astelehena, maiatza 07, 2018

Juan Garzia: "...aditzaurreko galdegai gogaikarriok, ..."

Juan Garziak dio an bere "Esaldiaren antolaera. Funtzio informatiboak gako" (2014):
Azkenean, (...), galdegai-enfasi guztiak amaieran emango bagenitu, oso ondo etorriko litzaieke hori (esperientziaz diotsuet) muntaia elebidunak egiten dituzten antzezleei, erdarazko eta euskarazko esaldi guztiek intonazio-soslai bera bailukete, eta hor amaituko bailirateke orain arteko euskarazko aditzaurreko galdegai gogaikarriok, ... [Juan Garzia, 2014:41-42]
Beraz, esperientziaz diosku Juan Garziak eze, antzerki-muntaia elebidunetan (non ezin evitatu konparazioak), gogaikarri gertatzen direla aditzaurreko galdegaiak respektu aditzostekoak, eta ez alderantziz. Zer esanik ez, horrek berekin ekarriko du euskarazko muntaiaren eraginkortasun konparatibo apalagoa. Eta zergatia, azken zergatia, izanen da linguistiko estrukturala.

Jakina, diferentzia (muga, arazo konparatibo) horiek berdin ere agertuko dira an bikoizketá on pelikulak edota an beste edozein manifestazio linguistiko non exigentzia informatiboa edo expresiboa dén minimoki handia. Zenbat eta komunikatiboki exigenteagoa izan manifestazio linguistiko bat, hainbat beharrezkoagoa izanen da koherentzia sintaktiko-interpretatiboa afin lortu eraginkortasun handiagoa.

Azken buruan, gauza da ze galdegai postverbalak (berdin nola, oro har, sintaxi burulehen osoa) dirá sintaktiko-intepretatiboki koherenteagoak ze euren kide preverbalak. Eta, askotan arrazoitu dugunez, koherentzia sintaktiko-interpretatibo horrek berekin ekartzen du hala argitasun-erraztasun informatiboa (potentzia informatibo gehiago), nola aukera expresibo moldagarriagoa (errazten dituelarik expresio molde ñabartuagoak eta neutralagoak ere). [290] [>>>]

Etiketak: , , , ,

larunbata, martxoa 17, 2012

Bikoizketaren arazo nagusia: hitz-ordena

Sustatun irakurri dugu honako mezua on Fermin Etxegoien buruz euskal bikoizketa:
ETB1ko filmak, euskaraz, ia inork ez ditu ikusten, eta arazoa hizkuntza da; jendeak ez ditu euskarara bikoiztutako filmak onartzen, bat egiten ez duelako bertan eskaintzen zaion hizkuntza ereduarekin.

Eta bai; bikoizketa eredu guztiak dira artifizialak, baita gaztelaniazkoa ere, baina arazoa da gaztelaniazkora erabat ohituta gaudela eta gehiegi kostatzen ari zaigula, ordea, euskarazkora ohitzea.

Zoritxarrez, oso zaila izango da egokitze-abiadura azkartzea, euskararen "adierazgarritasun soziala" egun bezain baju den bitartean.
Nik ere uste dut ze arazoa da hizkuntza, esan nahi baita hizkuntz eredua. Baina nik ez dut uste ze konponbidea da ohitzea a hori eredua zein zaigun eskaintzen. Nik uste ze arazo nagusia da hizkuntz eredua bera, eta zehazkiago bere hitz-ordena; eta ganorazko soluziobide bakarra dala hitz-ordena hori aldatzen joatea.

Adibidez, dokumetaletan eman behar izaten da informazio-karga handia eta oso matizatua, eta ez da dudarik ze horretarako ez dago ezer nola estruktura progresiboa, esan nahi baita SVO eta ahalik eta prepositiboena, oro har. Eta hori bera da nabaritzen (segun konplexutasuna on jatorrizko testua) an filmak eta marrazki bizidunak (azken horiek ere askotan izaten dute konplexutasun linguistiko eta kontzeptual nabaria, esan nahi bata ze hainbat marrazki bizidunetan elkarrizketak ez dira batere sinpleak, eta esaldiak ilaran eta azkar doazenean areagotu egiten da konplexutasun-gradua).

Dio Etxegoienek:
Zer egin, orduan, bikoiztutako filmak jende gehiagok ikus ditzan? Nik itzulpen simpleagoak hobetsiko nituzke, jatorrizko edukien "parte bat" galtzen badugu ere, bidean.

Demagun pertsonaia batek esaten duela:

"Ohartaraziko ninduzulakoan nengoen, William!"

Nik itzuliko nuke:

"Eta zeuk abixatu ez, William!"

Euskararen adierazgarritasun soziala, momentuz, zein baju den ikusita, ezin ditugu filmetako elkarrizketak bikoiztu ñabardura guztiekin, ikusle gehienak bidean galtzen zaizkigulako.
Ni garai batez ibili nintzan lanean an industriá on euskal bikoizteka, eta Etxegoienek dioen moduko egokipenak askotan egiten ziran, modu horretan sinpletuz mezua. Halako itzulpenak gehiago dira berrinterpretazioak on testuak ezen ez itzulpenak (gehiegizko sormen-lana dago hor).

Azken efektu kolateral hori ez dalarik batere interesgarria (nahiz euskaraz ohikoa izan), bilatu beharko lirake bideak (eta aurkitu ezean, sortu) afin arindu estruktura linguistikoak gaben behar izan berrinterpretatu eta birsortu testua. Esan bezala, hori berez lortuko litzake emanez aukera estruktural progresibo gehiago, gero eta gehiago, eta ustiatuz haien potentzialitatea (hasteko, beharko litzake ustiatu SVO egituraren potentzialitatea). Adibidez goiko esaldi horretan esan liteke honako hauetako bat:
"Nengoen ohartaraziko ninduzula, William"
"Nengoen ze ohartaraziko ninduzun, William"
"Uste nuen ze abisatuko zenidan, William!"
Gehiago sortu behar da an hizkuntza (an estrukturak) afin gutxiago birsortu an itzulpenak. [155] []

Etiketak: , ,