larunbata, maiatza 09, 2026

Tomasello (2010): "Conventional grammatical devices and constructions, just like simple conventions such as words, are cultural-historical products created by specific cultural groups for meeting their communicative needs."

Duela gutxi (ikus #3073) aipatzen genuén Hauser (2010), nork, bere aldetik, aipatzen dú Tomasello-ren lana (2004). Hortaz, ikus daigun gaur, Tomasello-ren aipu bat (2010), azalduz bere ikuskera burúz estruktura gramatikalak:

Conventional grammatical devices and constructions, just like simple conventions such as words, are cultural-historical products created by specific cultural groups for meeting their communicative needs. [Tomasello, 2010:315]

Bai, ezin egon adosago: estruktura gramatikalak dirá produktu historiko-kulturalak, just like simple conventions such as words. [3083]

ostirala, maiatza 08, 2026

“Honeek sagarrok ez dira onak erreteko. Des egiten dira. Total egiten dira des, des-des egin dira” (M. López-ek bildutako esapideak)

Herenegun amaitzen genuen esanez honako hau:

Gure hizpideko "aurka" jaio zén adverbio (itxura guztien arabera signífikatuz "aurrez-aurre"), bihurtu zén izen, eta baita postposizio ere, lehenago ze bihúrtu preposizio an esparrua on esku-pilotako iragarkiak signifikatuz aurkaritza (eta hortik, ondobidean, pasatu behar zén edozein esparrutara, plazara, mundura, antzera nola beste aukera prepositiboak ere), harik eta, ai!, euskal hizkuntzalariak hasi egiten euren deslana, dena desegiteko lana, dena des egiteko lana (hor aditza dá "des egin", banatua, non "des" bihurtu dén izena), justuki noiz euren hizkuntzalari-lana bihurtua zén... klavea. A ze istorio tristea!
non mintzo ginen burúz "des egin" aditz desintegratua, zatitua, zeintan "des" aurrizkiak hartu duén bizitza beregaina, antzera nola balitz adibidez "lo egin". Horretaz erabileraz jakin dugu zeren Manolo lagunak (urte askoan AEK-ko irakasle ibilia) aipatu digu esapide hori, Gizaburuagarrengan gertatua:

  • “Honeek sagarrok ez dira onak erreteko. Des egiten dira. Total egiten dira des, des-des egin dira” 

Ikus daigun Manolo-ren hitzak eurak (klikatu gain irudia ki ikusi hobeto):

edo, gauza bera blogean idatzita:

DES

Maite ditut hitz hibridoak, noiz eta ez diren antzu hibridotasun horregatik.

Pinpilinpausa. “Pausa” hitz mediterraneoari pinpilin gehituta, horra berba hegaldaria.

Ostarkua. “ost” mendebaldean- “ortzi” ekialdean- gehi “arkua”. Erromako zubia. Erromarako zubia. Ostadarra jo dugu.

Purismoa. “A” gehituta hibridotu eta geuretu; euskaldundu egin dugu. Purismokeriak kanpora! Datozela eleok trumilka daukagun baliabide (beste bat) asko!

Desegiten ikusi dudan hibrido bat dakarkizuet: Des egin. “Honeek sagarrok ez dira onak erreteko. Des egiten dira.” Hitzen arteko geraldi prosodikoan ezin sinestuta gelditu nintzen lehenengotan elementuok banatuta entzun arte: “Total egiten dira des. Edo des-des egin dira

Ber hiztunok desegin darabilte gura dutenean. “Desegin egingo jatsuz.” edo    Des egingo jatzuz

Bizkaiko Gizaburuagarrengan gertatua.

M. López

Hor dugu aurrizki bat, "des", zein hasi den erabiltzen solterik, nolabait esanda sintaktikoki reinterpretaturik, antzera nola adibidez "koi" atzizkia an zuberera (ikus #763), normaltasunez. [3082]

osteguna, maiatza 07, 2026

IA, ia perfektu

Herenegungo aipuan, Josu Lavin-ek erabiltzen zuén honako itzultzaile automatikoa:

zein dén ibiltzen arartez Inteligentzia Artifiziala (IA) arrén itzuli textuak ki interlingua. Eta hara jo dugu ikusten nóla itzuliko lukén atzoko sarrera. Horrá emaitza (klikatu gain irudia ki ikusi hobeto):

Eta ailegatu gara ki konklusio bat: IA, ia perfektu. [3081] [>>>]

asteazkena, maiatza 06, 2026

A ze istorio tristea!

Ikusi dugunez (ikus #3077 eta #3078), "versus" jaio zén aditz, bihurtu zén izen, adverbio postpositibo, eta baita postposizio ere, lehenago ze bihúrtu preposizio an hizkuntza diferenteak, esparru diferenteak (orokorrak eta berezituagoak) kin signifikantza diferenteak. Ibilbide horretan, ez bide zuen aurkitu arazo berezirik, guk dakigula, eta, bistan denez, bide emankorra egin zuen, egin du, egiten ari da, euskaran ere.

