko SVO neutro bat (non informazio guztia dén rhematikoa), hasiko da zehazten nolákoak diren aurkeztutako personaia horiek:   

Guraso batek eukazan seme-alaba batzuk; semia zan gorputzez ondo egina, arpegi ederto ebagi ta azal zurikua; barriz alabia lepo jitatu edo makurtuba, baltzerana ta arpegi matxarduna. [Mogel, 1800 inguru] 

Eta zehazteko, hitz-ordena oso aproposa izaten dá SVO neutroa kin predikatu edo objetu rhematikoa. Mogel-en esaldian, aditzak ("... zan,,," horrek) prestatzen gaitu ki entzun edo irakurri nolákoa zen semea:   

Guraso batek eukazan seme-alaba batzuk; semia zan... gorputzez ondo egina, arpegi ederto ebagi ta azal zurikua; barriz alabia lepo jitatu edo makurtuba, baltzerana ta arpegi matxarduna. [Mogel, 1800 inguru] 

Hor dugu kasu tipiko bát on zehaztapena, non aurretik expresuki aipatutako zerbait zehaztu egiten den bidéz SVO neutroa (era berean, zehaztapenaren hitz-ordena tipiko hori, alegia SVO neutroa, berdin erabili ahal da erantzunez ki galdera explizitu edo inplezitu bat). [3166] [>>>]

"Guraso batek eukazan seme-alaba batzuk;..." (Mogel, 1800 inguru): SVO neutroa, non informazio guztia dén rhematikoa

Har daigun atzoko lehen esaldia:

Guraso batek eukazan seme-alaba batzuk;... [Mogel, 1800 inguru] 

Hor dugú ipuinaren lehen esaldia, dena informazio berri, osatuz esaldi osoko foku neutro bat non azentu nagusi neutroa kokatzen dén an objetua.  

Ez dago batere arrazoirik ki pentsatu an (salbuespenezko) sujetu hanpatu bat, halan ze defektuzko interpretazioa ondo doa: SVO neutroa. [3165] [>>>]

Horrá Juan Antonio Mogel-ek (1745-1804) moldatutako ipuin bat: "Neba ta arreba birena"

 Horrá Juan Antonio Mogel-ek (1745-1804) moldatutako ipuin bat:

Neba ta arreba birena 

Eder asko da, ona dana; zantar asko, on eztana. 

Guraso batek eukazan seme-alaba batzuk; semia zan gorputzez ondo egina, arpegi ederto ebagi ta azal zurikua; barriz alabia lepo jitatu edo makurtuba, baltzerana ta arpegi matxarduna. Ebilzala jolas ta ume jokuan egun baten neba-arreba oneek, ikusi zituben euren gorputz ta arpegijak ispillu baten; arrotuzan nebia, ta lotsatu arrebia. Ak egiten eutsan oni sinu bere edertasuna bardindu guriaz onen ezaintasunaz. Minberatu jakon bijotza neskatilliari neba edo mutil dongiaren kinu ta sinubak gaiti. Eldu zan aita gana illetaz ta negarrez alabia, ta dirautsa: 

- Aita neuria, nebiak egin dau oker andi bat; artudau ispillu andrakume bakarrentzat eginzana. Arrotu da guztija bere burubari eder-iritxirik. Ordu onik ez daukat arrezkero; arpegijan emoten deust, neure errubaga, bera baxen itxura galantekua ez nasalako. 

Deitu eutsan aitak semiari. Emon eutseen bijai laztan bana, ta dirautse: 

- Neure umiak, gura neuke egunoro begiratu zaiteezan bata ta bestiori ispillu zuzenian: zu, neure semia, ezaindu ez zaitezan ariman ekandu dongaakaz; ta zu, alaba neuria, edertu zaitian oitura on apaingarri bakarrakaz.

Edertasunak dirau urte gitxijan; on izatiak, nai bada, bizitza guztijan.

Interesgarria. [3164] [>>>]

Bai, galdegai gehiegi eta neutrotasun gutxi, noiz behar dén kontrakoa: kontextu horretan, euskararen SVO neutroa ez onartzea dá... (betiko) ezbidea

Atzokoan amaitzen genuen esánez ze...

