Lanketa horretan sartzen dá egitea aplikazio berriak on molde zaharrak, jarráiki euskararen tradizio garatzailea

Zioén atzo Erramun Gerrikagoitia-k:

Eskerrak Jesus R. zatio egiten diguzun exposizioa on komparativoak euskaraz. Lan mardula zeina asimilatzeko eta gero erabili ahal izateko behar da irakurri tentuz eta adi. Eskerrak berriro Jesus.

Eskerrak zuri Erramun zatio zure komentarioak eta galderak. Eta gauza da ze atzoko erabilera konparatiboak ez dira baizik gutxi batzuk barnén aukera konparatibo progresibo guztiak zein diren existitzen euskaraz, eta zein landu beharko liraken arrén egon daitezen eskura-on erabiltzaileak. Lanketa horretan sartzen dá egitea aplikazio berriak on molde zaharrak, jarráiki euskararen tradizio garatzailea, zein izan beharko litzakén...

• [1589] Tradizioa izan beharko litzaké inspirazio-iturri eta soluzio-bide, ez indar-alkondara

Zioen atzo Josu Lavin-ek:

Batu (edota bathu) aditza gure traditioneco aditza da.
Batu participioa’ adjectivo modura (euskara batua) ia inexistenta içan da gure literatur traditionean.

"Batu" dá partizipioa on "batu" aditza, berdin nola "bateratu" dén partizipioa on "bateratu" aditza, edo  antzera nola "osotu" dén partizipioa on "osotu" aditza, eta orobat nola "galdu" dén partizipioa on "galdu" aditza". 

Esan nahi baita ze, gure literatur tradizioan ez dira agertzen soilik erabilera konkretuak, baizik-ere mekanismo sortzaileak, eta kasu konkretu horretan agertzen zaigú mekanismo sortzaile bat zeinekin partizipioak bihur litezken adjetibo, eta nondik sortu dirén hainbat adjetibo, eta sor litezkén adjetibo gehiago ere zeintan valoratu beharko litzakén, basikoki, euren funtzionalitatea, euren funtzionalitate komunikatiboa.

Tradizioa izan beharko litzaké inspirazio-iturri eta soluzio-bide, ez indar-alkondara.

Sarrera horretan erabiltzen genituén konparatibo batzuk zeintaz espresuki mintzo ginén an biharamuneko sarrera:

• [1590] "nola...", "berdin nola...", "antzera nola...", "orobat nola...", "hala nola..." ...

Atzo komentatzen genuen ze tradizioa interpretatu beharko litzake an klave inspiratzaile-sortzailea. Eta atzo bertan erabiltzen genituén honako konparatiboak:

berdin nola...

antzera nola...

orobat nola...

eta antzera erabil geinkén:

nola...

hala nola...

denak ere jarráiki ber eredua, baina adibidez lehenengoan azpimarratuz berdintasuna (berdin nola ...), bitárten bigarrenean nabarmentzen dén soilik antzekotasuna (antzera nola...). Azken horretaz mintzo ginén an:

• [567] "antzera nola..."

Sarrera honetan aipatzen genuen a-estruktura "antzera nola...", zein, nahiz izán antzekoa nola "berdin nola...", ez dugun aurkitu hortik zehar izkribaturik. Estruktura horretan ez dugu expresatzen derrigor berdintasuna, baizik soilik antzekotasuna, zein den zerbait gutxio exigentea.

Eta hori ere, eskura dago. 

Bai, nola ere beste guztiak.

Denak ere euskara hutsa. [3051]

Dá halako harribitxi horietakoa zein, hautsez beteta, ari den itxaroten garai hobeagoak

Zioén Erramun Gerrrikagoitia-k herenegun:

Zeren bait dut irakurri ondokoa

"Has gintezke euskaraz noizbait erabili diren forma konparatibo guztiak ezagutzera ematen eta jendeen eskura-jartzen."

esaten dut ze nik gustura irakurriko nuke lan hori buruz "forma konparatibo guztiak".

Ea ba, herenegungo sarreran referitzen ginen ki ondorengo lana (noiz mintzo ginén burúz lan bat):

•  Euskal unibertsitatea eta euskararen garapena

eta hortxe genioén hau:

Has gintezke geure tradizio literarioan topa ditzakegun saio garatzaile bezain askatzaile guztiak onartzen, laudatzen eta horien erabilera bultzatzen. 

Has gintezke, adibidez, erlatibo anaforikoak mugarik gabe onartzen, esan nahi baita ez soilik osagarri erlatibo ez-murriztaileetan, baizik-eta murriztaileetan ere. 

Has gintezke euskaraz noizbait erabili diren forma konparatibo guztiak ezagutzera ematen eta jendeen eskura-jartzen. 

Has gintezke, laburrean esateko, daukagun guztia lantzen eta lanean jartzen, gure uzta hobea izan dadin. [Euskal Unibertsitatea eta euskararen garapena, 2001ean aurkeztua]

Bestalde, euskarak báditu aukera konparatibo asko, eta horien artean forma progresiboak zein daudén praktikoki ahaztuak, izanik ere oso-oso funtzionalak. Hortxe dugú, besteak beste, "zein" konparatibo progresiboa an berdintasunezko konparazioak:

• [565] "zein" konparatiboa

Azken sarreran aipatzen genuen hori estruktura konparatiboá "berdin zein...", non "zein" partikula konparatiboa agertzen zaigún aurkeztuz berdintasunezko konparagaia. Ikus orain beste zenbait adibide, atereak tikan gure betiko hiztegi eta eskuliburu referentziala, zein dén, nola esana dugun, OEH:

(En la expr. berdin zein...). Como, igual que. Pazienziaz iraunik, bardin zein bazengoze deboziño beroaz agradauko deutsazue Jesusi. Añ LoraS 90. Eta zegaitik eztatoz astegunian biar dabeena erostera? Dakijelako jaijegunian bardin zein astegunian dagozala dendak zabalik. Astar II 74. Artu-ezkero erremuak / eskuan gogora / euskaldun batela da / bardin zein bapora. Azc PB 227.