Gure hizpideko "aurka" jaio zén adverbio (itxura guztien arabera signífikatuz "aurrez-aurre"), bihurtu zén izen, eta baita postposizio ere, lehenago ze bihúrtu preposizio an esparrua on esku-pilotako iragarkiak signifikatuz aurkaritza (eta hortik, ondobidean, pasatu behar zén edozein esparrutara, plazara, mundura, antzera nola beste aukera prepositiboak ere), harik eta, ai!, euskal hizkuntzalariak hasi egiten euren deslana, dena desegiteko lana, dena des egiteko lana (hor aditza dá "des egin", banatua, non "des" bihurtu dén izena), justuki noiz euren hizkuntzalari-lana bihurtua zén... klavea. A ze istorio tristea! [3080]

asteartea, maiatza 05, 2026

Eskerrak zuri Erramun zatio zure aportazio nire-uste-apalean inmensoa ki euskal kultura

Zioén atzo Erramun Gerrikagoitia-k:

Nahi duenak ba du non ikasi. Nire aldetik eskerrak zuri Jesus R.

Eskerrak zuri Erramun zatio zure aportazio nire-uste-apalean inmensoa ki euskal kultura, zeinen ale txiki-txiki bat dén zure azken sarrera an Referentziak (klikatu gain irudiak ki irakurri hobeto):


zeinen azken sarrera dén honako hau:

Bide batez, esapide sinple horrek:

Maitasuna an itzala on kapitalismoa

bádu zerikusirik kin gure azken sarreretako esapide konplexuagoak:

Arretxe-Joakin aurka Olabe-Larru (ikus #3074)

edota kin biderketa are konplexuagoak (ikus #3076):

Laurehun eta lauramar bidér zortzirehun eta zortziramar (ikus #2139)

zeren hiru kasuetan existitzen da erlazio zehatz bat artén bi elementu informatibo klave, potentzialki ondo konplexuak eta gehienetan informatiboki ordenatuak (bata izaten da thematikoagoa zein bestea, rhematikoagoa), zein hobeto artikulatuko dirén, hala visualki nola informatiboki nola ere expresiboki, arartez explizitazioa on erlazio (sintaktiko/semantiko) hori artén bi elementu horiek (zein antzera izan litezkén sujetu thematikoagoa eta osagarri rhematikoagoa respektu euren aditz erlazionatzailea).

Eta hala izaten da an biderketak, nola an pilota-iragarkiak, nola ere eta oso bereziki an edozein textu/diskurso minimoki konplexu (jakina, titularrak barne), bai irakurtzen direnean (ahalegin eta neke kognitiboa ondo txikiagoa izanen da) nola ere noiz esaten edo entzuten diren. [3079] [>>>]

astelehena, maiatza 04, 2026

Legal and administrative language: ... This is the key stage where 'versus' begins to resemble the modern "A vs. B" structure. (ChatGpt)

 Amaitzen genuén atzo esanez:

Dakigunez, salbuespenezko "versus" prepositibo horiek gerora bihurtuko zirén "vers" preposizioa an frantsesa edota "verso" preposizioa an italiera. Eta, jakina, erro horretatik bertatik gerora sortuko zén gure intereseko "versus", baina horretarako, oraindik gertatu beharko zirén zenbait bilakaera...

Galdetu diogu ki ChatGpt gain "versus" hitzaren bilakera horiek, eta erantzuna iruditu zaigú egokia, halan ze handik azpimarratuko dugu puntu hau (klikatu gain beheragoko irudia ki irákurri hobeto):

3. Legal and administrative language
ln Late Latin and especially Medieval Latin, this use became more frequent in legal formulas, where two parties are explicitly set against each other. This is the key stage where versus begins to resemble the modern "A vs. B" structure. [ChatGpt]

Era berean nabarmendu nahi genuke ze, gero, inglesean garatu zén kirol erabilera ere:

ln English, for example, versus (often abbreviated vs.) became standard in:
• legal cases (Smith vs. Jones)
sports matchups (Team A vs. Team B)

[ChatGpt]

Ikusten denez, askatasun handiz eta erabileraren erabilez,...

1.: "versus" joan zen erabiltzen gerota gehiago an posizio prepositiboak areanda héldu ki oraingo preposizio romantze batzuk (goragoko "vers" edo "verso")

2.: eta baita joan zen naturalki irábazten esangura interesgarriak:

towardfacing confronting against

halan ze, finean, inglesean garatu zen an esparrua on kirolak, prepositiboki

Esan nahi baita ze, abiatuz ti "versus" norantzako postpositibo bat heldu gara ki aurkaritza-preposizio bat an esparrua on kirolak. Eta ez da ezer gertatu, salbu ze, horrela, inglesa aberastu da jarraituz bere bidea. [3078] [>>>]

igandea, maiatza 03, 2026

Baina mintzo gaitezen burúz "versus": Nóla sortu eta evoluzionatu zén oraingo preposizio hori? Nóndik dator? Nóla heldu zaigu?