Bai, oso gutxi aztertu dirá euskararen esaldi neutroak, euren azentuera, euren ordena posibleak, bitárten edonon aurkitu dirén foku hanpatuak, edo foku hanpatu izan beharrekoak.

Bai, galdegai gehiegi eta neutrotasun gutxi, noiz behar dén kontrakoa, nola genioén an ondoko sarrera:

• [492] Kezka ez da izaten nabarmenki markatzea esaldiko sintagma bat

Orohar, ordena diskursibo orekatu-potentean, kezka ez da izaten nabarmenki markatzea esaldiko sintagma bat gainén beste guztiak, zein geldituko lirakén ondo apalduak. Ez, kezka izaten dá ondo islatzea progresio informatiboa an modu jarraitu, koherente eta ahaltsua, abiatuz ezagunenetik eta amaituz ezezagunenean, ulertuz ze lehenagoko sintagmek prestatzen duté geroko (eta bereziki bukaerako) sintagmen eraginkortasun informatibo eta expresibo betea. Hori dá mezuak ulertzeko klave progresiboa, klave potentea, klave potentziatzailea.  

Kontextu horretan, euskararen SVO neutroa ez onartzea dá... (betiko) ezbidea. [3163] [>>>]

Galdegai ustekoa da hori elementua non jartzen dén azentu nagusia baina neutroa, zein, berdin nola azentu markatua, egon ahal dén aurrén edo atzén aditza

Aipatzen genituén atzo galdegai ustekoak, zein, izendapenak argi uzten duenez, ez dira galdegaiak, baizik esaldi neutroetako sintagma hori non jartzen dén azentu neutroa (esan nahi baitá esaldiko azentu nagusia baina neutroa). Horretaz mintzo ginen an ondorengo sarrera:

• [1538] Foku markatuak ez lirake izan behar inoiz ere arazo: : aitzitik, benetako arazoa da galtzea SVO neutroa 

Hasi nahi genuke gaurko sarrera gogóratuz atzóko hitzak on Euskaltzaidia, baina azpímarratuz aipuko bigarren zatia (an "Hitz-ordena. Erabilera estrategikoa"):

Euskaraz oso bakan erabiltzen da galdegaia. (...) Galdegai ustekoa, berriz, esaldi guztietan azal daiteke. [Euskaltziandia, 2011:52]

Galdegai ustekoa da hori elementua non jartzen dén azentu nagusia baina neutroa, zein, berdin nola azentu markatua, egon ahal dén aurrén edo atzén aditza: 

Berez, ez galdegaiak eta ez ustezko galdegaiak dute toki jakinik esaldiaren baitan.
[Euskaltzaindia, 2011:53]

Oso gutxi aztertu dirá euskararen esaldi neutroak, euren azentuera, euren ordena posibleak, bitárten edonon aurkitu dirá foku hanpatuak, edo foku hanpatu izan beharrekoak. Esan nahi baita ze askoz gehiago erreparatu behar zaio ki ordena neutroa, informatiboa, orokorra, kontuan hartuz ze ordena markatua, baldintza normaletan, izan beharko litzaké salbuespenezko ordena, eta, hortaz, ez litzaken arazo (atzo genioenez).

Ikuspuntu horretatik, galdera ez litzake izanen:

Zéin da esaldiko foku markatua (azentu markatua, galdegaia)?

zeren, normalean, esaldi gehien-gehienetan ez da egonen foku markaturik. Ez, kontua soilik izanen litzake nóla detektatu foku markatua an esaldi bakan eta berezi horiek non agertzen den. Eta, diogunez, esaldi horiek izanen dirá:

• bakan eta bereziak, halan-ze ez dira izanen hain zailki detektagarriak.

• kontextu komunikatiboak laguntzen du.

• bádira modu morfologiko eta sintaktiko lagungarriak.

• azentu grafiko progresiboak ere (optatiboak) izan ahal dira lagungarriak noiz egoki konsideratzen diren (ikus honetaz gure sarrera titúlatzen: "azentu zintzilikatzailea vs azentu progresibo hutsa").
  