Hortxe dugu "zein" partikula burulehen edo prepositiboa an erabilera konparatiboa, kasu honetan aurkéztuz berdintasunezko konparagaiak. Hortxe, eskura.

edo:

• [566] "berbera zein..." estruktura prepositiboa 

Aurreko sarreran aipatzen ganuen a-estruktura prepositiboá "berdin zein...", eta orain aipatu nahi dugú tankera berdineko beste estruktura bat, "berbera zein...", zeinen adibide bat topatu ahal dugun an OEH:

(Con berbera). Esaterako Ama Birjina Aranzazukoa, berbera da zein Begoñakua, edo Arratekua. Astar II 48.

Hortxe.

edota ondoko beste erabilera hau on "zein(da)", zein aurkituko litzakén an erdibidea artén berdintasunezko konparazioa eta desberdintasunezkoa (ezeztapena medio):

• [1156] "Ez da hain erraz zeinda askok uste duten" edo "Etxajaunen saria ezta ain koikari zein dirudi"

Dakigunez,"zeinda" jada agertzen da an hiztegi ofiziala on euskara, nola behar zitzaion. Ikus daigun orain bere lehenengo erabilera:

Hau da, baliatu daiteke "zeinda" ki osátu esaldi konparatiboak zein hasten diren kin "hain" edo kidekoren bat:

Ez da hain erraz zeinda askok uste duten. 

Nabarmendu nahiko genuke ze, antzera nola "zeinda", orobat erabil liteké, noiz ikusí egoki, "zein" soila ere, nola agertzen zaigun jada an "Refranes y sentencias, (1596)":

Etxajaunen saria ezta ain koikari zein dirudi. RS 497

Erabilera horretan, berebat daukagu "nola":

Ez da hain erraz nola askok uste duten.

Etxajaunen saria ezta ain koikari nola dirudi.

Dudagabe, dirá harribitxiak zein ondo gorde behar diren.

Ikus ondoko erabilerak ere an konparazioak on desberdintza:

• [577] "zeinda..." an desberdintasunezko konparazioak

Eta jarraituz kin "zeinda..." aldaera konparatiboa, ikus ditzagun orain ondorengo erabilerak non partikula hori erabiltzen dén an desberdintasunezko konparazioak:

(En comparativas de desigualdad). Que. Gizon dan partez [dauka gloria] andiagoa zeinda bestek edugi alleian. Cap 33. Guztiz oba leuke Heibarrek / burdiña sein da erurra, / baita kapa euna negura. BBizk 31.

non ikusten den ze "zeinda..." (hala nola "zein...") berdin erabil liteke aurkéztuz perpaus moduko konparagai bat ("zeinda bestek edugi alleian") nola-ere izen sinple bat ("sein da erurra").

edo

• [436] "zein-eta" konparatiboa ere

Aurreko sarreran aipatzen genuen nóla perpaus konsekutiboetan erabili izan dirén nexu diferenteak nola "non", "ze" edo "zein eta" ki irágarri konsekuentzia, eta orain gustatuko litzaiguke pausatzea gure begirada an beste erabilera bat: "zein-eta" konparatiboa. Ikus zér dioskun Euskaltzaindia-k noiz ematen dituen bere lehen urrats gramatikalak (EGLU-V:411): 

3.3.1.10. ZEIN-ETA, BAINO-ren ordez
Zenbait testutan baino konparazio morfemaren ordez zein eta ageri da.

(290) Zer zorakeria garbiagorik izan leiteke zein-da (...) arrak jango dabeen gorputzaren ardurearen ardureagaz amurruturik ibiltzea? (J. M. Zabala, Sermoiak, 223).

Zein-eta hau berdintasunezko konparazioan ere agertuko da (ikus 3.4.1). [EGLU-V:411]

Eta gauza da ze "zein" konparatibo hori dá ondo interesagarria, dá beste aukera bat zein ez genuken ahaztu behar, eta bai ondo landu.

edo:

• [570] "zein" an desberdintasunezko konparatiboak

"zein..." partikula erabil daiteké berdin ere an desberdintasunezko konparatiboak, nola dirén ondorengo hauek [OEH]:

En comparativas de desigualdad). Euki lei gizon batek lotsaria ezainagorik, zein, ez izatea ezpada jan, edan, lo, ta alperrik egoteko. Añ LoraS 150. Eta alan eztauka santidade, grazija geijago batak, zein bestiak, eztauka mirarijak egiteko eskubide geijago, edo ezta milagrosuago bata bestia baño. Astar II 49. [OEH]

Eta, erabilera horretan ere eskura dago.

Beste edozein aldaera guztiz onartuz ere (esan gabe doa)... (ikus ondoko sarrera)

• [578] "zeinda ez..." = "ezen ez..." = "ezez..."