Baina mintzo gaitezen burúz "versus": Nóla sortu eta evoluzionatu zén gure oraingo preposizio hori? Nóndik dator? Nóla heldu zaigu?

Has gaitezen esaten ze egungo euskal preposizio horren jatorria aurkitzen da an aditz latindar bat ("verto/vertere") zeinen partizipioa baitzén gure intereseko "versus" forma hori. Ikus aditz horren sarrera-hasiera an Oxford Latin Dictionary:

Bide batez aipatu ze halako jatorri verbala izaten dá preposizio-iturri tipiko horietakoa hala an latina nola an euskararen latin-jatorriko preposizioak nola "versus" edo "salbu" halanola ere an euskara barneko jatorrikoak nola dirén "lekat" edo "gehi", hola berriro erakutsiz ze, maiz esan dugunez, euskararen garabideak dirá hain propialak nola universalak. Baina segi daigun.

Jatorri verbal horretatik sortu zén "versus" hitza an lexiko latindarra (nondik gaztelanian "verso" eta euskaran "bertso"), halanola ere "versus" adverbio bat (ikus beherago) eta gure intereseko "versus" postposizioa ere, erakutsiz noláko emankortasuna lortu ahal den, normaltasun osoz. Jo daigun berriro ki goragoko Oxford Latin Dictionary:

nondik:

2 (w. prepositional force, placed after an acc.) In the direction of, towards: a (following the names of towns). b (followling other geographical names, names of cardinal points; also rarely preceding).[Oxford Latin Dictionary]
Hor ikusten dugú ze hasieran "versus" kokatzen zén ondóren hiri-izenak an akusatiboa, postpositiboki:

  • Romam versus

eta baita ondóren bestelako referentzia geografikoak. OLD-k ondo egokiro zehazten digunez, azken kasu horretan hasten ziren agertzen zenbait salbuespen prepositibo (also rarely preceding), akaso zeren referentzia horiek ez gutxitan izanen zirén luzeagoak zein hiri-izenak.

Dakigunez, salbuespenezko "versus" prepositibo horiek gerora bihurtuko zirén "vers" preposizioa an frantsesa edota "verso" preposizioa an italiera. Eta, jakina, erro horretatik bertatik gerora sortuko zén gure intereseko "versus", baina horretarako, oraindik gertatu beharko zirén zenbait bilakaera zeintaz saiatuko garen mintzaten an ondorengo sarrerak. [3077] [>>>]

larunbata, maiatza 02, 2026

Migeltxo: "Zinez, jarrera garbizale batek ahal du akatu hizkuntza bat."

Migeltxo-k an herenengungo sarrera (ikus ere atzokoa):

Dago txarto Artetxe aurka Joakin, beraz, dago txarto 4 bider 4. Hemendik aurrera dugu esango nola sistema zaharra, alegia, 4 4ko. Zinez, jarrera garbizale batek ahal du akatu hizkuntza bat.

Pozarren egon beharko ginake zatio irabazi izana beste aukera artikulatzaile-progresibo-ireki bat, halan ze, jakina, hizkuntzalariek txalotu eta babestu beharko lituzketé halako produktu propioak, sortuak bidéz euskararen materialak eta mekanismoak an norabidea on evoluzio sintaktiko-komunikatibo orokor potentea.

Baina, zér egiten dute gure hizkuntzalari erantzule gehien-gehienek? Onenean pasiboki isildu eta normalean proaktiboki persegitu halako joera... "kutsatuak" (zértan daude?). Kontua da ze, finean, interpretatzen duté euskararen evoluzio normala nola balitz degenerazioa, noiz ez dén baizik generazioa, generazioa on potentzia eta kalitate diskursiboa, generazioa on expresibitate landua kin bere ondorio guztiak (hala kolokialean nola landuan), generazioa on bizitza, zein dén kontrakoa on heriotza. [3076] [>>>]

ostirala, maiatza 01, 2026

Pasatu dirá 22 urte, baina zinez ematen du gaur bertan idatzi dudala

Atzokoan amaitzen genuen esánez:

Bide batez, Amundarain-en mezu hori eta bere osteko erantzun-sorta ez dira gehiago ikusgai an erabili.com, zeren erabili.com guztia desagertu baitzen (betiko lurrunarazi?, vaporatu?), berarekin eramanez hainbat mezu eta galdera/erantzun zein zirén oso erakusle interesgarria on orduko ardurak eta debatetxoak. Bihar ekarriko dugu hari horren kopia bat (guk aspaldian egina).
Bai, eskerrak gorde nuela erantzun-sorta horren kopia bat (kolorerik gabe bada ere), bestela akaso betiko galdua izanen zén, ondo zoritxarrez. Hor doa:  