Beraz, erantzunez ki Erramun Gerrikagoitia, bádira bideak ki adiérazi, beharrezkoa balitz, foku markatu bakan horiek an idazkiak.  Foku markatuak (bakan eta tipikoki ondo kontextualak) ez lirake izan behar inoiz ere arazo: aitzitik, benetako arazoa da galtzea SVO neutroa. Hori bai galera, hori bai ezbidea!

Bai, oso gutxi aztertu dirá euskararen esaldi neutroak, euren azentuera, euren ordena posibleak, bitárten edonon aurkitu dirén foku hanpatuak, edo foku hanpatu izan beharrekoak. [3162] [>>>]

Euskaltzaindia (2011): "Euskaraz oso bakan erabiltzen da galdegaia. (...) Galdegai ustekoa, berriz, esaldi guztietan azal daiteke."

Atzokoan gogoratzen genuén Euskaltzaindia-ren liburu guzti azpimarragarri hau: "Hitz-ordena. Erabilera estrategikoa" (2011), nondik gaur gogora ekarri nahi dugún honako puntu orokorra:

Euskaraz oso bakan erabiltzen da galdegaia. (...) Galdegai ustekoa, berriz, esaldi guztietan azal daiteke. [Euskaltzaindia, 2011]

zein dén are apligarriagoa an textu informatibo eta didaktikoak, nola genioén an ondoko sarrera:   

• [1537] Textu informatibo edo didaktikoetan foku markatuak ez lirake izan behar araua, baizik salbuespena

Atzokoan nahi genuén ongi finkatu honako oinarrizko puntua gain foku markatua:

... azentuak markatzen du galdegaia, ...  

Puntu hori ondo azpimarratuta, orain ondo argi utzi nahiko genuke ze foku markatua (aipuko galdegaia) izan beharko litzaké salbuespena an textu informatibo edo didaktikoak, eta ez araua, nola den orain (justuki zatio aplikazio sistematikoa on "galdegai-legea"). Horretaz, Euskaltzaindia-k (2011) zioén hau (an "Hitz-ordena. Erabilera estrategikoa"):

Euskaraz oso bakan erabiltzen da galdegaia. (...) Galdegai ustekoa, berriz, esaldi guztietan azal daiteke. [Euskaltzaindia, 2011]

Eta, diogunez, textu informatibo edo didaktikoetan foku markatuak ez lirake izan behar araua, baizik salbuespena. 

Esan nahi baita ze, adibidez egunkarietan, nagusitu beharko litzaké hitz-ordena neutroa, non ez dagoen galdegairik. [3161] [>>>]

Baina SVO ordena informatibo neutro/enfatiko hori ez da gure analisia soilik, da Euskaltzaindiaren analisia ere (2011, Jagon Batzordea, ez baita Gramatika-Batzordea)

Baina SVO ordena informatibo neutro/enfatiko hori ez da gure analisia soilik (ikus #2683), da Euskaltzaindiaren analisia ere (2011, Jagon Batzordea, ez baita Gramatika-Batzordea), nola irakurri ahal dugun an ondorengo sarrera:

• [1536] Euskaltzaindia (2011): "Berez, ez galdegaiak eta ez ustezko galdegaiak dute toki jakinik esaldiaren baitan. Azentuak markatzen du galdegaia, eta ez esaldiaren baitako kokapenak."

Zioen atzo Erramun Gerrikagoitia-k:

Ari zarela Jesus buruz elementu inquiritua edo galdegaia ekarten duzu solasera hitzac hori ulertzeco direnac zentralac nola azentua, intonazioa, intonazio-unitatea, hampadura, ... guzti horiec direla conceptuac lotuac kin acustica, phonetica, entzumena.

Bai, eta sarrera honetan soilki azpimarratu nahiko genuke puntu hori gogóratuz ondorengo hitzak ganik Euskaltzaindia (an "Hitz-ordena. Erabilera estrategikoa", 2011):

Berez, ez galdegaiak eta ez ustezko galdegaiak dute toki jakinik esaldiaren baitan.
Azentuak markatzen du galdegaia, eta ez esaldiaren baitako kokapenak.[Euskaltzaindia, 2011:53]

Bai, halaxe da:

... azentuak markatzen du galdegaia, ...  

Puntu hori ondo azpimarratuta, bihar jarraituko dugu erantzuten ki atzoko komentarioa ganik Erramun Gerrikagoitia.