Jarraituz kin tresna konparatiboak on desberdintasuna, ikus ondorengo erabilera ere, non "ez" partikula gaineratu egiten zaión ki "zeinda" konparatiboa, osatuz "zeinda ez..." kontrastiboagoa:

(Con negación expletiva). Oba da bada zerbait luzatu estudijuetan, zeinda ez arin aringa ordendu. JJMg BasEsc 218. Naijago dot ill, ta sepulturaan sartu, zeinda ez ausi Jangoikuaren agiñduba. Ib. 143. [OEH]

Azken erabilera horretan, "zeinda ez..." partikulak jokatzen dú ber papera nola adibidez "ezen ez..." baliabideak edo "ezez..." kontrakzioak an ber erabilera.

... esanen genuke ze gure praktikan "zein (eta) = zein(da)" konparatibo hori litzaké oso-oso funtzional horietakoa hala an berdintasunezko nola an desberdinatasunezko konparazioak ere.

Oso-oso funtzionala eta, hala ere, kajoi batean sartuta, lantzeke, sozialdu gabe, normaldu gabe. Dá halako harribitxi horietakoa zein, hautsez beteta, ari den itxaroten garai hobeagoak. [3050] [>>>]

Nolatan izan liteke funtzionalki berdin gure esku izatea edo ez izatea mekanismo sintaktiko erosoki konbinagarriak (progresiboak, buru-lehenak) zeinekin izan dezagun errekurtsibitate linguistikoaren inplementazio aberatsa eta erosoa?

Zioén Migeltxo-k herenegun:

Zergatik ez da onartzen hizkuntzen evoluzioa? Are gehiago, noiz badakigun hizkuntzaren ezaugarri batzuk dutela korapilatzen komunikazioa. Zer dago atzean on hau jarrera atzerakoi? Da bakarrik galdera bat, galdera filosofiko.

Horretaz, gogoratu nahi genuke ondoko sarrera hau: 

• [843] Ezin da ukatu

Atzo galdetzen genuen nóla den posible ukatzea ze munduko teknologia sintaktiko guztiak (sintaxi guztiak) ez daude berdin garatuak, noiz hortxe daukagun hain muturreko adibidea nola den sintaxi piraharra, non, besteak beste, izen-osagarriak ematen dirén banan banan, deskonposatuki (ikus atzoko aipua eta artikulu osoa).

Eta piraha hizkuntzan, akaso espero litekenez, izen-osagarrien kontu arrekursibo ondo esanguratsu hori konbinatzen da kin beste kontu batzuk nola ausentziá on nexu koordinatibo eta subordinatibo explizituak edo ordenamendu buruazkena, hola biribilduz teknologia komunikatibo bat erlatiboki oso gutxi potentea respektu sintaxi burulehen ondo hornituak kin edonolako nexuak (ikus ere gure "Hizkuntza bere osotasunean" (2017), an "Gotzon Aurrekoetxea lagunartetik hara", EHU, Iglesias/Ensunza [arg], 2017:301): 

Baina, nolatan izan liteke funtzionalki berdin gure esku izatea edo ez izatea mekanismo koordinatzaile esplizitu eta prezisoak (eta, edo, baina... )? Nolatan izan liteke funtzionalki berdin gure esku izatea edo ez izatea mekanismo subordinatzaile esplizituak eta helburu komunikatibo berezituei adaptatuak (erlatiboak, konparatiboak, kausalak... )? Nolatan izan liteke funtzionalki berdin gure esku izatea edo ez izatea mekanismo sintaktiko erosoki konbinagarriak (progresiboak, buru-lehenak) zeinekin izan dezagun errekurtsibitate linguistikoaren inplementazio aberatsa eta erosoa? (Rubio 2002, 2014, 2015).

Ezin da ukatu.

Ezin. [3049] [>>>]

Has gintezke, adibidez, erlatibo anaforikoak mugarik gabe onartzen, esan nahi baita ez soilik osagarri erlatibo ez-murriztaileetan, baizik-eta murriztaileetan ere (2001ean aurkeztua)

Mintzo ginén atzo burúz lan bat zein aurkeztu genuen an 2001eko kongresuá "Euskal Unibertsitatea-2021 Egiten ari garen euskarazko unibertsitatea":

•  Euskal unibertsitatea eta euskararen garapena

non komentatzen genuen nóndik has gintezken lanean (2001):

Has gintezke geure tradizio literarioan topa ditzakegun saio garatzaile bezain askatzaile guztiak onartzen, laudatzen eta horien erabilera bultzatzen. 

Has gintezke, adibidez, erlatibo anaforikoak mugarik gabe onartzen, esan nahi baita ez soilik osagarri erlatibo ez-murriztaileetan, baizik-eta murriztaileetan ere. 

Has gintezke euskaraz noizbait erabili diren forma konparatibo guztiak ezagutzera ematen eta jendeen eskura-jartzen. 