  • irakurri ahal duzu hemen edo beherago (klikatuz gain irudi bakoitza)

nondik gaur nabarmendu nahi dugún bukaerako komentarioa (baita irakurgarria an #322):

Sintaxigintza berria: ezinbestekoa

Jesus Rubio / 2004-06-09 / 12: 12 

Lehengo batean (BERRIAn, 2003-X-14ean) idatzi nuen kontra medlokritate zientifikoa on horiek ikertzaile linguistikoak ze ez zuten (eta ez duten) onartu nahi ebidentzia ezen gaurko egunean euskal hiztunak pairatzen dituztela estuasun komunikatibo nabarmenak respektu euren kide gaztelaniadunak, maila jasoan nabarmen-nabarmena delarik arazoa (bide batez: ergatibo plurala desagertu da Euskal Herriaren parte handienean, menturaz alde sasieuskaldunenean). 

Gutun hartan idatzi nuen halaber kontra arduragabekeria itzela on horiek guztiak ze, izanik ardura zientifikoak gain euskal esparru linguistiko-sintaktikoa, jarraitzen zuten (eta duten) oztopatzen euskararen garapen diskurtsibo nimiñoena ere, perspektiba-falta ikaragarrlaz (eurak baidaudela gaztelaniaren mendean, euskararen ardiari ur-tantarik ere eskaintzen ez baitiote, kalkoz jantzitako otso beltzaren beldur beti-ere). Funtzionalidadea ez da izaten gure lokaztatzalle profesionelen arazoa, eurena lokatza da, eta oso bereziki lokatz sintaktikoa, zeinetan sentitzen baitira jaun eta jabe. Kalkoa berez anatemizatuko dute, batere konturatu gabe ezen progresoa kalkoz hedatzen dela gehienetan (ezer gutxi aportatzen duten kalkoak ere badaude, nola adibidez "kontra" pospositiboa respektu "aurka" pospositiboa ; baina bikote hori ez da gaurko gaia). 

Edonola ere, galdera klabea hauxe da: "aurka" prepositiboak abantailarik ote dakar respektu "aurka" pospositiboak? Zerbait aportatzen al du "aurka" prepositibo horrek? Eta erantzuna da: Jakina baietz! Preposizio guztiak bezala, honek ere aportatzen du zerbait hain inportantea nola artikulazioa, artikulazio lineala on informazioa, metaketa efizientea on karga informatiboa, zeinen zuzeneko emaitza baita kalitatezko potentzialidade diskurtsiboa

Amaitze aldera, bi puntu zeharo garrantzizko: 

I) baliabide prepositiboak elkarren osagarriak dira, eta batzuak ezer gutxi dira gabe besteak, esan nahi baita euren artean existitzen direla sinergiak ze biderkatzen baitute euren guztien eraginkortasun komunikatiboa; 

II) euskararen egoeran Herri anonimoak sortutako harribitxi sintaktikoak landu behar dira ("aurka" preposltiboa, kasu), baina hizkuntza-erantzule ezagunen aportazioa eta bultzada ezinbestekoa da

Hemen lartxoa den bakarra da hizkuntzalari euskaldunen begietako benda.

Pasatu dirá 22 urte, baina zinez ematen du gaur bertan idatzi dudala. [3075] [>>>]

osteguna, apirila 30, 2026

Eta perspektibarik ezean,...

Genioén an #3062:

Eta hizkuntzalariek beharko lukete iluminatu euskal sintaxigintzaren bide komunikatibo hori afin itzultzaileek, zuzentzaileek, irakasleek edo edozeinek aurrera egin ahal izán erosoago.

Kontua da ze, perspektibarik ezean, persegituko da edozein urrats garatzaile zein gerta litekén, ordezta apróbetxatu euskararen edozein dinamika arrén saiatu irabazten posibilitate expresibo aberatsak eta eraikigarriak. Persekuzio horren adibide publiko bat izan dá "aurka" prepositiboa, zein normaltasunez erabiltzen baitzén an pilota-partidetako iragarkiak, nola ikusi ahal dugun an ondorengo sarrera::

Horrá beste esapide prepositibo bat ("aurka..."), zein azaleratu dén an modu ondo naturala.

Eskerrik asko ki Erramun Gerrikagoitia zatio pasatu goiko irudia.