Bai, argi gera dadila, SVO ordena informatibo neutro/enfatiko hori dá Euskaltzaindiaren analisia ere. [3160] [>>>]

Eta SVO neutroan ere errepikatzen dirá ber interpretazio posibleak nola an SOV (esaldi osoko foku neutroa, predikatu mailakoa eta objetu mailakoa)

Amaitzen genuén atzokoa esánez honakoa gain SOV ordena neutroa:

... esaldi neutro batean, interpretazio rhematikoa flexiblea da: ez da hor soilik kabitzen the entire sentence (erranaldi osoa), baizik ze izan ahal dá the VP ere (predikatua), edo soilik the object phrase (objetua). Eta hasierako interpretazioa, zér da? Berriro diogu: erabateko ezbidea.

eta gaurkoan soilik gogoratu nahi genuke ze SVO neutroan ere errepikatzen dirá ber interpretazio posible horiek (esaldi osoko foku neutroa, predikatu mailakoa eta objetu mailakoa): 

• [2411] Eta errepikatzen da patroi interpretatiboa ere (alegia, foku zabaleko aukera interpretatibo horiek)

Atzokoan ikusten genuen nóla SOV eta SVO ordenatan báditugula patroi intonatibo neutroak (printzipioz baliokideak, nahiz esango genuke ze SVO berez neutroagoa da zein SOV: ikus adibidez "Ordena SVO-burulehena dá estrukturalki neutroa, zeren ez da ezer neutroagorik zeinda emateá buruak lehenda euren osagarriak" edo "Aditz-osteko fokuen oinarrizko neutrotasun pausatua derivatzen dá ti euren koherentzia"), eta gaur soilik esán ze esaldi (sintaktikoki eta prosodikoki) neutro horien interpretazioa ere antzekoa da an bi ordena horiek, alegia existitzen dirá foku zabaleko hiru interpretazio fokalak aráuz textuinguru komunikatiboa:

• perpaus mailako fokua

• predikatu mailako fokua

• objetu mailako fokua

berdin nola ikusi genuén an honako sarrera:

• [1570] Izatez, foku neutroaren interpretazio pragmatikoa beti da kontextuala

non amaitzen genuen esánez:

Gauza da ze patroi interpretatibo berbera aplikatuko da an esaldi hori baldin erábili ordena SVO neutroa (azentu neutroa, lehengo moduan, an "abesti berri bi"):

I. Gaur umeek abestu dituzte abesti berri bi.

II. Gaur umeek abestu dituzte abesti berri bi.

III. Gaur umeek abestu dituzte abesti berri bi.

Izatez, foku neutroaren interpretazio pragmatikoa beti da kontextuala. Edonola ere, SVO neutroan gakoa da ze informazioa progresatzen da koherenteki (eta, zentzu horretan, dá are neutroago zein SOV neutroa).

Era berean gogoratu nahi genituzke SOV neutroaren interpretazio fokalak jarráiki araua on Cinque (1993) eta arau horren aplikazioa ganik Arantzazu Elordieta (2001) an:

• [2374] Gogoratuz foku neutroak an SOV

nondik derivatuko liraké honako hiru interpretazio fokalak an SOV neutroa (azentu neutroa an "abesti berri bi" eta horiz doá parte rhematikoa):

I. Gaur umeek abesti berri bi abestu dituzte.

II. Gaur umeek abesti berri bi abestu dituzte.

III. Gaur umeek abesti berri bi abestu dituzte.

Kontextuaren arabera, hiru interpretazio fokal horiek berdin egin daitezké an SVO neutroa ere.

Berdin-berdin.  [3159] [>>>]

Baina, esaldi neutro batean, interpretazio rhematikoa flexiblea da: ez da hor soilik kabitzen "erranaldi osoa", baizik ze izan ahal dá predikatua ere, edo soilik objetua (objetu mailako objetu neutroa)

Atzokoan behin gogóratuta nóla Céline Mounole-k esaten zigun ze...

Oinarrizko ordena horretan, erranaldi osoa da mezua, ez da osagai bat beste bat baino gehiago nabarmentzen; horregatik erraten da ordena neutroa dela... [Mounole, 2024:129]

 amaitzen genuén gure sarrera esánez ze...