Has gintezke, laburrean esateko, daukagun guztia lantzen eta lanean jartzen, gure uzta hobea izan dadin. [Euskal Unibertsitatea eta euskararen garapena, 2001ean aurkeztua]

Hori guztia, ondo konbinatua kin aukerako SVO hitz-ordena, ez da batere gutxi. [3048]

"Euskal Unibertsitatea eta euskararen garapena" (aurkeztua an 2001eko kongresua, publikatua an 2002ko liburua)

2001eko irailean ospatu zén kongresuá "Euskal Unibertsitatea-2021 Egiten ari garen euskarazko unibertsitatea", zeintaz mintzo zén Iñaki Zabaleta Urkiola an Revista internacional de estudios vascos (2001, 46, 2, 967-9722):

Euskal Unibertsitatea-2021 Kongresua, ezinbesteko erreferentzia [Iñaki Zabaleta Urkiola, 2001]

Kongresu hartan izan nuén ohorea ki aurkeztu ondorengo lana (klikatu gain ondoko esteka ki irakurri osorik):

•  Euskal unibertsitatea eta euskararen garapena

Lan guztien bilduma publikatu zén an liburu bat (2002), zeinen azala zén (eta dén) hau:

[3047] [>>>]

Hor doá sarrera-kapitulua on gure "Euskararen garabideak" (2001-12-10)

Aurreko sarreretan egon gara mintzatzen gain gure 2002ko "Euskararen garabideak", eta gaur hona ekarri nahi genuke haren sarrera, an azken versioa zein bidali nuen ki Alberdania (2001-12-10; klikatu gain irudia ki ikusi hobeto):

• Sarrera ("Euskararen garabideak", 2001-12-10)

Hortxe. [3046] [>>>]

Bakarra baina gogoangarria, ezin ahaztekoa

Atzo aipatzen genuén 111 Akademia-n agertutako kritika/iritzi bat gain gure "Euskararen garabideak" (Alberdania, 2002), nondik nabarmentzen genuén pasartetxo hau:

... eta, zinez diot, euskal hizkuntzaz eta, are, hizkuntzalaritzaz jakin-gose denak interes biziz eta, apika, pasioz ere bai, irakurriko duela. [111 Akademia, kritika]

Nekez esanen da gauza ederragorik. Esker anitz!!

Gaur, kritika/iritzi horren bukaera ere nabarmendu nahi genuke:

Azkenik, esan: saioak dakartzan proposamenekin ados izan zein izan ez (geu askotan ez), guztiz gomendagarria eta euskal hizkuntzaz kezka duen edonork irakurri beharrekoa iruditu zaigula.

Baita esanen dut ze hori izan zén 111 Akademia-n agertutako kritika/iritzi bakarra (nik bederen ez nuen besterik aurkitu). Bakarra baina gogoangarria, ezin ahaztekoa. [3045] [>>>]

"111 Akademia"-n burúz "Euskararen garabideak": "... eta, zinez diot, euskal hizkuntzaz eta, are, hizkuntzalaritzaz jakin-gose denak interes biziz eta, apika, pasioz ere bai, irakurriko duela."

111 Akademia urte askoan aritu da argitaratzen liburu-kritikak/iritziak harik eta, joan den urteko irailean, amáitu zuén bere jarduna. Eta gauza da ze, atzoko "Euskararen garabideak" atera eta gutxira, 111 Akademia-k bere webgunean publikatu zuén honako kritika/iritzia (eskerrak kopiatu nuela, zeren ez dago jada eskuragarri):  

Euskararen garabideak

Jesus Rubio

Aspaldion hizkuntzalari eta hizkuntza-zale zenbaitek euskal joskeraz darabilten eztabaidan bere alea ekarri nahi izan du Jesus Rubio ekonomian doktoreak. Labur esateko, kontrajartzen dituen bi aukeren artean (Altubetarra -pospositiboa- eta Axulartarra -prepositiboa- dei genitzakeenak) berak bigarrenaren alde egiten du nabarmen, klasikoei lotuagoa irizten diolako eta, batez ere, nazioarte mailan historikoki nagusitasuna bereganatu duten hizkuntzek, eboluzio modu hori izan bide dutelako. Aipu, iritzi eta adibide askorekin dator hornitua saiotxo hau eta, zinez diot, euskal hizkuntzaz eta, are, hizkuntzalaritzaz jakin-gose denak interes biziz eta, apika, pasioz ere bai, irakurriko duela.

Zer esan ugari eman behako lukeen liburua (eztabaidarako sortua egilearen lehen asmotik) nahiz eta autorea beldur den, gai hauetan aditu direnek ez ote duten oharkabean bezala pasatzen utziko lehenago beste batzurenak utzi bezala (L.Villasante, J. Garzia ... ).

Azkenik, esan: saioak dakartzan proposamenekin ados izan zein izan ez (geu askotan ez ), guztiz gomendagarria eta euskal hizkuntzaz kezka duen edonork irakurri beharrekoa iruditu zaigula. (Donostia)

Hor doáz txanda hartako kritika guztiak, non zehazten den ze... (klikatu gain irudia ki ikusi hobeto)

Epaimahai Orokorreko kideen hainbat iritzi bildu dugu oraingoan ere, irakurri dituzten obren gainean duten iritzia azaltzeko. Epaimahaikidearen izen-abizenik ez dugu zehaztu,...

nondik entresakatu dugún tituluko zatitxoa:

... eta, zinez diot, euskal hizkuntzaz eta, are, hizkuntzalaritzaz jakin-gose denak interes biziz eta, apika, pasioz ere bai, irakurriko duela. [111 Akademia, kritika]

Nekez esanen da gauza ederragorik. Esker anitz!! [3044] [>>>]

Ordurako (atzoko 2005erako) jada bideratua nintzen ki arlo linguistikoa → "Euskararen garabideak" (Alberdania, 2002)

Industri ekonomia edo joku-teoria oso nire gustukoak eta emankorrak baziren ere, nire ardurek gerota gehiago eramaten ninduten ki aplíkatu analisi ekonomikoa an arlo linguistikoa, non joan nintzen sumatzen azterketa-behar handia. 

