asteartea, ekaina 02, 2026

Japonieran, mailegu txinarretan tonua desagertzean, homonimoak biderkatu dira

Genioén herenegun ze...

..., japonierak txinerako maileguak hartzean, haien jatorrizko tonu txinoa desagertuko litzake (ez luke tonua mailegatuko), eta hitz horietan japonierazko tonurik ez dagoenez, nahierara enfatizatu ahalko lirake, askatuz hitz horien enfasi-aukerak (..., but a strong emphasis can be attained by using Chinese character words.).

Esan nahi baita ze, mailegu-bidean jatorrizko tonuak desagertzean (bakoitzak ezberdinduz adiera bat edo batzuk), euren adiera guztiak isuriko dirá ki ber hitza (tonubako forma berbera), halan ze japonierazko tonubako hitz horiek bihurtuko dirá oso polisemiko, tipikoki sortuz ulermen-arazoak zein, antza, soilik konponduko dirén bidéz azalpen bat (kontextua ez da izaten nahikoa):

The following exchange is not a mere creation by a novelist, but a typical example of what happens every day in the life of a Japanese:

Son: Father, to you a love affair is only a kind of shuko (disgraceful conduct), isn't it?
Father: Shuko?
Son: Shu as in shuaku (ugliness).

Hala eta guztiz ere, txineratiko maileguak asko eta asko dira an japoniera, normalean oso laburrak (ikus #3100). [3107]

astelehena, ekaina 01, 2026

J.M. Agirre (1994): "Kontrara antolatuta daude euskararen egitura eta informazioaren harilketa, nolabait esan ordena "antiinformatiboa" du euskarak,..."

Atzokoan, honela laburbiltzen genuén arazoá on sintaxi buruazkena:

Laburbilduz, arazo komunikatibo buruazkena oinarritzen da an ordena antiinformatiboa on sintaxi buruazkena, non, orokorki, ematen dirén lehendabizi osagarriak eta soilik gero osagarri horien referentzia sintaktiko-semantikoak (euren buruak), halan ze osagarrietako informazio tipikoki rhematikoenak (xehetasun informatiboki eta expresiboki esanguratsuenak, nahiz ez oinarrizkoenak) galduko duté euren indar interpretatibo-expresibo gehiena baldin osagarria izán minimoki luzea (printzipioz, burubako osagarriak, zein dirén unitate inkoherenteak, ez lirake izan behar handiago ze 7-8 silaba: ikus #376). Horrek arras ahultzen dú diskurso buruazkena respektu diskurso burulehena, non, oso ezberdinki, sintagmak kateatu eta konbinatu ahal dirén koherenteki, an modu potente-irekia, prestatuz bukaerako pindarra, non kokatuko dén esaldiko elementu rhematikoena, esanguratsuena, non kargatuko dén esaldiko indar eta entonazio bereziena.
Hor mintzo ginen gain ordena antiinformatiboa, zein den expresio bat zein Jesus Maria Agirre itzultzaileak erabili zuén an bere "Desoreka sintaktikoak" (1994):

Kontrara antolatuta daude euskararen egitura eta informazioaren harilketa, nolabait esan ordena "antiinformatiboa" du euskarak,... [Agirre, 1994]
eta zein jada aipatu genuén an hasiera-hasiera on gure "Euskararen garabideak" (2002:9):

Eta bai, sarrera horretan esaten genuenez, euskararen auzia bere sakontasun osoan ulertzeko, euskararen garabideak ulertu behar dira. Gero, jakina, proaktiboki erraztu behar dira bide horiek. Hemen eta Japonian. [3106]