Beraz, SOV neutro bakar horretan ez da kabitzen interpretatzea predikatu mailako foku neutrala (soilik predikatua da rhematikoa) edo objetu mailako foku neutroa (soilik objetua da rhematikoa). Berriro ere, eta hitz bitan: erabateko ezbidea. 

Baina, esaldi neutro bateko mezua (zati rhematikoa, informazio berria) ez da derrigor izan behar erranaldi osoa; izan ere, esaldi neutro bat ez da derrigor interpretatu behar nola erranaldi osoko foku neutroa, baizik ze baita be interpretatu ahal da predikatu mailako foku neutroa (soilik predikatua da rhematikoa) eta objetu mailako foku neutroa (soilik objetua da rhematikoa). 

Esan nahi baita ze esaldi neutroak dirá informatiboki askoz flexibleagoak zeinda goragoko interpretazio zurrun hori ganik Euskaltzaindiko Gramatika-Batzordekide Mounole. Puntu horretaz, gogoratu daigun ondoko sarrera hau: 

• [1519] Eta gero daukagú foku zabala edo neutroa (kin azentu neutroa)  

Atzokoan genioén ze ...

... galdegaia edo foku enfatikoa (azentu enfatikoa, bereziki markatua, ez azentu neutroa) dá ber gauza zein foku estua.  

Gaurkoan gogoratu nahi dugu ze, horrez gainera, daukagú foku zabala edo neutroa, zein den ematen kin azentu neutroa, eta zeintan interpretatu ahal den ze:

I. Esaldi osoa da foku neutroa.

II. Predikatua da foku neutroa.

III. Objetua da foku neutroa.

Puntu horretaz, gogora daigun ondoko sarrera:

Ikus daigun ondorengo textua ganik Arantzazu Elordieta gain definizioa on ordena neutroa edo ez-markatua (an bere doktore-tesia titulatzén "Verb movement and constituent premutation in Basque", 2001:130-131): 

..., Cinque proposes a universal sentence stress rule which will apply in every language provided that we know what the direction of recursion is in a language, and by using the concept of "most embeddedness". Cinque's algorithm may be informally formulated as follows:

The main stress of a sentence falls on the most embedded element on the recursive side of the tree.

... This, in a head-initial language (VO), the complement will count as most embedded in a SVO order, since the complement is selected by the verb. Likewise, in a V-final language, the most embedded element in SOV order will also be the complement, as the language is left-branching. As a result, in both types of languages the complement receives the main sentence stress, as is conformed by the followwing data from Spanish (VO) and Basque (OV) (the words in bold face indicate the constituent bearing neutral stress):

(29a) Hoy los niños han cantado dos canciones nuevas.

(29b) Gaur umeek abesti berri bi abestu dituzte.

The main sentence stress borne on the direct object in both sentences in (29) is tipically found in sentences occurring in the neutral order. As is well kwoun, neutral order is pronounced whith a neutral focus intonation (which we may now identify as main stress),...

(29b) represents the unmarked or neutral word order for the constituents of a simple transitive clause in Basque, SOV.

[Oinoharra ganik Arantzazu Elordieta: Keep in mind that I use the term "unmarked" in the sense of neutral order in relation to the information structure of the sentence; in other words, when no constituent is understood to be more prominent or informative than the other constituents in the sentence.]

(29b) has an interpretation according to which the entire sentence can be viewed as the focus phrase. But, in addition (29b) can also have two further interpretations, according to which only the VP abesti berri bi abestu 'sing two songs' represents the new information of the sentence, and a third reading, in which only the object phrase abesti berri bi 'two new songs' is interpreted as the information focus of the sentence. The three readings are given below (the intended focused constituent in each reading is marked in italics):

(30) Gaur umeek abesti berri bi abestu dituzte.