Eta hor ere, ohi bezala, gauzak ez ziren hain errazak nola eman ahal zuten, baizik ondo korapilatsuagoak: hala izaten da ia beti an kontu sozialak. Horregatik ondo aztertu behar dira egoera sozialak, sakonean, eta pixkanaka bidératu neurriak an norabide, modu eta leku egokiak, ondo berraztertuz pausutxo bakoitzeko emaitzak (emaitza guztiak, bigarren edota hirugarren mailako efektuak ere) eta emaitza horien arrazoiak, sakoneko arrazoiak.

Atzoko 2005erako, jada bideratua nintzen ki kontu linguistikoak bidéz nire "Euskararen garabideak" (Alberdania, 2002), zeinen azala, konturatu berri naizenez, ez dut inoiz erakutsi an blog hau (2005ean ere hasia), zein konsideratu ahal dén liburuaren osagarri jarraitua. Hor doa Antton Olariaga-k egindako azal ederra:

Hortxe. [3043] [>>>]

Ikustagun referentziak on atzoko artikulua

Genioén atzo ze:

Ekonomi Teorian eta inguruko kontuetan (estatistikoak, matematikoak) aldizkari eraginkorrenetakoa dá Econometrica

eta horren inguruan gogoratu nahi genuke zéin ziren bi referentzia zentralak an gure... (ikus #3037):

• Prevención de entrada endógena vía información (Versión preliminar, Octubre,1993)

Bide batez esán ze bi tituluotako perfect equilibrium horiek dirá herenegun aipatutako Nash orekak (an textuinguru ez-kooperatibo zehatz bat). 

Horrekin batean, ikustagun referentziak on atzoko artikulua ganik De Clippel/Serrano (2008): "Marginal contribution an externalities in the value", hori ere an Econometrica (orain barnén joku-teoria kooperatiboa):

Literatura honetako referentzia zentralak izanen liraké Shapley (1953), Thrall/Lucas (1963) edota Myerson (1977, 1980), zein agertzen dirén an modu ezberdinetako publikazioak. Ederki ere. [3042] [>>>]

De Clippel/Serrano-k (2008): "This value [atzokoa, 2005ekoa] is one of the average approach values of Macho-Stadler, Perez-Castrillo, and Wettstein (2007)"

Ekonomi Teorian eta inguruko kontuetan (estatistikoak, matematikoak) aldizkari eraginkorrenetakoa dá Econometrica (klikatu gain irudia ki ikusi hobeto):

ECONOMETRICA

JOURNAL OF THE ECONOMETRIC SOCIETY

                 An international Society for the Advancement of Economic Theory in its Relation to Statistics and Mathematics

eta hortxe De Clippel/Serrano-k (2008, "Marginal contribution an externalities in the value"), behin aurkéztu eta landu honako adibide hau (kin horko partizio-funtzioa):

ziotén ze: 

eta [11] oinohar horretan honako hau:

[11] The same payoff is prescribed for that partition function [gorago aipatutako adibidekoa] by the value proposed by Albizuri, Arin, and Rubio (2005), because of their embedded coalition anonymity axiom. This value [atzokoa] is one of the average approach values of Macho-Stadler, Perez-Castrillo, and Wettstein (2007). [De Clippel/Serrano, 2008]

Ederki. [3041] [>>>]

Albizuri/Arin/Rubio (2005): "An axiom system for a value for games in partition function form"

Jarraituz kin kontu teorikoak, eta behin herenegun aipátu a generalization (an strengthening) of the Outside Option Principle an esparrua on joku-teoria ez-kooperatiboa (joku ez-kooperatiboak), non azentua jartzen den gain jokalari ezberdinen estrategia optimoak, esan behar dugu ze existitzen da beste esparru handi bat an joku-teoria, kin planteamendu eta literatura ezberdina: joku kooperatiboak. 

Joku-teoria kooperatiboan fokua ez da jartzen gain jokalarien estrategia optimoak noiz erántzuten ki beste jokalarien estrategia optimoak ere (nola egiten den an joku-teoria ez-kooperatiboa, zeinen kontzeptu zentral bat dén Nash-en oreka), baizik ze zuzenean konsideratzen dira jokalari ezberdinen koalizioak eta euren pagamenduak (an forma eta kontextu ezberdinak). Hortik abiatuz proposatzen dirá soluzioak (alegia, arauak ki banatu pagamenduak artén jokalariak aráuz euren aukerak an koalizio ezberdinak), zeinen ontasuna evaluatzen dén aráuz euren propietateak (sistema axiomatikoak: zéin propietate dituzten). 

Esparru kooperatibo horretan Shapely-balioa (Shapley value, 1953) dá soluzio zentral bat, eta justuki balio horren orokorpen bat aurkeztu genuén Josune Albizuri-k, Javier Arin-ek eta hirurok (2005) an ekarpen hau:

• An axiom system for a value for games in partition function form (2005)

Horixe. [3040] [>>>]

(!)

Atzokoan amaitzen genuén esanez ze:

Eta, gustu handiz esan behar dugu ze, gainera, dá orokorpen bat ondo kontraintuitiboa, oso gure gustukoa, zeren ez da batere obvioa (kongresuan bertan konprobatu ahal izan nuenez).

