Bai, demostratu ahal da (teorian garden, praktikan egunero)

Dio Txopi-k hemen:

Demostratzen ahal da, zientifikoki, estruktura batzuk (prepositibo, postpositibo...) besteak baino eraginkorragoak direla? Demostratzen ahal da, bezala bere garain demostratu zen lurra ez zela unibertsoaren zentroa?

Ohartu ze inork ez du inoiz demostratu (hitzaren zentzu gogorrenean, hots matematikoan) lurra ez dela unibersoaren zentroa (nolaz, ba?). Hala ere, kontuan hartuz ze lurra da planeta erlatiboki txiki eta arrunt bat zein dagoen an eguzki-sistema erlatiboki txiki eta arrunt bat zein dagoen an galaxia erlatiboki txiki eta arrunt bat zein dagoen an universo inmenso bat (eta akaso informea ere); nekez argudiatuko da ze lurra dago prezisamente an erdia on universo ezezagun hori.

Modu berean zientzia guztietan, eta areago zientza sozialetan nola hizkuztzalaritzan edo ekonomian (berdin nola hizkuntza-ekonomian), demostrazioak izaten dira argumentazioak zeinen vokazioa baita ailegatzea haruntzago ti edozein duda razonable (dei deiegun: "demostrazioak haruntzago ti edozein duda razonable"). Hortxe dago gakoa beraz: argumentazioa, argumentazio ona, zentzunezkoa, ondo fundamentatua an teoria gardena eta evidentzia sendoa. Argi denez, argumentazioan erabili ahal dira eredu teorikoak (finean, azalpenak) eta baita evidentzia enpirikoa, zein baitira elkarrekin osagarriak eta zientziaren bi zutabeak.

Lurraren kasu horrekin konparatuta, oso erraza da demostratzea haruntzago ti edozein duda razonable ezen sintaxien universo txiki eta ondo mugatu horretan existitzen dira estruktura batzuk ze okupatzen duten zentro komunikatibo ahaltsua respektu beste batzuk ze okupatzen duten posizio marginalagoa. Badugu teoria gardena eta evidentzia sendoa.

Gure "Euskararen garabideak" liburuan honako indukziozko demostrazioa eman genuen ki saiatu frogatzen logikoki zergátik diren interesanteak eta potenteak estruktura eta baliabide sintaktiko prepositiboak:

Hortaz, esaldi batean aditza aurreratu nahi (behar) izateko izan dezakegun arrazoi komunikatibo esanguratsu berbera izan genezake osagarri luze edo konplexu baten azkenean dagoen posposizioa (edo atzizki deklinatiboa) aurreratu nahi (behar) izateko. Baina posposizioa (edo atzizki deklinatiboa) atzekoz aurreratutakoan harekin zihoan izena edo dena delakoa geldituko zitzaigun “urruti” samar, eta, beraz, osagarria desdoblatzen jarraitzeko arrazoia hortxe bertan izango genuen, gure erizpide komunikatibo beraren arabera. Justuki arrazoi komunikatibo honek justifikatzen du aukerako desdoblamenduen teoria, zeinen arabera euskarak osagarri luze edo/eta konplexuak komunikatiboki desdoblatu ahal izateko aukerarik izan beharko baitu (hizkuntz tresna egoki eta erosoen bitartez); bestela kritikoki mugatuta izanen da. [30-31 or.]

Honi buruz, ikus, adibidez, sarrera hau, non erabiltzen dén evidentzia enpirikoá ganik Igone Zabala arren fundámentatu ze, orohar, textu arinagoak eta informatiboagoak (esan nahi baita karga informatibo berbera modu eramangarriagoan eramaten dutenak) lortzen dira aurreratuz aditzak.

Ohartu ze estruktura eta baliabide buruazkenekin egindakoa erraz inplementatu ahal da bidéz estruktura eta baliabide burulehenak, baina alderantziz arituz gero, askoz nekezago ibilita lortu ohi dá kalitate txarragoa: horra hor zergátik diren funtzionalagoak edo eraginkorragoak halako estruktura eta baliabide buruaurrenak.

Ikus nola amaitzen genuen sarrera hau:

Aurrekoagatik guztiagatik, askoz efizienteago-efektiboa izanen da SVO estruktura buru-lehena (prepositiboa) zeinda SOV estruktura buru-azkena (postpositiboa). Eta analisi komunikatibo guzti hau da hain sinplea nola frogagarria, halatan non Asier Larrinaga-k berak esan digu ze: Zoritxarrez, datu enpirikoak nire tesien aurka ditut, eta Rubiok alde (ikus hemen).

Hizkuntzaren erabilera minimoki exigente batean, ez dago absolutuki batere dudarik ezen, oro har, ordena progresiboak (ordena buru-lehenak) dú funtzionatzen askoz hobeto zeini modu regresiboak (buru-azkenak). Eta ez da soilik ahalmen-kontu bat, esan nahi baita kantitate-kontu bat: da kalitate komunikatiboa, da gozamena zein den segitzen tik kateatu hitzak eta osagarriak eta perpausak eta esaldiak, eta dena an modu diskursiboa, ahaltsua, pausatua, kontrolatua, prezisoa, koherentea, informatiboa, efizientea eta finean efektiboa. (ikus hemen).

Argumentuak findu ahal dira, nola egiten dén hemen edo hemen, baina konklusio teoriko-enpirikoa beti da berdina: orohar esanguratsuki funtzionalagoak dira estruktura eta baliabide prepositiboak (head-first) respektu postpositiboak (head-last). Juan Garzia honela mintzo da an bere "Joskera lantegi":

Gordin-gordin planteaturik, honakoa litzateke, muturreraino eramanik, auzia: edo aurretiko marka duten joskerekin oinarritzen gara, edo perpaus laburren mugatik irten gabe jardun behar dugu. [273 or.]

Bai, demostratu ahal da (demostratua dago) haruntzago ti edozein duda razonable ezen estruktura prepositiboak (head-first) dira orohar funtzionalagoak edo eraginkorragoak ezi pospositiboak. Horregatik ez dira gure hizkuntzalariak debatean serioski sartzen: justuki zeren ez daukate debateari nondik heldu.

Zerbait serio izanen balute argudiatzeko, isilik geldituko al ziren? [58] [>>>]