I. "Today the children sang two new songs" 

II. "Today the children sang two new songs" 

III. "Today the children sang two new songs"  

In fact, the paradigm illustrated in (30) is the typical pattern observed in 'wide focus' utterances in many languages, as discussed in Cinque (1993) and Zubizarreta (1998), namely, that under the same neutral focus intonation, all of the constituents in a sentence can be interpreted as focus. [Arantzazu Elordieta, 2001:130-131]

Azpimarratu ze hor mintzo da gain azentu neutroa, ez-markatua, zein, ordena neutroan, interpreta liteken nola:

I. Esaldi osoko foku neutroa.

II. Predikatu mailako foku neutroa.

III. Objetu mailako foku neutroa.

eta baita orobat ze:

I use the term "unmarked" in the sense of neutral order in relation to the information structure of the sentence; in other words, when no constituent is understood to be more prominent or informative than the other constituents in the sentence. [Arantzazu Elordieta, 2001:130-131]

hala nola, azkenik, ze Cinque-k aldarrikatzen dú bere azentu-araua nola universala.

Hortxe dugu foku zabala, neutroa, zein baitare interpretatu ahal da nola objetu mailakoa, nahiz ez izan bereziki markatua.

nondik atera dugún Arantzazu Elordieta-ren pasarte hau:

(29b) has an interpretation according to which the entire sentence can be viewed as the focus phrase. But, in addition (29b) can also have two further interpretations, according to which only the VP abesti berri bi abestu 'sing two songs' represents the new information of the sentence, and a third reading, in which only the object phrase abesti berri bi 'two new songs' is interpreted as the information focus of the sentence. [Arantzazu Elordieta, 2001:130-131]

Hau da, esaldi neutro batean, interpretazio rhematikoa flexiblea da: ez da hor soilik kabitzen the entire sentence (erranaldi osoa), baizik ze izan ahal dá the VP ere (predikatua), edo soilik the object phrase (objetua). Eta hasierako interpretazioa, zér da? Berriro diogu: erabateko ezbidea. [3158] [>>>]

Bestalde, Mounole-ren arabera (2024): "Oinarrizko ordena horretan [SOV neutroa], erranaldi osoa da mezua, ez da osagai bat beste bat baino gehiago nabarmentzen; horregatik erraten da ordena neutroa dela"

Amaitzen genén atzo esánez ze:

Beraz, baitezpadakoa, behar-beharrezkoa, ezinbestekoa da aldátzea, ekíditea, evítatzea ordena hori, alegia SVO ordena informatibo neutroa. A ze ezbidea! 

Bai, aukera hori desagertaraztea dá ezbide totala, kontrakomunikatiboa, kontraevolutiboa, kontra tradizioa, kontra... edozer zein den ona ganá euskara (esan nahi baitá benetan ona eta benetan gana euskara). Aukera (bide, garabide) hori eliminatua, soilik geldituko litzaké SOV ordena neutroa, zeintaz, gainera, Mounole-k (2024) berak esanen digú ze... (ikus #2684)

Mounole-k (2024), ordea, esanen digú ze ordena neutroan esaldiko osagai guztiek izan behar dirá rhematikoak, denak ere informazio berria, edo bestela esanda:

Oinarrizko ordena horretan, erranaldi osoa da mezua, ez da osagai bat beste bat baino gehiago nabarmentzen; horregatik erraten da ordena neutroa dela [Mounole, 2024:129]

Beraz, ordena neutroak eskatuko luké erranaldi osoko fokua (esaldi mailako foku informatibo neutroa), halan ze ezin liteke interpretatu predikatu mailako foku informatibo neutroa, ezta ere objetu mailako foku informatibo neutroa. Hau guztia ez da batere normala an foku zabalak, non egin ahal dirén interpretazio ezberdinak, nola genioén an [1225]:

• [1225] Cinque (1993): "The main stress of a sentence falls on the most embedded element on the recursive side of the tree" [informalki reformulatua ga Arantzazu Elordieta (2001)]

Interpretazio horiek aplikagarriak dira euskaran ere, ez soilik an SOV ordena neutroa (nola egiten duén Arantzazu Elordieta-k) baizik ere an SVO ordena neutroa (nola egiten dugún guk).

Beraz, SOV neutro bakar horretan ez da kabitzen interpretatzea predikatu mailako foku neutrala (soilik predikatua da rhematikoa) edo objetu mailako foku neutroa (soilik objetua da rhematikoa). Berriro ere, eta hitz bitan: erabateko ezbidea. [3157] [>>>]