Bai, kontraintuitiboa da adibidez gure "enpresa kooperatiboen sorrera ez-kooperatiboa" (ikus #2307) edota atzo aipatutako emaitza ere (ikus #3036, eta beherago). Atzoko aipu horretan (kus ere beherago), gaur nabarmendu nahi genuke Ponsatí/Sákovics-ek erabilitako ikur bat, (!), gure ustez justuki erakutsiz kontraintuizio hori: 

Whenever the option is effective, (its) strategic value at time zero is the sum of two terms: its discounted strategic value  and an increasing (!) proportion (...) of the Rubinstein share. [Ponsatí/Sákovics, 1999]

Bai, (!), horixe da terminua zeinek erágin gure emaitza, alegia terminu gorakor (!) horrexegatik kanpo-aukera efektibo bat (finean negoziazioan efektu duena) ez da izan behar kanpo-aukera optimoa (halakoa non maximotzen den bere balio deskontatua an negoziazio-hasiera), baizik ze izan ahal da kanpo-aukera ez-optimoa eta gainera arbitrarioki geroagokoa respektu edozein aukera optimo. [3039] [>>>]

Ponsatí/Sákovics (1999): "... a generalization (and strengthening) of the Outside Option Principle."

Atzoko lana, behin moldatua, bidali nuen ki:

non aurkeztu nuen, eta zeinen aldizkariko agirietan publikatu zituztén han aurkeztutako paper guztiak, horien artean nirea ere:

• Opción óptima versus amenaza efectiva en un modelo de negociación con opción externa dependiente del tiempo (1994an aurkeztua, 1995an publikatua)

Kongresu horretan, bázeuden adituak zer komentatzen zituztén paperak (papera aurkeztu eta segituan, komentarioa egiten zutén), eta neurea komentatu zuén József Sákovics-ek, zein zén, esango nuke, aditu nagusietakoa an negoziazio-teoria, eta zeinek, gero, aipatuko zuén nire emaitza an "Bargaining in a changing environment" (Ponsatí/Sákovics, 1999): 

... This observation should be interpreted as a generalization (ans strengthening) of the Outside Option Principle. [14] [Ponsatí/Sákovics, 1999]

Eta aipuko [14] oinohar horretan autoreek dioté:

[14] Rubio (1994) has shown a similar result, for a time-varying outside option with ex ante known value. [Ponsatí/Sákovics, 1999] 

non Rubio (1994) zén hau (an euren artikuluko References): 

Bai, horixe da gure emaitza: a generalization (an strengthening) of the Outside Option Principle (Sákovics/Ponsatí-ek lortzen duté ber emaitza an Rubinstein erako negoziazio-joku bat non bi jokalariek, eta ez soilik batek, dituztén kanpo-aukerak). 

Eta, gustu handiz esan behar dugu ze, gainera, dá orokorpen bat ondo kontraintuitiboa, oso gure gustukoa, zeren ez da batere obvioa (kongresuan bertan konprobatu ahal izan nuenez).  [3038] [>>>]

1993ko eredu bat non erlazionatzen dirén lehiakidetza endogenoa eta negoziazio-teoria (barnén Joku-Teoria)

Atzokoan genioen nóla...

... aski naturalki helduko ginen ki arloa on negoziazio-ereduak, non planteatu genuen orokorpen bat gain eredua ganik Shaked eta Sutton (1984), modelatuz kanpo-aukera aldagarri bat, esan nahi baita, kanpo-aukera bat zeinen pagamendua ez zen izanen beti ere berdina, baizik dependentea on denbora, aráuz funtzio jakin bat:

• Time-dependent outside option in an alternating offers bargaining model (1997) 

eta horren harira, gaur gustatuko litzaku gogóratzea lan horren aurrekari bat, non jada agertzen dén atzo aipatutako emaitza. Horrá:

• Prevención de entrada endógena vía información (Versión preliminar, Octubre,1993)

zeinen referentzietan agertzen dirén atzoko bi referentzia zentralak:

eta zeinen lehen bi orrialdeetan erlazionatzen dugún gure jada ikusitako lehiakide potentzial endogenoa (hor ere aipatuz gure referentzia teorikoak, ikus #2298) kin ereduak on negoziazio-teoria: 

Horrelaxe heldu ginen ki "negoziazio-ereduak":

El modelo que se formula pretende representar la negociación entre una empresa establecida y su entrante potencial endógeno en un marco de monopolio bilateral. [1993]

Bai, aski naturalki. [3037] [>>>]

"Time-dependent outside option in an alternating offers bargaining model"

Hona heldu garelarik, ezin dut aipagabe utzi gure ekarpentxoa ki Joku-Teoria ez-kooperatiboa, hedatuz negoziazio-eredu zentral bat, nola den Rubinstein-en negoziazio-eredua on eskaintza alternatiboak (Rubinstein, 1982), zeintan Shaked eta Sutton-ek (1984) sartu zutén jokalari batentzako aukera ki utzi unilateralki negoziazioa (kanpo-aukera, outside-option), jasoz pagamendu jakin bat, beti ere berdina, eta non kalkulatu zutén kanpo-aukera horren eragina gain negoziazioaren emaitza (teknikoki: oreka perfektua an azpijokuak: beheragoko S.P.E. subgame-perfect equilibrium), formulatuz euren printzipioa gain kanpo-aukera horiek (Outside Option Principle).