Dena ondo zihoan areanda heldu zén ondoko mezua (erabili.com):

Ikus, orain, Dionisio Amundarain itzultzaileak aspaldi planteatutako galdera bat (ikus: "Aurka" an erabili.com, 2004), non jasotzen baitzuen testigantza ezen "aurka..." prepositiboa bádela kirol-munduan erabilia eta onartua:

2004-06-08 / 07:15 Dionisio Amundarain Sarasola

Lazkaon "egitura" hau ikusi dut: "Lazkao aurka Beasain". Adierazi dut, dagokion tokian, ez dela egitura onargarria. Erantzun didate, kirol-munduan erabilia eta onartua dela. Nire dudak eta errezeloak ditudala erantzun diet. Halere, zehatzago jakitekotan gelditu naiz. Horra, beraz, kontsulta: Erabiltzen al da "egitura" hori? Eskerrik asko erantzunagatik. [Dionisio Amundarain]
Beste egun batean ikusiko dugu afera erakusgarri honen emaitza. Bide batez, Amundarain-en mezu hori eta bere osteko erantzun-sorta ez dira gehiago ikusgai an erabili.com, zeren erabili.com guztia desagertu baitzen (betiko lurrunarazi?, vaporatu?), berarekin eramanez hainbat mezu eta galdera/erantzun zein zirén oso erakusle interesgarria on orduko ardurak eta debatetxoak. Bihar ekarriko dugu hari horren kopia bat (guk aspaldian egina). [3074] [>>>]

asteazkena, apirila 29, 2026

Hauser (2010): "Sometimes I think, based on the confusion surrounding our paper, that we must have been speaking an utterly foreign language. (...) I only had one recourse: find the nearest pub and drink heavily."

Amaitzen genuén atzoko sarrera esánez ze:

Ikusi ahal denez, existitzen dira duda handiak gain egiatasuna on hipotesi hori (errekurtsiorako gaitasun hori soilik hizkuntzazkoa eta soilik gizakiona), zeintaz honako hau komentatzen genuén an #3069:

Zinez ez dugu ulertzen zéin den interesa on halako hipotesiak an gure azterketa (the only uniquely human component) noiz ez dugun behar halako bakartasunik ki ulértu hizkuntzen funtzionamendua.
Galduta gaude, guztiz deszentraturik, iparra galduta.

Hauser/Chomsky/Fitch (2002) halako hipotesiak egitean mugitzen ari dira an area mugikorrak on hipotesi nekez kontrastagarriak, zein, gainera, dirén (ia) irrelevanteak ki gure saioa on enténditu hizkuntzen funtzionamendu reala. Ikus Hauser-en ondoko pasartea an bere artikulua titúlatzen "On obfuscation, obscurantism, and opacity: evolving conceptions of the faculty of language" (2010):

The response to my paper on the evolution of the language faculty with Chomsky and Fitch (2002) has left me in a similar state. Sometimes I think, based on the confusion surrounding our paper, that we must have been speaking an utterly foreign language. At other times, paraphrasing one of my favorite Dawkins-isins, I think there is a wanton eagerness to misunderstand, misconstrue, or fabricate. Sometimes I yield to a more charitable view and assume that we failed to make our position clear because of a telegraphic attempt to articulate a complicated set of arguments and proposals for both the prior history of work on this topic as well as potentially fruitful directions for the future. And sometimes I think that the state of play in the study of language evolution is doomed to endless obfuscation, obscurantisin, and opacity! This feeling was reinforced when our follow-up attempt to clarify the original arguments (Fitch, Hauser, and Chomsky 2005) in response to the critical paper by Pinker and Jackendoff (2005) failed as well, at least by my own sampling of several commentaries, in print (Bickerton 2007; Everett 2005; Gentner et al. 2006; Goldberg 2003; Tomasello 2004; Treves 2005), online (Dessalles 2004) and in spoken conversation during conferences and colloquia. I only had one recourse: find the nearest pub and drink heavily. [Hauser, 2010:91]

Gogoangarria da artikulu horren titulua (halanola ere goragoko aipuaren bukaera):

On obfuscation, obscurantism, and opacity: evolving conceptions of the faculty of language [Hauser, 2010]

Hortxe daukagu, Hauser-en hitzetan, zér dakarten halako hipotesi nekez kontrastagarriek gain hizkuntzalaritza (zeinentzako, bestalde, dirén basikoki irrelevanteak): ofuskazioa, oskurantismoa eta opazitatea: hortxe mugitzen dira gure izarrak on hizkuntzalaritza.

Hizkuntzalaritzan ez dugu behar halako hipotesirik, baizik seriotasun eta erantzukizun zientifikoa ki aztértu eta onártu ze, harago tikan berdintasun biologiko humanoa, existitu ahal dira (eta zinez existitzen dira) diferentzia teknologiko nabarmenak artén tresneria linguistiko zehatzak zein díren erabiltzen barrén mundua. Eta bereziki referitzen ari gara ki sintaxibidea, non bádira sintaxi buruazken zurrunak, zein dirén askoz gutxio funtzionalak zein euren kide burulehenak (nolabait eta orokorki esanda, ezin da progresatu berdin bidéz teknologia progresiboa nola bidéz teknologia regresiboa, hala kantitatean nola kalitatean).