Izan ere, gure ikerbidean, pixkanaka joango ginen mugitzen bidén eredu teoriko konplexuagoak non negoziazioa artén enpresa instalatua eta bere lehiakide potentzial endogenoa luza litekén:

• Sargai endojenoa: informazio estratejikoa sarresi

edo:

•  Entrada endógena ineficiente

halan ze, aski naturalki helduko ginen ki arloa on negoziazio-ereduak, non planteatu genuen orokorpen bat gain eredua ganik Shaked eta Sutton (1984), modelatuz kanpo-aukera aldagarri bat, esan nahi baita, kanpo-aukera bat zeinen pagamendua ez zen izanen beti ere berdina, baizik dependentea on denbora, aráuz funtzio jakin bat:

• "Time-dependent outside option in an alternating offers bargaining model" (1997) 

zeinen laburpena dén hau:

Orokorpen horretan aurkitu genuén emaitza bat guztiz kontraintuitiboa, zinez paradoxiko horietakoa, zein laburbiltzen genuén honela:

When constancy over time of outside options is required, then an effective outside option threat is always an optimal outside option. This result might seem to be natural. However, it turns out that when a time-dependent outside option is considered, the above characterization disappears, giving way to the possibility that every effective outside option threat could be, somewhat paradoxically, subsequent to every optimal outside option. In other words, the related player could prefer to threaten to opt out at a time subsequent to every one where she maximizes the utility obtainable by opt ing out.

Bestela esanda, marko teoriko horretan (Rubinstein (19829 + Shaked eta Sutton (1984) + Kanpo-Aukera ez-finkoa, baizik dependentea on denbora), negoziaziotik ateratzeko mehatxu efektiboa ez da izan behar halako kanpo-aukera bat non maximotutzen dén pagamendu deskontatua (optimal outside option), baizik ze izan ahal da kanpo-aukera bat, aurreko horren gerokoa (nahi bezain urrutikoa) eta non ez den maximotzen kanpo-aukeraren pagamendu deskontatua (alegia, dá ez-optimoa, an zentzua on bere balio deskontatua an t=0). Zinez kontraintuitiboa. Kontua da ze horietan maximotzen da hóri pagamendua zein lortzen den negoziatuz: aipatutako hiru eredu horietan, kanpo-aukera ez da efektiboki gauzatzen, baizik ze oreka lortzen da bidéz banaketa negoziatu bat artén bi jokalariak. [3036] [>>>]

Sertel (1996): "... where each paper was discussed at length (an Brusela: 1992) by a quorum of participants including a fair portion of the central researchers active in the area of workers' enterprises or labor-managed firms."

Atzokoan aipatu genuelarik gure artikulu bat non azaltzen zén gure kontzeptua on "lehiakide endogenoa" (zeinen oinarrizko izaera dén "lehiakide endogeno kooperatiboa", osatua ganik enpresa instalatuaren langile-koalizio osoa), gogoratu gara ze, noiz hasi ginen horretaz mintzatzen, galdu genuén haria an puntu bat, zein, neurri batean eta onartzen bazaigu, berrartu nahi genuke orain noiz ari garen komentatzen zér diren eredu teorikoak.

Izan ere, behin lehiakidetza endogenoa ondo definituta genuenean (barnén literatura on lehiakidetza potentziala) nola lehiakide-klase berri orokor bat zein printzipioz existitzen den an edozein enpresa non dén langilego bat (eta bereziki noiz langile-koalizioa dén intensiboa an kapital humanoa, alegia trebatua an bere eginkizuna), hasi ginen exploratzen hurbileko zenbait esparru teoriko eta formal zein akaso izan zitezkén egokiak finéz planteatu elementu berriak an gure lana, nola izan ahal dirén merkatu-hesi espezifikoak ki evitatu sarrera endogenoa (enpresa instalatuak komenienteki modelatuko lituzké bere lehiakide endogenoaren aldagai konkretuak, nola  adibidez haren tamaina, haren barne-formazioa edota haren informazioa burúz merkatua). 

Norabide horretan, hor doá artikulu bat zer aurkezten dú informazio-kontrola nola merkatu-hesi endogeno: "Withholding of information as an endogenous entry barrier" (2000), egina an kolaborazioa kin EHUko Juan Carlos Bárcena, zeinen lehenengo orria den hau:

Mehatxu endogenoa dela-ta, enpresa instalatua inefizienteki arituko da respektu egoera non ez legokén lehiakidetza endogenorik (zein dén referentzia tipikoa an literatura on lehiakidetza potentziala) , baina efizienteki respektu egoera reala non dén konsideratzen sarrera potentzial endogenoa. 

Honen inguruan ikus ere: 

• [2301] Eredu teorikoek laguntzen diguté ikusten erlazio konplexuak artén gure abiapuntuko hipotesiak eta euren ondorio logikoak

Eredu teorikoak dirá tresna deduktiboak zein dúten jartzen gure begi-bistan erlazio konplexuak artén gure abiapuntuko hipotesiak eta euren ondorio batzuk zein (gehienetan) ez genituzken ikusiko bestela. Hortaz, dira tresnak eze laguntzen digute pensatzen.

non, bide batez esanda, aipatzen dugún Stewart (1994) esanez ze:

The key ingredient of the model is emergence of a product market entry threat from within the firm. This contrasts with the anonymous external potential entrant prevalent in the literature. [Stewart, 1994ko abendua]

Nik puntu horretaz argitu nahi nuke ze gure paper titulatuá "Endogenous potential entrant" zén aurkeztu eta eztabaidatu...

... an tailerra burúz "Worker's enterprises", zein ospatu zen an Brusela an 1992, non jada onartu zen ki publikatu an liburua titúlatzen justuki "Workers' enterprises. Alternative in privatization" (zein argitaratuko zén an 1996), editatua ganik Murat R. Sertel, zein zén tailerraren gidatzailea, aparte izán autoritate bat an arlo teorikoa burúz enpresa kooperatiboak:

• [2293] Sertel (1996): "... some of the papers presented at this workshop, where each paper was discussed at length by a quorum of participants including a fair portion of the central researchers active in the area of workers' enterprises or labor-managed firms."

Esan bezala, hori gertatu zen an 1992. Era berean esan nahi nuke ze goragoko "Withholding of information as an endogenous entry barrier" (2000) artikulu hori publikatu zén an ber aldizkaria ("Annales d'economie et de statistique") zeintan Norman Ireland adituak publikatua zuén bere aipamena on gure lehiakide-klase berri hori déitzen "lehiakide potentzial endogenoa" (aipamen hori publikatu zén an 1994ko urtarrila versus Stewart-en artikulua an 1994ko abendua; ikus aipamena an #2297), referitua ki gure 1992ko mimeo bat zein jada zén publikoki aurkeztua an XVI Simposio de análisis económico, Barcelona, 1991 (gure tesina ere aurkeztu genuen an 1991):

Sertel-en liburuan publikatzeko, Norman Ireland-ek berak gainbegiratu zuén nire papera. Gero, Ireland egonen zén an nire doktore-tesiko tribunala (1997). [3035] [>>>]

Euskara hutsa, tradiziorik aberasgarrienean (garabidea)

Atzoko ereduaren harira, gogorarazi nahi genuke ondoko sarrera non deskribatzen genuén (ez-formalki) eredu teoriko sinple bat aplikatua ki ekonomia (an 15.2.1 "Enpresariaren dilema"), zeinen bidez lortzen genuén emaitza bat itxuran aski paradojikoa (gure ikuspuntutik, holako emaitzak izaten dirá bereziki interesgarriak): alegia ze enpresari irabazi-maximotzaile batek sor leikén enpresa kooperatibo bat zeintan bera izanen dén beste langile kooperatibo bat, ordezta enpresa kapitalista bat zeintan bera izanen litzakén kapitaldun bakarra (diogunez, lan horretan agertzen da ereduaren deskripzio ez-formal bat, bitárten berezko eredu zehatz sinple bat aurki ahal dén adibidez an #2307 eta eredu konplexuagoak an #2293):

• [1251] Dudagabe, aurrerapausu errazak eman ahal dira, gradualki, pixkanaka... eta aurrerapausu horiek metatuz doaz, hola sortuz egoera berriak zer errazten dituztén beste aurrerapausu batzuk...

Euskararen garabideak dirá bideak nondik euskararen sintaxiak (edo beste edozein sintaxik ere) aterako luké (eta zinez espero dugu aterako duela) bere potentzia diskursibo guztia, zein finean den potentzia komunikatiboa, ondo aberasgarria ki euskara-erabiltzaileak. Baina, nólatan egin litekén bide hori? 

Ba, gure ikusmoldetik (eta euskararen kasuan), prozesuaren parte printzipala etorri beharko litzake ti euskara landua, idatzia, non geldintzen dén konstantziá on erabilera horiek, zein, zentzu batean, bihurtzen dirén antzeko zerbait nola jurisprudentzia linguistikoa, hola eskainiz ereduak eta bereziki sostengua ki ondorengo erabiltzaileak. Gero, eredu horiek, emeki-emeki joanen dira bustitzen hizkera guztiak areanda erabat blaitu.

Adibidez, Joanes Urkixo idazleak erabili zituen hiru "bitartean eta..." an artikulu labur bat zein publikatu zen an aldizkari literario bat (Ttu ttua, 1985), eta justuki erabilera horiek ematen digu guri gaur egun sostengua ki erabili estruktura hori. Hain sinple nola hori. Hori da bidea.

Ikus gure ondorengo textua titúlatzen:

• Analisi ekonomikotik hurbilpena (Rubio, 2005)
  

zein hasten den honela:

Artikulu horretan (zeintaz esan behar dugun ze publikatu baitzen batere arazorik gabe, normalitate osoz), erabili nituén, baita normaltasun osoz, hainbat SVO ordena, hainbat estruktura erlatibo (espezifikatiboak edo explikatiboak), "ezen" konpletiboak, "ezi" edo "nola" konparatiboak, "noiz" edo "harik eta" denborakoak, "afin" finalak, "bitartean eta" batzuk ere, eta lehenengo paragrafo horretan ikusten dugu "respektu" bat. Bai, argiki, hori da bidea ki bultzatu aldé aukerako sintaxi potenteagoa, progresiboagoa eta, denaz gain, eraginkorragoa.

Jakina, saioak joan behar izaten dira lantzen eta fintzen, eta gure saioak ez dira salbuespen, baina orain azpimarratu nahi dugu ze, dudagabe, aurrerapausu errazak eman ahal dira, gradualki, pixkanaka... eta aurrerapausu horiek metatuz doaz, hola sortuz egoera berriak zeintan errazagoak izanen dirén aurrerapausu gehiago.

Euskara hutsa. [3034] [>>>]