Eta esan behar da ze azterbide sintaktiko horren erantzukizun handiena dagokie ki sintaxi buruazkenetako hizkuntzalariak, zeinda beharko lukete hartu iniziatiba an ikerketa hori, bultzatuz an norabide zientifiko eta sozial egokia, saiatuz ematen argia gain iluntasuna, norabidea an noraeza

Zoritxarrez, erosoagoa da igotzea gain olatu chomskyar biologiko oroberdintzailea. Jakina, sintaxi partikularrak basikoki biologikoak balira, orduan berdintasun biologiko humanoak soilik ekarri ahalko ditú planteamendu linguistikoki oroberdintzaileak, zein egiazkoak dirén respektu garabide sintaktiko potentzialak, baina ez respektu garapen-estadio sintaktiko realak orain eta munduan, zein diren kruzialki dependitzen on anitz zirkunstantzia partikular.

Esan nahi baita ze, apárte Hauser-ek aipatutako obfuscation, obscurantism, and opacity noiz aztértzen esparru linguistikoki (ia) irrelevanteak, guk, euskal hizkuntzalaritzan gehitu behar genituzké:

  •  irresponsabilitate zientifiko eta soziala (ikus #102)

eta haren hurbileko kidea:

  • isiltasun zaratatsua. (ikus #3059)
noiz aztertzen esparru linguistikoki zentralak. [3073] [>>>]

asteartea, apirila 28, 2026

Galduta gaude: "... mandrilekin lan egiten duten etologoek erakutsi dute, esperimentu eder batzuen bitartez, mandrilen ahaidetasun-sistemaren errepresentazioak errekurtsiboa izan behar duela derrigor,..." (Anaut, 2012)

Atzokoan ikusten genuén Dabid Anaut-en definizioa on rekursbitate linguistikoa, zeintaz Hauser/Chomsky/Fitch (2002) zúten hipotetizatzen honako hau (ikus #3068):

We hypothesize that FLN [Faculty of Language in the Narrow sense] only includes recursion and is the only uniquely human component of the faculty of language. [Hauser/Chomsky/Fitch, 2002]

Horren harira gaur ekarri nahi genuke Anaut-en beste pasarte hau an atzoko ber liburua ("Hizkuntzaren barrurako atea", 2012):

Bada, mandrilekin lan egiten duten etologoek erakutsi dute, esperimentu eder batzuen bitartez, mandrilen ahaidetasun-sistemaren errepresentazioak errekurtsiboa izan behar duela derrigor,... (...) Hala izatera, agian zenbait ideia berrikusi egin beharko lirateke. Sintaxiak duen errekurtsibotasuna sintaxiak soilik dauka gure gogo-jardueran, ala badira beste jarduera mental batzuk errekurtsibotasuna erakusten dutenak? [Anaut, 2012:59]

edota beste pasarte hau, zein den jarraiera on atzoko pasartea:

Esan dugun moduan, planteamendu honen arabera, errekurtsiorako gaitasun hori soilik hizkuntzazkoa eta soilik gizakiona izanen litzateke. Hauserrek berak, ordea, ñabarduraren bat egin izan dio baieztapen honi, eta esan izan du, arestitxoan aipatutako artikulu berean, balitekeela errekurtsioa, maila batean bederen, hizkuntzaz gainera musikan, matematikan eta ikusmenean ere agertzea. Hala izanez gero, argitu beharko litzateke horietara hizkuntzatik ekarrita iritsi den, alderantziz izan den, edota denek iturri beretik hartu duten. [Anaut, 2012:37]

Ikusi ahal denez, existitzen dira duda handiak gain egiatasuna on hipotesi hori (errekurtsiorako gaitasun hori soilik hizkuntzazkoa eta soilik gizakiona), zeintaz honako hau komentatzen genuén an #3069:

Zinez ez dugu ulertzen zéin den interesa on halako hipotesiak an gure azterketa (the only uniquely human component) noiz ez dugun behar halako bakartasunik ki ulértu hizkuntzen funtzionamendua.
Galduta gaude, guztiz deszentraturik, iparra galduta. [3072] [>>>]

astelehena, apirila 27, 2026

Azken buruan mintzo gara burúz gaitasuna ki konbinatu/kateatu era guztietako sintagmak arrén lortu adierazpen aberatsak hala informatiboki nola expresiboki

Irakurtzen genuén atzo honako kometarioa ganik Erramun Gerrikagoitia:

Esaten da dauzkagula 2 gaitasun

1) gaitasun kognitibo rekursiboa
eta
2) gaitasun zenbatzailea

Nik nahizta konsultatu dut zer da "rekursibo" hitza, zein hartzen dut nola sinonimo on repetitivo hitza, ez dut baina ondo kaptatzen bere signifikantza an "gaitasun kognitibo rekursiboa". 

Hasteko, aipatu behar dugu nóla gelditu garen harri eta zur noiz ez dugun aurkitu rekursibo/errekutsibo hitz hori an Euskaltzaindiaren Hiztegia, ezta rekursibitate/errekurtsibitate edo rekursio/errekurtsio hitzak ere. Bai, harri eta zur. Espero dugu ez dela izanen ki evitatu beste "-ibo" adjetibo horietako bat (ikus #2327).

Hutsune lexiko nabarmen bezain elokuente hori betetze aldera, jo dugu ki gaztelaniaren akademia (RAE), non ikusi ahal dugún adjetibo horren jatorri latindar verbala

recursivo, va

Del lat. recursus, part. pas. de recurrĕre 'recurrir', e -ivo.

    adj. Que se contiene a sí mismo un número indefinido de veces.
    adj. Gram. Dicho especialmente de un proceso: Que se aplica de nuevo al resultado de haberlo aplicado previamente. La subordinación es un proceso recursivo.
    adj. Gram. Dicho de una unidad o una estructura: Que puede contener como constituyente otra del mismo tipo

 

Ikus ere honako definizioa ganik Dabid Anaut an bere "Hizkuntzaren barrurako atea" (2012):

Errekurtsioa, Chomskyk eztabaida honen erdigunean kokatu izan duen gaitasuna, esaldiak beste esaldi batzuen barruan sartzeko gaitasuna da hain zuzen ere, edo, zehatzago esanda, sinbolo jakin baten barnean sinbolo bera agertu ahal izatea. Hizkuntza errekurtsiboa da hizkuntza-osagai jakin baten barruan mota bereko osagai bat ager daitekeelako. «Ane etorri da» esan dezakegu, esaterako. Baina baita «Aitorrek esan du Ane etorri dela» ere. Baita «Alaitzek uste du Aitorrek esan duela Ane etorri dela» ere. Eta honela jarrai genezake, mugarik gabe. Errekurtsioak ematen digu aukera hori. [Anaut, 2012:36]

Kontua da ze jendakiok bádugu gaitasun kognitibo/biologiko hori: gure burmuinak egin ahal ditu halako konbinazio linguistikoak, non, adibidez, osagarri  genitibo batean uztartu ahal dugún perpaus erlatibo bat zeinen barruan sartuko dugún denborazko perpaus bat...

Beste kontu bat da zéin den erreminta zeinekin egiten ditugun operazio horiek. Eta hor erreminta linguistiko progresiboa (zein ez den gaitasun kognitiboa, baizik teknologia) dá teknikoki askoz potenteagoa zein erreminta linguistiko regresiboa, halan ze rekursibitate funtzionala handitzen da nabariki.

Esan nahi baita ze gizakion potentzialitate kognitibo rekursibo zentral hori askoz hobeto gauzatuko da bidéz teknologia funtzionala, zeinekin lortzen dén gaitasun rekursibo/progresibo/ireki/jarraitu/erosoa ki konbinatu/kateatu era guztietako sintagmak arrén lortu adierazpen aberatsak hala informatiboki nola expresiboki. [3071]

igandea, apirila 26, 2026

Aitzitik, guztiz relevantea dena dá argi uztea ze jendakiok bádugu gaitasun kognitibo rekursiboa edota gaitasun zenbatzailea, argi uztea ze bi gaitasun horiek dirá oso emankorrak, eta finean argi uztea ze gaitasun emankor horiek ahalik eta produktiboenak izateko, askoz hobe dugula erabiltzea teknologia potenteak

Atzokoan titulatzen genuén esánez ze:

Eta gaur soilik azpimarratu nahi genuke atzoko bukaera:

Aitzitik, guztiz relevantea dena dá argi uztea ze jendakiok bádugu gaitasun kognitibo rekursiboa edota gaitasun zenbatzailea, argi uztea ze bi gaitasun horiek dirá oso emankorrak, eta finean argi uztea ze gaitasun emankor horiek ahalik eta produktiboenak izateko, askoz hobe dugula erabiltzea teknologia potenteak (kin aukera sintaktiko rekursibo progresiboak edota numeroen aukera garatua) respektu teknologia mugatuagoak. Nahikoa.
Horixe. [3070]

larunbata, apirila 25, 2026

Zinez ez dugu ulertzen zéin den interesa on halako hipotesiak an gure azterketa ("recursion... is the only uniquely human component") noiz ez dugun behar halako bakartasunik ki ulértu hizkuntzen funtzionamendua

Atzokoan egiten genion referentzia ki planteamendu biologistak on chomskyarrak, zeinen barruan hipotetizatzen zuten (We hypothesize) ze rekursioafakultate linguistikoaren osagai soilik humano bakarra, alegia gaitasun linguistiko humano bereizgarri bakarra respektu edozein bizidun ez-humano: 

We hypothesize that FLN [Faculty of Language in the Narrow sense] only includes recursion and is the only uniquely human component of the faculty of language. [Hauser/Chomsky/Fitch, 2002]

Zinez ez dugu ulertzen zéin den interesa on halako hipotesiak an gure azterketa (the only uniquely human component) noiz ez dugun behar halako bakartasunik ki ulértu hizkuntzen funtzionamendua. Zeren, gure helburuetarako, berdin-berdin zaigu ea gaitasun kognitibo rekursiboa dén ala ez dén gaitasun linguistiko soilik humano bakarra. Berdin-Berdin.

Gogora daigun honako sarrera:

Bukatzen genuén atzokoa azpimarrátuz ze...

... ondo ezberdindu behar ditugu gaitasun linguistikoa eta teknologia linguistikoa.

Eta horrekin batera gogoratu gara kin ondorengo sarrera, non justuki ideia hori nabarmendu nahi genuen:

Ondo ezberdindu behar ditugu gaitasun linguistikoa eta teknologia linguistikoa. Esaten genuen an gure "Hizkuntza bere osotasunean" (2017): 

Ondo ezberdindu behar ditugu gaitasun linguistikoa eta teknologia linguistikoa, gaitasun biologikoa eta tresna kulturala. Adibidez, gaitasun kognitibo zenbatzailea edo errekurtsiboa dira potentzialitate natural-biologikoak, eta zenbakiak edo baliabide sintaktiko-diskurtsibo buru-lehenak dira teknologia klturala zeinen bitartez (hobeto) inplementatzen dugun gure gaitasun zenbatzailea edo errekurtsiboa, azken buruan esanguratsuki potentziatuz gure efizientzia eta eraginkortasun komunikatiboa. [Gure "Hizkuntza bere osotasunean", 2017:196]

Argi denez, burmuin humanoak bádu gaitasun kognitiboa (edo, nahiago bada, biologikoa) ki sórtu representazio sinbolikoak on ideiak bidez soinuak (sortuz hitzak eta abar, zein bihurtu ahal dirén konventzionalak), eta bádu gaitasun kognitiboa ki birsortu (evókatu, jaso eta transmítitu) ideia horiek abíatuz tikan euren soinuzko representazio sinbolikoak. Harago, bádu gaitasun kognitiboa ki konbinatu ideia (soinu, hitz) horiek an modu konplexuak, halan-ze horrela sor eta transmititu daitezké inkluso ideiak zein ez diren existitzen an realitatea.

Baina estruktura eta baliabide sintaktiko zehatzak (nola "zeren" kausala edo bere urrutiko ahaide "zein" erlatiboa, edo "baizik" postpositiboa eta prepositiboa, edota SVO ordena) dirá teknologia linguistikoa zein sortu ahal den jarráiki bide edo mekanismo ezberdinak, nola dirén reanalisia, desdoblamendua,... Gogora daigun ondoko hitzak ganik Deutscher (2000):

Structures such as finite complementation may be likened to linguistic  “tools“ or “technology“. The cognitive ability to handle finite complementation must have already been a feature of the human brain in the more distant past. But in the development of human society, tools and technological practice lag behind cognitive potential (Renfrew 1996). The appearance of the actual mechanisms of finite complementation, the lingusitic “technology“, seems to be a recent feature in the history of many languages. (Deutscher, 2000:185-186, enfasia nirea)
non argi islatzen dén oinarrizko diferentzia hori artén "cognitive ability" eta "technology".

Bai, fundamentala da: 

... ondo ezberdindu behar ditugu gaitasun linguistikoa eta teknologia linguistikoa, gaitasun biologikoa eta tresna kulturala. [Gure "Hizkuntza bere osotasunean", 2017:196]
Eta hizkuntza partikularrak argiki dirá teknologia linguistikoa, tresna kulturalak.
Gaitasun rekursiboa soilik humanoa izatea, edota, areago, izátea giza-hizkuntzaren osagai soilik humano bakarra, ez da relevantea an gure azterketa. Aitzitik, guztiz relevantea dena dá argi uztea ze jendakiok bádugu gaitasun kognitibo rekursiboa edota gaitasun zenbatzailea, argi uztea ze bi gaitasun horiek dirá oso emankorrak, eta finean argi uztea ze gaitasun emankor horiek ahalik eta produktiboenak izateko, askoz hobe dugula erabiltzea teknologia potenteak (kin aukera sintaktiko rekursibo progresiboak edota numeroen aukera garatua) respektu teknologia mugatuagoak. Nahikoa. [3069] [>>>]